Hotel Puerta America, Madrid

Neredeyiz - aynalardan oluşan bir labirentin içinde mi? Plasma Studio, Hotel Puerta America’nın dördüncü katında birbirinin içerisine kayan alan ve açılardan oluşan, izleyicinin alan ile ilgili hayal gücünü zorlayan kübik bir yapı yaratmışlar. (üstte)

Bu rengarenk cephenin arkasında bu denli ışık ve mekân deneylerinin gizlendiğine kimse inanamaz. (sağ fotoğraf)

Dışarıdan bakıldığında Hotel Puerta America, içeride barındırdıkları hakkında hiçbir fikir vermiyor. Lamellerden oluşmuş cephenin yoğun rengi, iç mekân(lar)ın artistik dünyası hakkında ipucu vermiyor. Jean Nouvel’in tasarladığı bu cepheden etkilenmeseniz bile, içeride yeteri kadar değişiklik sizi bekliyor. Zira, toplam oniki katın herbiri başka bir tasarımcının imzasını taşıyor. Tasarımcı ve tarz bolluğuna bakıldığında aksi bekleniyor belki ama tüm projenin aydınlatmasını tek firma üstleniyor: Londra’lı Isometrix Lighting + Design. Farklı tasarımları bütünlük içinde saracak bir aydınlatma planlaması yapması istenen Isometrix, tasarımında, hem mimari senaryoların sıradışı yapısını hem de beş yıldızlı bir otelin ambiansını koruyor.

Sadece ışık değil, insanın kendisini iyi hissetmesinde renklerin de büyük rolü var. Teresa Sapey’in otel garajının tasarımında başardığı gibi, her ikisinin de seçildiğinde ve birbiri ile kombine edildiğinde, en donuk mekân dahi canlı ve neşeli bir havaya bürünebilir.

‘Mimari ve tasarım dünyasında kim kimdir’i bir projede sunmak için yapı sahibi, İspanyol oteller grubu “Silken” ile çalışmış. 12’si suit ve 22 ‘si junior suit yaklaşık 342 oda ve ayrıca sağlık ve spor alanları için geniş bir alan ve uymuş. Dolayısıyla, aydınlatma konsepti her bir tasarımı taşımış ve yapılan çalışmanın tamamına bakıldığında yepyeni bir otel konseptini yaratmış.

Otelin tüm katları toplandığında yaklaşık 34000 metrekarelik bir alan ediyor. Tüm katlar aynı bölmelere sahip: Merkezi bir lobiden asansörlere doğru bir koridor uzanıyor. Koridorun kenarlarındaysa odalar yer alıyor. Isometrix Lighting + Design’ın aydınlatma tasarımcısı Arnold Chan her kattaki mimarın veya tasarımcının tasarımına uygun bir aydınlatma konsepti geliştirmiş ve bunu yaparken bu kişilere ait özelliklerin birbiri ile kesişmemesini sağlamış. Bir konseptin bir kattan diğerine kopyalanması sözkonusu olmamış; zaten bazı mimarların istedikleri ışık etkisi konusunda belli fikirleri varmış. Farklı katlarda bulunan her bir tasarımın bireysel kalitesi ve özelliğini vurgulayabilmek için, aydınlatma tasarımcısının mimarlar ile tasarımları konusunda konuşmaması istenmiş. Bu da Isometrix’in ‘ışığın etkisini lambanın üzerinde görme, mimariye hizmet eden değerli çözümler geliştirme’ felsefesine tabii hayli yüksek bir bütçe kullanılmış. Norman Foster, David Chipperfield, Zaha Hadid, Jean Nouvel gibi 19 uluslararası tasarımcıya toplam 75 milyon Euro ödenmiş. Bugüne kadar hiç görülmeyen ortak bir proje gerçekleştirilmiş. Tüm mimarlar, 12 katın her birinde vizyonlarını gerçekleştirmek üzere özgürce çalışabilmiş.

Her odada, enfraruj - uzaktan kumanda (infrared remote control) ile dört farklı ışık senaryosu seçilebiliyor. Ayrıca banyolarda dim etme imkanı bulunuyor. Otel müşterisi ruh hali veya ihtiyacına göre ışık durumunu değiştirebiliyor. Aydınlatma için çok çeşitli ampuller kullanılmış; çoğunlukla soğuk katodlu lambalar ve aynı renk ısısına sahip floresanlar, bunun yanısıra ampuller, halojen ve Xenon ışık kaynakları uygulanmış. Barın arkasındaki bir duvar ve tavan kaplamasına alüminyum lamellerden oluşan, renk değiştiren ve sadece akşam ve gece saatlerinde lambalar monte edilmiş. Görünmeyecek şekilde monte edilen bu lambalar, ya alüminyum lamellerinin tavan çıkıntılarının arkasına, ya mobilyaların içine, ya da parlayan masa tablalarına entegre edilmiş.

Yer altında kalan alanların tasarımına da çok önem verilmiş: Teresa Sapey yer altındaki garajın tasarımını yapmış. Mekan, renk ve işaret dili sürekli bir değişim içinde, fonksiyonelliğe dayanarak bireylerin duygularına hitap eder hale gelmiş.

Renkler sarıdan turuncuya ve ardından kırmızıya dönüşüyor; karanlık mekâna, tavana monte edilen floresanlar sayesinde neşeli komponentler veriyor. Konuğun, genelde rahatsız ve sevimsiz olarak algılanan bir mekânda olduğunu unutması isteniyor, ki bu da renkler ve ışık ile son derece başarılı bir şekilde gerçekleştiriliyor.

Giriş salonu ile salonlar ise, otelin merkezinde bir ‘sükunet odası’ yaratmak isteyen John Pawson tarafından tasarlanmış. Pawson, doğal bir malzeme olan ahşap ile bu havayı yaratıyor. Yarım daire şeklindeki resepsiyon, seçilen şekil dilini yansıtıyor. Işık bu şekil diline uyuyor ve dışa doğru salınımlı açılan duvara şık bir çizgi oluşturuyor. Çoğu yerde olduğu gibi, mekanın sükunetini bozmamak için burada da ışığın kaynağının gizli tutulmasına gayret edildiğini de eklemek gerek. Ayrıca otel misafirlerinin lobideyken resepsiyonun hareketliliğinden rahatsız olmamaları hedefleniyor.

Restoranın tasarımı, İspanyol kültürünün farklı öğelerini kombine ederek çalışmasına katan Christian Liaigre tarafından gerçekleştirilmiş. Restoran aydınlatması için dekoratif asılı armatürler ve sıva altına yerleştirilen aydınlatma projektörleri kullanılmış. Otelin barı daha çok samimi bir hava içinde; tamamen farklı. Alüminyum jaluzilerin arasından aydınlık gün ışığı giriyor ve barın arkasından yansıyan ışık, oyuncu şekiller oluşturuyor. Lobi ve konferans salonları Pawson’un ‘sade tavan ve duvarlar anlayışı’na göre çalışılmış. Bu alanın aydınlatması için sadece endirekt parlayan şemsiyeler, çıkış noktaları veya dairesel hatlar uygulanmış.

Birinci katta, kendini cesur hat oyunlarından oluşan akıcı mekanlar ile ifade eden Pritzker ödüllü Zaha Hadid’in tasarımı ile karşılaşılıyorsunuz. Lobi ve koridorda bembeyaz bir saflık etrafınızı sarıyor. Mekan bükülmüş ve dolanmış şekillerden oluşuyor ve bu alanın en önemli noktasını oluşturan Vortexx lambasının şeklinde kendini tekrarlıyor. LED’lerden oluşan lamba, Zaha Hadid ve Patrik Schumacher tarafından geliştirilmiş ve belirli sürelerde renk değiştirirken, adeta kendini sıvılaştırıyor. Odanın çevre çizgileri, tıpkı akıyor gibi... Tüm mobilyalar tek bir parçadan üretilmiş ve şekil itibariyle duvardan çıkıyor. Her bir odanın genişliği ve netliği, tabanın ve duvarların beyazlığı ile güçlendiriliyor. Yatağın üzerindeki halojen lambaların dışında geleneksel projektörler ya da Downlight’lar kullanılmamış. Kapılar bilgi taşıyıcıları olarak hizmet ediyor; kapı pervaz

Mark Newson tarafından tasarlanan geniş alanlı barda ilk göze çarpan altı ton ağırlığında ve 8.5 metre uzunluğundaki mermer bar tezgahı oluyor. Mekânın 7 metre olan yüksekliği, 400 adet 5 cm mesafelerle yerleştirilen, arkadan aydınlatılan minimum kalınlıklı alüminyum profiller ile vurgulanıyor. Profillerin yerleıtirilmesi ile barı çok daha geniı ve derin gösteren dikey bir şekil ortaya çıkmış.

Marc Newsons’un koridoru, duvarlar tamamen kırmızıya boyalı ahşap ile kaplı. Tek ışık kaynağı ve belirgin şekillendirme elemanı, kenarlarda bulunan ince ışık çizgileri.

Tasarımın teknolojik gelişimine olan etkisi, kendisini Kathryn Findlay’in sekizinci kattaki koridorunda gösteriyor.

altlarına yerleştirilen LED-Arrey’ler sadece yandıklarında görülüyor. Bu şekilde otel misafirleri, kahvaltı servisi, odasının temizlenmesini isteyip istemediğini belirtebiliyor. Bu katta uygulanan farklı lamba ve teknolojiler nedeniyle, renk ısılarını birbirine uyumlu hale getirmek ve her noktada sürekli ve homojen sıcak ışık sağlamak çok kolay olmamış.

Norman Foster, misarifi dış dünyanın hareketli ortamından koruyacak sakin bir hava yaratmış. Odaların temel yapısına uygun olan ve kubbesel görünüme sahip olan koridorun camdan duvarları sıcak beyaz LED’ler ile arkadan aydınlatılmış ve yukarıdan aşağı ve ters istikamette eşit orantılı ve homojen bir akış çiziyorlar. Işık ölçümlerine göre çok az lüks değerleri alınmasına rağmen ışık yine de bu canlı ortamda insanın kendini güvende ve keyifli hissetmesi için yeterli. Aslında bir otelde de beklenen şey bu olmalı!

David Chipperfield el yapımı kaplamaları, duvar kağıdı ile kaplanan duvar veya beyaz mermer ile kombine ederek, sade ancak lüks bir hava oluşturmuş. Dengeli renk ve aydınlatma kombinasyonu sayesinde Chipperfield, lobi, koridor ve odalarda, tarihin hangi mekânından veya zamanından çıkılacağı bilinmeyen, bir tür zaman tünelini andıran derinlik duygusu yaratmış. Özellikle aydınlatma ile bu duygu daha da vurgulanmış. Tavana entegre edilen projektörler mekanda derinlik ve sürekliliği sağlamış. Lake ve ısı ile şekillendirilebilen, akril taşından oluşan duvarlara belirli aralıklar ile kapı yüksekliğinde dar ışık çizgileri uygulanmış; bu uygulamadan endirekt yansıyan ışık mekânı ritmik olarak bölmüş. Plasma Studio, geometrik yapılar ve paslanmaz çelik gibi soğuk malzemeler ile otelin stereotipini ‘hiçbir şey ifade etmeyen mekân’ olarak yeniden formüle etmek istemiş ve bunun için ‘bilim kurgu dünyası’ konseptini kullanmış. Lobi, büyük çelik ve geometrik şekilli alanları ile ortaya çıkmış ve alışılmış dik açılı konseptten uzaklaşmış. LED çizgileri, ışığı Methacrylat’tan üretilmiş ince çubuklara yansıtmış.

Mimar Kathryn Findlay’in arzusu, teknoloji ve mimariyi uyum içerisinde uygulamak ve teknolojik gelişimin, bir mekânın tasarımında ne kadar önemli olduğunu göstermek olmuş. Aydınlatma sanatçısı Jason Bruges ile birlikte çalışan mimar, lobi ve koridoru misafirin mekânı -ve kendisini- kendi başına keşfetmesini istemiş. Misafirin hareketlerine göre çalışan bir dizi ışık düzenlemeleri gerçekleştirmiş. Mekânın tam ortasına küçük, labirent şekilli ve şişkin görünen bir bank yerleştirmiş. Bruges’in “Anı Duvarı” olarak adlandırdığı cam elyafından yapılmış paneller, otel misafirinin hareketlerini alıyor ve renk noktalı tahtalara çarpıtılmış bir resim projekte ediyor. Tavan, gerdirilmiş ve dışa doğru bükülmüş bir perdeden oluşuyor. Koridorlar bir tür Flock duvar kağıdı ile kaplanmış ve geçen misafirin adımlarına tepki gösteriyor.

Tasarımcı Richard Gluckman’ın çalışması ise Methacrylat gibi sıradışı bir malzemenin kullanımı ile etkiliyor. Gluckman, hafif görünen ve tamamıyla saflığı temsil eden mekânın konseptini “kutunun içinde kutu” olarak tanımlıyor. Bu tabirle, böylesine küçük bir mekânda birçok farklı işlevlin biraraya getirilebileceğini anlatmak istiyor. Tüm odalarda Methacrylat’tan oluşan küşük nişli yarı saydam cam duvarlar bulunyor. Gluckman, odaları nişlerin renkleri ile birbirinden ayırıyor. Kuzey tarafında bulunan odalar mavi, güneydekiler ise sarı... Koridor sadece üst ve alt kapı kasası boyunca yerleştirilen iki adet arkadan LED ile aydınlatılan cam bantlar ile donatılmış.

Bina cephesi dışında, çatı katını ve 12 suit yer alan 12’inci katı tasarlayan Fransız mimar Jean Nouvel, dış mekan tasarımını yapılırken, cephe renklerinin ve otelin hemen yanındaki bahçenin ön plana çıkartmayı hedeflemiş. Aydınlatma çözümünün hem fonksiyonel hem de estetik olması, sarıdan koyu maviye güçlü renklere sahip olan bina cephesinin, gece de görülebilmesini istemiş. 12. katta bulunan 12 suit içinde özellikle iki sanatçının, fotoğrafçı Araki ve Fleischer’in eserleri göze çarpıyor. Bunlar hem koridorda, hem de odaların duvar ve tavanlarında sergilenmiş. Jean Nouvel her sanatçıya bir duvar kanadı ayırmış. Doğu tarafındaki odalarda Araki’nin ifade güçlü eserleri yer alırken, Fleischer’in eserleri gece öne çıkmış. Beyaz perde yavaş yavaş arkadan LED’ler ile aydınlatılmış.

Zaha Hadid tarafından tasarlanan birinci kattaki koridorlar, yine kendi tasarımı olan odalar kadar akışkan görünümlü. Projeksiyonlara benzeyen oda numaraları gerçekten kapı sacının içerisine yerleştirilen LED’ler ile aydınlatılıyor. Yine “Lütfen rahatsız etmeyiniz” bilgisi de bu şekilde ışıklandırılmış.

Baskı mekâna değil, beton tavana doğru olduğu için, gün içinde tavan beyaz olarak ortaya çıkıyor. Bu aydınlatma çözümü, çalışma alanı aydınlatması, mobilyalara entegre edilmiş ışık kaynakları ve ışık kornişleri gibi diğer ışık çözümlerinin arka planını oluşturuyor. Orada zemine monte edilen kırmızı bir LED bant, mat ve siyah kaplı duvar alanlarını çevreliyor ve gizemli bir hava yaratıyor. Onikinci kat, ışık ve sanatın sıradışı sentezi ile farklı bir özellik taşıyor. Gün ve gece etkisi Fleischer’in suitlerinde tamamen değişik bir etki bırakıyor: Otel misafiri gün ışığında kendisini şık, stil dolu ve zarif bir mekânda bulurken, akşam ve gece saatlerinde renkli, hatta duvarda ve tavandaki neredeyse provokatif resimler ile karşı karşıya kalıyor. Gündüzün aşırı hassas akışına karşın, akşam ve geceleri beklenmedik şekilde canlı ve fantazi dolu bir atmosfer yaratılıyor.

Otel Puerta America’nın benzeri olmadığını söylemek mümkün. Hayranlık uyandıran sadece ‘tek bir çatı’ altında toplanan yaratıcılık ve tasarım yüklemesi değil. İnsan, sayısız farklı dünya arasında gidip geliyor: bazen oyuncu, bazen sıradan, bazen kliniğimsi, bazen rahat, bazense bilim kurgusal... Stillerin listesi çok uzun ve hiç biri, bir diğerine uymuyor. Bu sadece tasarımdan kaynaklanmıyor; aynı zamanda ifade edilen tasarımı aydınlatan ışığa da bağlı.

Aynı mekânda birden fazla hava yaratmak mümkün, ki Hotel Puerta America bu anlamda enteresan örnekler sunuyor. Norman Foster tarafından tasarlanan (ikinci kat) koridor alanını Ron Arad’ınki (yedinci kat) ile karşılaştırdığımızı düşünelim. Geniş, torba şekli verilmiş duvarları ile her iki tasarımın kesiti ve dolayısıyla mekân ölçülerinde ve şekillerinde aynı; yine de birbirinden çok kesin farklılıklar gösteriyorlar. Bunun bir nedeni, kullanılan malzeme. Norman Foster’ın dışa doğru şişik görünen cam duvarları koridora zerafet katıyor. Ron Arad’ın geleneksel beyaz duvarları ise bu açıdan biraz geride... Koridor siyah zemin ile güçlendirilmiş. Böylece burada malzeme, renk seçimi ve özellikle de ışığın etkisi ile çok özel bir ortam yaratılmış. Sıcak beyaz LED’ler ile kıvrımlar yapan cam duvarlar arkadan aydınlatmış. Başka ışık kaynağı kullanılmamış, böylece mekânın püristik karakteri, cam duvarlar boyunca yerleştirilen ışık hattı vurgulanıyor. Norman Foster tarafından tasarlanan koridor alanında ise, hem taban hem de tavan beyaz tutulmuş ve farklı mekânların sınırları daha az tanımlanmış. Bu eksiklik, duvarın alt ve üst kenarına yerleştirilen ışık kornişleri ile de kapatılamamış, çünkü bu duvarlar Norman Foster’in tasarımında olduğundan daha az temiz ve itinalı çalışılmış gibi görünüyor. Koridorda gerek duyulan temel aydınlatmayı sağlamak için tavana ışık kaynakları yerleştirilmiş. Nihayetinde, göreceli olarak benzer bir çıkış noktasına bağlı kalmalarına rağmen, farklı hissettiren, tamamen ayrı ortamlar oluşmuş. Kısmen kullanılan malzemelerden dolayı... Ancak aydınlatma tasarımının da katkısını göz ardı etmek mümkün değil.

Bir başka ilginç karşılaştırma Zaha Hadid’in (birinci kat) çalışmasına ait. Mekânın geometrisi asıl konfigürasyondan tamamen farklı olarak tasarlanmış, ki bu da bu mimar için hiç de alışılmadık bir durum değil. Tüm mimari çalışmaları dinamizmi ve hareketi simgeliyor. Mimar, şekiller ile oynamayı sevse de, malzeme ve renk çeşitliliğini kullanmaktan hoşlanmıyor. Hotel Puerta America’da ya püristik bir beyaz içinde mekânlar ya da siyah bir mağarayı andıran odalar bulunuyor. Her iki oda da geometrisi ve ışık tasarımı açısından tamamen aydınlık. Sadece uygulanan malzeme başka bir renge sahip. Mimarın amorf sevgisi kendini ışık tasarımlarında da gösteriyor. Işık, mimarinin itici gücü ile nişlerden ve oyuklardan dışarı yansıyor. Farklı renkli yüzeylerde aynı lambaların ışık rengini (soğuk katod lambası) değiştirme tarzı, sanki aydınlatma dersi verir gibi.

Beyaz odadaki ışık, tüm mekanın etkisi açısından, siyah odadaki ışıktan daha soğuk bir etki bırakıyor; siyah odada sıcak beyaz renk daha çok görünüyor. Beyaz yüzeylerin yansıması ile mekânın tamamen aydınlatılması için genelde daha az ışığa ihtiyaç olduğu duygusu uyandırılıyor. Odaların siyah olarak tasarlanması ise ilginç bir deney aslında. Farklı renkler hatta renk kullanmadan hangi farklı ışık etkilerinin yaratılabileceği görülüyor. Zaten bu da sadece bir ‘deney’ olarak kalıyor, çünkü çok az sayıda otel müşterisi, sadece bir kapı sonra cennet yerine gönüllü olarak ‘cehennemi’ seçebiliyor. Hotel Puerta America heyecan verici halinin bir kere daha altını çizebiliriz, burada ışığın hangi farklı etkileri yaratabileceği ve ortamı ne kadar etkilediği görülüyor.

Aydınlatma, belli bir proje çerçevesinde tamamen birbirine zıt mimariler ile çalışılmış ve tüm tasarımcılar aydınlatma konusunda yorumlarını bu projeye aktarmışlar. Otelin tekdüze ve yekpare bir konseptten oluşması değil, birçok konsepti taşıması, herkesin kendi zevkine uygun yeri bulabilmesi istenmiş. Her bir mimari proje, değişik ruh hallerini barındırıyor. İlk bakışta tüm ruh hallerinin biraraya gelmesi imkansız görünse de, zıtlıkların renkli kıyafetlere büründürülerek kutlanması, son derece büyüleyici.

Proje katılımcıları

Mimarlar: Shell & Core: Felipe S. de Gordoa Garaj: Teresa Sapey, Madrid Dış mekân: BB UK, Londra Lobby, konferans salonları ve mezanin: John Pawson, Londra Restoran, kahvaltı salonu: Christian Liaigre, Paris Bar, Seviye 6: Marc Newson, Londra Seviye 1: Zaha Hadid, Londra Seviye 2: Foster and Partners, Londra Seviye 3: David Chipperfield, Londra Seviye 4: Plasma Studio, Londra Seviye 5: Vittorio & Lucchino, Sevilla Seviye 7: Ron Arad, Londra Seviye 8: Katherine Findlay, Edinburgh Seviye 9: Richard Gluckman, New York Seviye 10: Arata Isozaki, Tokyo Seviye 11: Estudio Mariscal, Barcelona Seviye 12 ve 13, Fassade: Jean Nouvel, Paris Heykel: Oscar Niemeyer, Brasilia

Aydınlatma tasarımı: Isometrix Lighting + Design, Londra Sorumlu tasarımcı: Arnold Chan Kıdemli tasarımcı: Mark Elliott, Gerardo Olvera Tasarımcılar: Angel Aburto, Fabiana Nery, Sofie Nilsson, Pedro Pinto, Gillian Todd, Martina Weiss Ürün tasarımı: John Lau, Rona Meyuchas, Robbie Nichols, Michael Sillitoe Seviye 8 Işık uygulamaları: Jason Bruges, Londra Kullanılan ürünler:

Xenonbeleuchtung: Agabekov Xenon sistemleri: Ardee Lighting Kompakt profil projektörleri: Ardiss Lighting Downlights, masa ve lambadalar: Artemide Özel üretim LED: Artistic License Perde - aydınlatma sistemi: Belfer Lighting Işık projektörleri: Clay Paky Dış alan flow marker ışıkları: Concord: Marlin Fiberoptik aydınlatma sistemi: Özel üretim, 1 Watt LED 3000 K: Crescent Efekt aydınlatması için özel üretilen sarkıtlı armatürler: Christian Liaigre Özel üretim downlight’lar: Cube Lighting Floresanlar IP 68: Encapsulite International Efekt lambaları, sarkıtlı ışıklıklar ve özel lambalar: Fontana Arte Floresanlı uplight’lar, dış alan projektörleri: iGuzzini Kromdan üretilmiş kardan halkaları: Özel yapım, Wok-lambaları, özel sarkıtlı armatürler: St. Martin’s, Renkli ışılandırma: Isometrix Lighting + Design Xenon lambaları: Light Graphix Minyatür spot ışıkları, gömülü armatürler: Light Corporation Masa ve ayaklı armatürler: Louis Poulsen Downlight’lar, Clikstrip-Xenon: Lucent Lighting Downlight’lar: Lucifer Lighting Dış alan projektörleri: Meyer Kardan halkaları, downlight’lar: Modular Lighting Soğuk katod lamba: Oldham Lighting Çizgisel şekilli Flex LED tape, Linestra-Lambası: Osram Floresanlar: Philips Lighting Özel yapım lambalar: Wever & Ducré Gömülü - uplight’lar: We-ef Zaha Hadid tarafından özel olarak geliştirilen sarkıtlı armatür: Zumtobel Staff

Dergide s. 34.