Led ‘On’, Led ‘Off’

Metin: Murat Armağan

Mimari aydınlatmanın gözbebeği haline gelen ledleri bir de ürün tasarımcılarının gözünden incelemek gerek. Acaba teknolojinin ‘minyatür’ oyuncağı neler getirecek? İşçi kasklarından yol şeritlerine dek uzanan led dünyası yaşam biçimlerimizi nasıl etkileyecek?

Evimizde pek çok elektronik cihazın gösterge ışığı olarak kullanılan zayıf ledler, mekanların yeni başrol oyuncusu. Gaz lambaları, ampuller, halojen spotlar, floresanlar... Hepsinin bir devri oldu. Ancak artık bize daha geniş olanaklar sunabilen led teknolojisi var! Amerika Birleşik Devletleri, mevcut teknolojiyi önceki teknolojilere göre üstün kılan performans kriterlerinden ötürü, led teknolojisiyle değiştirerek gelecekte %29 enerji tasarrufu yapmayı planlıyor. Bu yüzden led teknolojisinin gelecekte daha yaygınlaşacağını söylemek çok da zor değil.

Çocukluğumuzda ateş böceklerini bir kavanoz içinde toplar ve birer ışık noktası gibi yanıp sönmelerini seyrederdik. Hatta kavanozda yeterince ateşböceği olduğunda sürekli bir aydınlığa bile sahip olabilirdik. Artık yaşadığımız mekanları ateş böcekleri gibi küçük ve bir o kadar da güçlü ledlerle donatarak farklı aydınlatma alanları yaratabiliyoruz.

Son zamanlarda oldukça yaygınlaşan led kullanımı, mekan tasarımlarının gözdesi. Yeni malzemelerle üretilmiş lensleri ve gelişmiş elektronik kontrol üniteleri sayesinde ledler günümüz aydınlatma teknolojisindeki yerini zaten sağlamlaştırmıştı. Bir de eğlence atmosferleri, her renk ışık üretebilen ve her yöne hareket edebilen robotlarla donatılınca, led teknolojisi yeni bir boyut kazandırmış oldu. Ledlerin sunduğu imkanlar sağolsun, tasarımcılar, kullanıma adeta kışkırtılıyor. Tasarımcılar, ayrı renk kombinasyonları kullanarak mekandaki atmosferi her an farklılaştıran çözümler üretebiliyorlar. Ledin küçük boyutu sayesinde, aydınlatmanın zor olacağı detaylarda bile yepyeni efektler üretme olanağı yaratılıyor. Bu da mekanların tasarımında yeni bir özgürlük anlayışının kapılarını açıyor.

Söz gelimi solda resmini gördüğünüz New York kulübü, gündüz mütevazi bir restaurant iken gece iddialı bir kulübe dönüşüyor. Mekandaki led uygulaması bilgisayarlı kontrol ünitesine bağlanmış. Sınırsız renk çeşitliliği imkanı sunan sistem, sürekli hafif bir renk değişimi etkisi yaratarak mekanı canlı tutuyor. Ledleri tek tek yerleştirerek dilediğimiz yüzeyi dilediğiniz ‘şekilde’ aydınlatmak mümkün. Farklı renk kombinasyonları, mekandaki atmosferi her an değiştirme şansı veriyor. New York’taki bu restoran geceleri hiç bir dekorasyon müdehalesi yapılmadan led kullanımı ile bambaşka bir mekana dönüşüyor.

Beak Street’teki Kabaret Prophecy kulübü buna başka bir örnek; mekanda boydan boya dolaşan led duvarın farklı ışık motifleri, üyeler için zengin bir atmosfer oluşturuyor. Bu kulüp, yarattığı grafik efektleri ve görsel illüzyonları ile istediği havayı, hiçbir ekstra masrafa yada iç mimari ögeye gerek duymadan verebiliyor. Mekânın tasarımcısı ve aynı zamanda tasarım danışmanı David Collins, daha sonra bu efektleri, Travis, Massive Attack, Basement Jaxx gibi tanınmış müzik grupların konserlerinde arka plan olarak kullanırken, led teknolojisinin iç mimaride önemli bir dekorasyon unsuru olacağını belirtiyor. Müşterilerin kendilerine ayrılan bölümde yemek ile birlikte aydınlatma temelli bir ambians da sipariş etmeleri çok da uzak görünmüyor. Bu nedenle aydınlatma tasarımının giderek önem kazanması ve kullanımına dair yepyeni vizyonlar açması kaçınılmaz bir sonuç gibi duruyor.

Aslında yakın geçmişte de standart ledlerin aydınlatma için kullanıldığına dair hikayelerde yok da değil. Güney Amerika’da şarjlı pile bağlı bir demet led, evlerin aydınlatılmasında kullanılmış. Piller de bir bisikletin dinamosuna bağlı olarak şarj edilmiş. Ekonomik bir çözüm öyle değil mi? Gerçekten de bu yeni teknoloji elektrik tüketimi adına gerçekten de ekonomik. 96 adet led, ortalama 5 watt enerji harcayarak 60 wattlık bir ampulun aydınlatma gücüne ulaşabiliyor. Bu da üreticileri harekete geçirmiş. Pilli led aydınlatmaları mağaza raflarında meraklılarını bekliyor.

Maden işçileri ve dağcıların kullandığı pilli kask aydınlatmaları da işin bir başka boyutu.

İsterseniz tek ledi yakarak loş bir ışık elde edebiliyorsunuz. İster 7 adet, isterseniz 19’unu birden açarak güçlü bir aydınlatma yakalayabiliyorsunuz.

Led teknolojisi otomobil endüstrisi tarafından da büyük rağbet gördü. Otomobil firmaları artık ürettikleri birçok modelde ledli stoplar kullanıyor. Özellikle fren ve sinyal farlarında ek bir güvenlik özelliği sağlayan led ışıkları, geleneksel ampullere göre çok daha çabuk tepki veriyor. Böylece arkadan gelen araç, doğru zamanda uyarılmış oluyor. Geliştirilen bir çok konsept otomobilde de far ve stoplar, tamamıyla ledlerden oluşuyor. (Audi Le Mans Quattro, bu anlamda iyi bir örnek). Çünkü ledler karanlık bir ortamda 1 mil uzaklıktan fark edilebilecek ya da güneş ışığında bile görülebilecek derecede parlak ışık verebiliyorlar.

Birçok alanda trend olan led teknolojisi; yer döşemeleri, otoyol çizgileri, bina aydınlatmalarına kadar farklı bir çok alanda hayatımıza girmiş durumda. Ledler “Dinamik Yol İşaretlemesi” olarak bilinen sistem içerinde ışık şeritleri olarak kullanıldığında, trafiğin yoğun olduğu saatlerde otoyol şeritlerini artırmak veya azaltmak sureti ile trafik sıkışıklığını bile çözebilecekler. Bu, hem trafik akışını düzenleyecek hem de güvenliğini geliştirecek nitelikte bir yenilik. Amerika’da yapılan deneme çalışmaları sonuçları, bu yöntemin trafik sıkışıklığını yaklaşık %60 oranında azaltılabileceği gösteriyor.

Led teknolojisi, trend belirleyen bir çok alanın gündemine oturmuş durumda. Birçok armatür üreticisi bu trendi yakalayıp, tasarımcılarına led ışıklı ürünler sipariş vermiş. Artemide, Luce gibi firmaların tasarım harikaları vitrinleri süslüyor. Tasarımcılar bu yeni teknolojinin sunduğu imkanlar sayesinde özgülüğün tadını çıkarıyorlar. Tasarımda yeni alanlar açan led teknolojisi, mekanlarımızın aydınlatma biçimini sorgularken bize ışık tutuyor.

Yoksa gelecekte ampul diye bir şey kalmayacak mı? Ne dersiniz?

Dergide s. 48.