Beyaz Enerji...

Her yirmi - otuz yılda bir tasarım alanında radikal değişimlerin olmasının nedenleri var. Bazıları bu değişimleri, yeni teknolojilerin gelmesine ve böylece yeni, farklı tasarım dillerinin yollarının açılmasına bağlıyor. Beyaz ışık veren LED (Light Emiiting Diodes) ilk olarak 90’lı yıllarda pazara sunuldu. Japon bilim adamı Shuji Nakamura beyaz LED’i, 1993 yılında Nichia Corporation’da görev yaparken bulmuştu.

Mavi LED ile ilgili yenilik, kırmızı, yeşil ve mavi LED’lerin uygun oranlarda kombinasyonunda beyaz LED’in üretilmesi idi; halbuki bugünün beyaz LED’lerde bu yol giderek daha az kullanılıyor. Günümüzde beyaz LED ışığı elde etmenin en sık kullanılan yöntemi mavi GaN (galli-um nidtrit) LED’in, genellikle YAG (Yttrium alüminyum lal taşı) fosforundan yapılmış sarımsı fosfor tabakası ile kaplanması. LED çipi mavi ışığı aydınlatarak fosforun dışa vurmasını sağlıyor ve bu şekilde beyaz ışık oluşuyor. Aslında ortaya çıkan mavi ve sarı ışık karışımı “beyaz” ışık olarak algılanmasını sağlıyor ve buna genelde “ay ışığı beyazı” adı veriliyor.

LED’lerin eski türleri - kırmızı, sarı, yeşil, portakal ve son olarak çıkartılan pembe ve mor genelde işaretleme arayüzü olarak kullanılırdı. Günlük aktivitelerimizde genelde renkli ışık kullanmadığımız için, yüksek ışık sağlayan LED’lerin araştırmasına yatırım yapmak için gerçek bir neden yoktu. Ancak beyaz LED’in ortaya çıkması ile herşey değişti.

Beyaz ışık insanoğlunun eylemlerinde en sık kullanılan ışık. İlk beyaz LED jenerasyonu iki mumluk bir ışık üretti ancak bu yeni birimin gelecekteki kullanımı ile ilgili beklentiler, LED’lerden aldığımız ışık miktarını nasıl artırabileceğimiz konusunda araştırma ve geliştirme yapmaya zorladı.

Kullanım alanları sınırsız görünüyordu ve herkes bunlardan “geleceğin ışığı” olarak bahsediyor ve aşağıda verilen eşsiz özellikleri sıralıyordu:

- Minimal boyutlar: halen mevcut olan en küçük ışık kaynakları

- Süresi: bir LED yüzbin saat (tam kapasite ve kesintisiz yedi yıllık işletim süresine eşit) işletim kapasitesine sahip

- LED teknolojisi ile önemli enerji tasarrufu sağlanabiliyor

Bu özellikler LED’i neredeyse potansiyel aydınlatmanın mucizevi bir kaynağına dönüştürüyor.

Önceki senelerde bu teknolojiyi kullanan bir dizi tasarımcı ve sanayi son derece umut veren ampul ve prototipleri üretmişti. Ancak en iyi LED’lerde dahi gerekli olan ışık miktarını sunamama problemi sürüyor ve basit bir masa lambası bile karmaşık ve maliyetli bir ürün olarak karşımıza çıkıyordu. Bu da, prototip olarak üretilen hiç bir lambanın seri üretime alınmayışının sebebiydi.

Ancak kısa bir süre önce ileri teknoloji araştırmalarında önemli bir çıkış yaşandı: Yüksek aydınlatma gücüne sahip beyaz LED’ler yaratıldı. Bu yeni teknoloji 60 - 100 Lümen/Watt gücüne sahip ışık üretebiliyor, ki bu durum yakın bir gelecekte LED’lerin floresan ampuller ile rekabet edeceğini gösteriyor. Örneğin yatağınızın başındaki lambanız için tek bir 100 Lümen/Watt’lık LED kullanımı, masa lambası için ise bu tür LED’lerden üç adedin kullanılması yeterli olacak.

Aslında bu alanda yapılan yenilikler ile yüksek teknolojinin ritmi yakalanmış oldu. Her üç ayda bir LED teknolojisinde yeni bir jenerasyon ile karşılaşıyoruz. Günümüzde maksimum 60 Lümen/Watt gücünde ışık üreten LED’ler sunuluyor. Son olarak Nichia Corporation 100 Lümen/Watt’tan daha fazla beyaz ışık üreten LED’leri geliştirmeyi başardıklarını duyurdu. 100 Lümen/Watt gücünde LED’leri artık genel aydınlatma pazarının etkin bir rakibi olarak görebiliriz.

Ely Rozenberg Aydınlatma Tasarımcısı

Dergide s. 47.