Renk Kullanmaksızın…

Renklendirilmiş bir çevrede yaşıyoruz. Hava koşullarına göre, gökyüzü bazen koyu, bazen açık mavi... Bazen gri ve beyaz, bazense ateş kırmızısı, sarı veya pembe! Yılın hangi mevsiminde yaşadığımıza bağlı olarak, yapraklar yeşil, kırmızı ve sarı... Diğer yandan, çevremizi saran kentler, betonarmenin grisiyle, billboardlarındaki reklamların yoğun renkleriyle aklımıza yerleşiyor. İç mekanlarsa kullanım sebep ve biçimlerine uygun renk ışıkla donatılıyor. Peki ya, yaşamınız boyunca içinde yaşadığınız ‘renkli’ dünyada, aslında çevrenin renksiz olduğunu öğrenirseniz ne olurdu? Hatta, gözlerinizin renkleri algılamadığını öğrenmek de bir sürpriz sayılır mıydı?

‘Renk görüşü’ karmaşık ve doğal bir işlem. Rengin oluşabilmesi için sizden ‘dışarıda’ oluşan olaylarla ve kendi fiziksel göz ve beyin yapınız yani ‘içeride’kilerin birbirine zincir gibi bağlı ve tamamlayıcı etkenler olduğunu bilmeniz gerekiyor. ‘Dışarıda’ki objeler yansıttıkları ışıkla renk yaratır. Kullanılan ışık gücü kaynağının renk özellikleri, objelerdeki yüzeylerin çeşidi, yansıtma özelliği, ışığın parıltısı, değişik renk sistemleri, renklerin psikolojik kişisel etkileri ‘görsel konfor’ sağlamak için üzerinde duyarlı davranılması gereken tasarım parametreleridir. ‘İçerde’ ise bulunduğunuz yaşa göre görme sisteminizin işleyişi göz ve beyin arasındaki ilişki ile görsel uyarı önem kazanmaktadır.

“Renk kullanmaksızın mekan aydınlatma tasarımı nasıl yapılabilir?” Yukarıda yazdıklarımı göz önünde bulundurarak, önce rengin ne olduğunu ve nasıl tanımlanacağını cevaplayarak başlayalım.

Renk tanımı yapmak için bilinen renk sistemleri, ”Munsell”, “Ostwald”, “CIE” ve “Doymuşluk Diagram Sistemleri”dir. En yaygın kullanılan Munsell renk sistemine göre; renkler, ‘değerleri’, ‘doyumlulukları’ ile ‘türleri’ olarak üç temel ögeleri ve bu ögeleri simgeleyen harf ve rakamlarla tanımlanırlar. Örneğin parlak bir kırmızı “5R 4/14” dür.

İnsanlar tarafından görülebilir elektromanyetik dalga boyuna baktığınızda uzun ve kısa dalga boyu enerjilerinin 380’den 770 nm’ye kadar çıktığını görüyoruz. Renk kategorileri referans olarak tanımlanmakta. Örneğin; ‘mavi-yeşil’ (soğuktan sıcak renge) ve ‘yeşil-mavi’ (sıcaktan soğuk renge). Aydınlatma tasarımının amacı, bu sözü edilen elektro manyetik dalga boyunun ortalarında, referanslar arasındaki renkleri doğru ve uygun kullanmaktır. Örneğin sarı ışık 580 nm, mavi ışık ise 470 nm’dir.

Tasarımda bilindigi uzere 3200 K den 7000 K kadar olan renk ısıları, mevcut değişik fluoresan, mercury ve metal halide lambalarıyla yumuşak beyazdan soğuk beyaza kadar farklı biçimlerde algılanabilir. Bu beyaz renk veren lamba türleri, yine açık renkli obje ve yüzeyler kullanıldığında mekanda sanki hiç renk kullanılmamış gibi algılanacaktır.

Bej, gri ve beyaz sendromu…

Canlandırdıkları iç mekan imajına renk katmayan insanlar için ‘en güzel renk seçimi’ kavramı fazla anlam taşımaz. Öyle ya beyaz bir koridorda, değişik biçimde kullanılmış açık mor rengi fark etmeyen insanlar da olabilir! Farkındalığın azlığı ya da renk türlerinden korku... Sebebi her ne olursa olsun bej, gri ve beyaz renkli iç mekanların kullanıldığı pek çok mekan mevcut. Ofisler, konutlar, hastaneler, çocuk yuvaları, güzellik salonları, pastaneler, barlar, lokantalar, dükkanlar... Yumuşak pastel renklerle uygun fonlar yapmak mümkündür. Dahası, solgun pastel renkler çok zengindir; başka renklerle karıştırıldıklarında karmaşık hale gelirler. Ve çoğunlukla kullanılma nedenleri daha emniyetli olmalarından kaynaklanır.

İç mekânda renk seçimleri sorulduğunda bazı insanlar tercihlerini bej, gri, kırık beyazdan yana kullanırlar, ki bu, onların renk sözlüğünün bir uzantısıdır. Bu soluk seçimler tasarımcı ve mimarlar tarafından, değişik biçimlerde yorumlanabilir. Proje sahibinin isteğine sadık kalabilirler, kullanılacak rengin strüktürü bozduğuna inanbilirler veya kendilerinin renk kullanım edinimlerinden emin olmadıkları için bahsi geçen açık renkleri tercih edebilirler. Genellikle müşteriler renk seçimini uzmanlara bırakıp, onların dediğini kabul eder. Bu noktadan sonra iş, uzmanın işi olur. Dolayısıyla, renkten anlayan ve bu işi korkmadan, özgürce uygulayacak renk uzman ve danışmanları kullanılmalıdır.

Ve son olarak, bitirmeden önce... Sabahın geç vaktinde, açık bir havada Alaska’da kuzey Amerika’nın en görkemli, yüksek, karlarla kaplı Denali dağının karlı gövdesine, buzlar arasından ve buzul gölündeki içinde bulunduğunuz bottan çevrenize baktığınızı varsayalım... Bu soğuk renklerin metabolizmanızı dinlendirdiğini görüp rahatlarsınız. Ancak unutmamak gerek, soğuk renkler bazen bambaşka hissetmenize yol açabilir! Yeşil ve mavinin soğuk tonları, yarattığı temiz pak görüntüyle, üzerinde bulunduğunuz buzul gölüne atlamaya, dalıp çıkarak daha da rahatlatmaya davet edebilir...

Aydan Hacaloğlu İlter Aydınlatma Tasarımcısı

Dergide s. 46.