Anlam sorusu: Olmak ya da olmamak?

Metin:

Araştırma

Bu yazıda

Biz kimiz ve kim olmak istiyoruz? “Profesyonel Aydınlatma Tasarımcısı” mesleğini net bir şekilde tanımlamak için çağrı.

Şu sıralar piyasada kaos ve karmaşa var. Ne müşteri ne de uzman bir mimar bu soruların anlamını biliyor.

Branş veya bireysel bir tasarımcı olarak aydınlatma tasarımı konusunda bir uzmanın bilgisinden faydalanmanın avantajlarını topluma anlatamazsak hiçbir zaman mesleğimizin kabul görmesini ve gelişmesini sağlayamayız.

Gelişme dediğim zaman yapılan çalışmalar için uygun ücret almayı da kastediyorum. İnisiyatif kullanmalı ve aktif olmalıyız. Buradaki küçük niş topluluğu olarak adlandırdığım peyzaj aydınlatması tasarımcılarından bahsediyor olmama rağmen diğer alanlardaki aydınlatma tasarımcıları için de durumun çok farklı olmadığını varsayıyorum.

Hepimiz bir toplumun parçasıyız. Son iki yıl içinde giderek artan ciddi değişiklikler gördüm ve her şey giderek daha da kötüleşiyor.

Daha fazla zamanım olsaydı bu problemleri en ince ayrıntıları ile açıklardım. Ancak şu sıralar bu ana konumuz değil. Benim niyetim daha çok duruma hareket getirmek. Öncelikle mesleğimizi kötü duruma sokan bir konudan bahsetmek istiyorum. Piyasalarımız ucuz ürün imitasyonlarını başka markalar altında sunan üretici ve kendisini üretici olarak tanıtanlarla (ithalatçı) dolu. Mevcut fiyat savaşlarının başlıca nedenlerinden biri piyasanın bu derece doymuş olması. Böylece hem ürünlerin hem de hizmetlerin kalitesi düşüyor. Maliyetlerle kısıtlanmalarından ötürü hizmetler de bu durumdan etkileniyor. Bu tedbirler nedeniyle etkilenen bir diğer kesim montaj görevlileri. Hizmetlerin rekabetçi kalması gerekiyor.

Çoğu zaman personel masraflarından kısmamak ve düşük ürün maliyetleri ile baş edebilmek için her noktadan tasarruf ediliyor. Bu, tüketici veya kullanıcı için zorunlu olarak çok daha düşük bir çözüme yönelme anlamına geliyor. Planlamacı veya taşeron olarak bu söylenenleri dikkate almaksızın hizmetleri tam olarak bütçelediğinizde müşteriyi kaybetme riskiniz daha yüksek. Kendi tanımladığınız kaliteyi yüksek kalite standartları ile güçlendirmek için konsepte bağlı kalmalı ve sonuna kadar uygulayabilmelisiniz. Buna dayanarak olası çözümler için bazı fikirler önermek istiyorum. Buradaki en önemli nokta bir sonraki adımları tanımlamak ve nasıl devam edileceğini belirlemek.

Değer işin anahtarı

Uzman aydınlatma tasarımcıları olarak sunduğumuz çözüm, sağlanan katma değerde. Çözümümüz basit olduğu kadar karmaşık. Çünkü piyasaya aydınlatma tasarımcısı olarak getireceğimiz katma değer konusunda bir anlayış sunmak gerekiyor. Çoğu tüketici ve işveren, ışığın önemini halen tam olarak anlamıyor. Bunun yanı sıra bizlerin tasarımcı olarak içerisinde olduğumuz ve tasarladığımız mekânlarda ışığı uygulamakla hangi değeri kattığımızı değerlendiremiyorlar.

Daha önce de belirtildiği gibi: Tüketici güvensiz…Uyumlu bir mesajımız veya standardımız yok. Çoğu, bizi elektrikçi gibi görüyor veya en uç noktada tesisatçı ile aynı konumda değerlendiriyor! Son benzetme çok sert olabilir çünkü çoğu tüketici, bir dekorasyon projesi kapsamında ışığı tasarlayabileceklerini düşünüyor. Bu düşünce ürkütüyor ancak günlük bir realite. Neden doğru eğitimi veya deneyimi olmayan biri bu tür hizmetleri kendi başına sağlayabileceğine inansın? Tüketici neden, pazarın elektrik ve ışık tekniği ürünleri ile çalışmanın güvenli ve kolay olduğunu düşünüyor? Tek nedeni var, o da bizlerin bu insanlara doğru bilgi vermemiş olmamız. Onların hiçbir şeyden haberi yok!

Tüketici neden kendi aydınlatma planlamasını ve montajlarını yapsın? Problem internet ve bilgiye sıkıntısız, filtrelenmeden erişim mi? YouTube’da herkes bu tür “ev işlerinin” nasıl yapılacağı konusunda bilgilendiriliyor. Orada yayınlanan video kayıtları iyi veya kötü. Bilgi verici görüntüler ancak tüketiciyi bu tür işleri kendileri yapması yönünde teşvik ediyor. Ancak asıl sıkıntı bu tarz çalışmalar yapılırken denetim veya kontrolün olmaması. Bizler ise verilen bilgi veya tavsiyelerin doğru ve güvenli olup olmadığını denetleyemiyoruz.

Bu durumun kısa bir analizi: Ürün ve hizmetlerimizin tipik bir kullanıcısı, bir aydınlatma tasarımcısının hizmet kapsamını bilmiyor. Bu da neden değerimizin tam anlaşılmadığını ve hizmetimizin tam karşılığını alamadığımızı açıklıyor. Kullanıcının en büyük sıkıntısı nedir? Maliyetler. Bunlar, hepimizin aşması gereken en büyük engel. Maalesef bu konu her bir işin erken evresindeki en büyük farklılık yaratan faktör. Her zaman kendimizi “kanıtlamaya ve haklılığımızı savunmaya” zorlanıyoruz.

Peki fiyat savaşında asıl problemin ne olduğunu neden kendimize sormuyoruz? Problem, nasıl eğittiğimiz, bilgilendirdiğimiz, durumumuz ve mesleğimiz ile ilgili bilinci nasıl oluşturduğumuz ile ilgili. Anlayış eksikliği var. Bu konuya odaklanmalıyız. Müşterilere ve bizim tarafımızdan aydınlatılan mekânların kullanıcıları ile tüm zanaatkar camiasına, uygulamada neyin kabul edilebilir olduğu ve bizlerin neden onların yaşamı için önemli olduğumuz anlatılmalı.

Bugün karşılaştığımız en büyük zorluklardan biri, “iyi” bir aydınlatmanın “eksik” veya “kötü” bir ışık çözümünden nasıl ayırt edileceği. Ne yazık ki bu aynı zamanda subjektif yorumlarla da ilgilenmemiz gerektiği anlamına geliyor. Başka birinin çalışmasının yeterli derecede iyi olmadığı iddiasını, ne haklı çıkartır? Bu, aslında en önemli zorluk. Işık ile tasarlamak için kurallara ve temel prensiplere ihtiyacımız var. Böyle bir çerçevedeki kurallar en iyi uygulamalar için (örnek uygulamalar) güvenlik açısından ilk koşul olarak kullanılmalı çünkü güvenlik her şeyden önde gelir.

Bir kere daha ana hedefimize dönecek olursak; yaptığımıza çok daha fazla değer katmalıyız. Başarılı bir geleceğin anahtarı değerdir.

Bu değer söylemine ne zarar verecek?

Değer söylemine zarar verecek bir dizi unsur var. İlk soru: terim ve/veya meslek tanımlarını doğru kullanıyor muyuz? Bu soru kulağa garip gelebilir ancak terimler ve meslek adları ile tüketici aklının karışmasının mümkün olduğunu düşünürsek, çok önemli de olabilir. Örneğin “Profesyonel” kelimesi. Neyi ifade ediyor? Kendimize şu soruları sormalıyız:

  • Bu kelimenin anlamı gerçekte nedir?
  • Işık sektöründeki anlamı nedir?
  • Meslek tanımımızın bir parçası olarak kullandığımızda hemen akla ne geliyor?

Bu kelime ile ilgili bir değer önerisi yok ise ve bundan dolayı tüketiciye kendisine ne anlatılıyorsa öylesine kabul etmesini tavsiye edebiliriz. Eğer tüm aydınlatma tasarımcıları kendilerini “Profesyonel” veya “Uzman” olarak adlandırılırsa ne düşüneceğiz veya ne düşüneceksiniz? Bu doğru olamaz ve geçerli bir ifade olarak öylesine kullanılamaz. Herhangi bir parametre yok ise kullanılan terime anlam ve değer yüklenemez.

Bir örnek vermek için peyzaj mimarisinde aydınlatma tasarımcılığı olan kendi mesleğimden yola çıkacağım. Henüz bir sesimiz yok. Mesleğimiz tanınmıyor. Ne olduğumuzu belirtmeden, kendimizi kanıtlamadan planlamalar ve geniş sayıda hizmet sunabiliriz. Çoğumuz bu unvanı veya terimleri kullanıyor, herhangi bir sorgulama yapmadan varsayımlarda bulunuyor. İşte bu ciddi bir problem ve mesleğin inanılırlığını tehlikeye sokuyor.

Asıl problem: Biz birey olarak başlı başına bir disiplin olarak görülüyoruz ve herkesin performansına göre değerlendiriliyoruz. Bu da şu anlama geliyor: Sektör kusurlu çözümler sunduğunda (düşük kaliteli ürünler ve kötü hizmetler sunmak için her köşeden tasarruf yaptıkları için) bu sektörün tamamına mal ediliyor. Bu tarz eksiklikler nedeniyle mesleki açıdan ilerleme şansımız giderek zorlaşıyor. Planlamacıları bilgi, beceri ve deneyime göre sınıflandırma gerçeği dahi yeterli bir neden.

Böylesine bir ayrıştırma lisans ve belge verme şeklinde yapılabilir. Eğer aydınlatma tasarımcıları alanlarında ilerlemek ve yaptıkları işlere karşılık doğru ücretler almak istiyorlarsa iyileri kötülerden ve eğitimlileri, öğrenenlerden ayırmayı bilmeliyiz. Aramızda lisans veya belge konusuna olumlu bakmayan bir hayli tasarımcı var. Ben farklı bir düşüncedeyim çünkü bu şekilde hepimizin yararına olacağına inanıyorum. İyi planlamacıları o kadar iyi olmayan iyi planlamacılardan ayırt etme olanakları yaratmalıyız. Ancak bu şekilde gereken ücretleri talep edebilir ve haklı olduğumuzu gösterebiliriz. Eğer bu farklılıkları doğru iletemezsek akıllardaki karışıklığı daha da artırabiliriz.

Gerekli adımlar

Lütfen beni yanlış anlamayın. Kesinlikle her sorunun cevabına sahip değilim ancak bu konuyu ileriye taşıyacağını düşündüğüm önerileri yapmaya ve adımları tanımlamaya hazırım. Aşağıdaki fikirlerin yardımcı olabileceğini düşünüyorum:

1. Yukarıda belirtmiş olduğum parametreleri belirleyecek ve denetleyecek bir kontrol grubunun veya bağımsız bir kurumun oluşturulması. Kurumun, bu rolü ve sorumluluğu üstlenecek, temsil edecek kapasitesi olmalı. Kurumun yönetiminde gerçek ve uygulamalara dayanan sektörden deneyimi olan uzmanlar yer almalı. Yönetim, planlama camiasının tamamı ile uzmanlık alanlar için moderatör olarak görev yapabilir. Bu fonksiyon mevcut başka bir aydınlatma tasarımı tarafından üstlenilebilir mi? Bunu bilmiyoruz çünkü yönetimin eyaletler ve bölgeler üstü hareket kapasitesi olmalı. Yapıyı uluslararası kurmak hepimizin yararına olurdu. Eğer mümkün değilse, mevcut yapıların dışında kalan bağımsız bir yapı oluşturmalıyız. Önemli olan herkesin bir araya gelmesi, merkezden denetlenmesi ve yönetilmesi.

2. Aydınlatma tasarımcısının, bu mesleğin farklı uzmanlık alanları dahil, rolünü ve kendisinden beklenenleri tanımlamalıyız. Mesleğin adı geniş anlamda tanımlı tüm uzmanlık alanlarını ve ihtisas disiplinlerini de dahil etmeli.

Genel olarak yönetim, aydınlatma tasarımcılığı mesleğinin ne içerdiğini sunmalı. Ancak uzmanlık alanları ve ihtisas disiplinleri uzun yıllara dayanan deneyimi olan profesyonellerden oluşan bir heyet oluşturmalı. Bunların kendi çıkarlarını temsil etmeleri sağlanmalıdır. Bu düşünceyi biraz daha geliştirmek için olası uzmanlık alanlarının bir listesini aşağıda sunuyorum:

Geniş kategoriler:

  • İç alana karşı dış alan
  • Mimariye karşı çevre
  • Şebeke gerilimine karşı düşük gerilim
  • Suni ışığa karşı gün ışığı

Özel alanlar:

  • Kırsal alan veya bahçeler
  • Su altı
  • Yer altı
  • Satış alanları
  • Endüstri tesisleri
  • Konutlar
  • Ofisler ve ticari yapılar
  • Otel ve konaklama işletmeleri
  • Sanat
  • Sahne
  • Müze
  • Sokak ve park yerleri
  • Trafik yapıları ve havalimanları
  • Sağlık dünyası
  • Medyaya yönelik ve interaktif tasarım

3. Her bir meslek unvan/görev alanından beklenenleri ölçmek ve bunların kabul edilmesini sağlamak. Çünkü yine her bir çalışma kapsamı deneyime dayanıyor. Bu daha zorlu engellerden biri olabilir. Bu şartların eğitim, bilgi, teknik yeterlilik ve uygulamada sanatsal yeteneğe dayanması gerekir. Yönetim kalitesi, işletme becerisi ve yaratıcılık konularını da düşünmelisiniz. Parametre ve ölçütlerin asgari bir seviyede öngörülmesi gerekir.

Tüm yukarıda belirtilen şartlar için zaman geçerli bir parametre. Örneğin, bu deneyimlerin sayısı ve niteliği de açıkça tanımlanmalı. Her bir parametre ayrı ayrı ve kombinasyon şeklinde analiz edilmeli, düşünülmeli. Birinin diğerine göre daha çok önem taşıdığı parametre var mı? İşte tüm bunlar aşılması gereken en zor görevlerden olacak.

Özetle aşağıda işlenmesi gereken konular yer alıyor:

  • Deneyim profillerinin sınıflandırılması
  • “Profesyonel” temelin ve mesleki uygulamaların (davranış kodekleri) listelenmesi
  • Parametrelerin geliştirilmesi ve her bir disiplinden beklenenler
  • Sertifikasyon ve/veya lisans verme ile sınıflandırma

Deneyim

Aydınlatma tasarımı alanında çalışan tüm planlamacılar için deneyim en önemli faktör. Ayrıca, deneyim değerimizin ölçüleceği de bir parametre.

İki yıl önce, çok takdir edilen aydınlatma tasarımcısı Howard Brandston iki ifade kullandı. Bunları burada kullanmak istiyorum çünkü tam olarak ne anlatmaya çalıştığımı ifade ediyorlar. Bu ifadeler Professional Lighting Design Türkiye dergisinin Aralık 2011 tarihli 39. sayısında “Aydınlatma tasarımı bir sanattır” başlıklı bir makalede yayınlandı: “Kendinizi, belli bir sayıda proje tasarlamışsanız, aydınlatma tasarımcısı olarak tanıtabilirsiniz”. Bu ifade ile Howard Brandston bir planlamacıyı profesyonel olarak adlandırmak için çalışma sayısının yeterli olup olmadığını sorguluyor. Tüm aydınlatma tasarımcıları zaten “uzman” olarak adlandırılabilir. Peki “Ne zaman profesyonel bir aydınlatma tasarımcısı olunur?” Cevabı şöyle: “Mesleğe, kabul edilmiş bir katkıda bulunmuş iseniz, o zaman kendinize profesyonel aydınlatma tasarımcısı diyebilirsiniz. Bu takdirin meslektaşlarınızdan gelmesi gerekir.”

Prensip olarak bu düşünceye katılıyorum ancak aynı zamanda yanlış anlaşılmaların da olabileceğini görüyorum. Örneğin, “belli bir sayıda proje”dediğimizde buradaki parametre nedir? Herhalde burada daha çok, aydınlatma tasarımcılığı mesleğinin geneline yönelik bir yorum yapıldı. Ancak, başka deneyim profilleri de eklenecek mi?

Sorgulanması gereken bir sonraki terim “profesyonel”. Halen bu terimi ölçebileceğimiz -özellikle benim kendi alanımda ölçebileceğimparametrelere sahip değiliz. Bu terim sıklıkla dernek adlarında kullanılıyor ve otomatik olarak tüm dernek üyelerinin şüphesiz profesyoneller olduğuna işaret ediyor. Sizce bu doğru olabilir mi? Bana göre bu durum tüketicinin (işverenin) akıl karışıklığını artırıyor. Hiçbir şey tanımlı değil. Farklılıklar anlaşılmıyor.

Bu tür organizasyonların üyeleri öncelikli olarak “uzman planlamacı” olarak yollara çıksalardı ve kendilerine “profesyonel” denilmeseydi ne olurdu? Bunların tamamı kafa karıştırıyor. Kendi adıma, peyzaj mimarisinde yer alan aydınlatma tasarımcılarını harekete geçirip farklı deneyim profillerini sınıflandırmak için bir sistem oluşturabilirdim. Böylece farklı deneyim profilleri “uzman planlamacı” unvanı altında, planlamacılar kendilerini “profesyonel aydınlatma tasarımcıları” olarak kanıtlayana kadar veya belgelerini gösterene kadar, listelenirdi. Böylesine bir reform son derece gerekli. Artık piyasada asgari seviyeyi dahi sağlayamayan fazlasıyla uzman planlamacı var.

Sonuç

Bekleme lüksümüz yok. Yaptığımız çalışmaları, bunlarla ilgili tüm başlık ve terimleri tanımlayabilmeliyiz. Sınıflandırmalar en önemli konu. Eylem yok ise gelişme de yoktur. Tüketici, kullanıcı bundan en fazla fayda gören olacak. Bizler, mesleğin temsilcileri olarak bir an önce hizmet sunmalıyız.

Katma değerimizi tanımlamalı ve bunun kabul görmesini sağlamalıyız. Katma değere aynı zamanda beklentiler ve mesleğin durumu dahil. Böylece, aldığımız ücretin haklılığı gösterilecektir. Çalışmamızın faydası, bilinçli olarak tasarlanan ışık çözümlerinin avantajları anlatılmalı. Tüm bu “eğitim” tüketiciden başlamalı. Mesleki uygulamalarımızın temelini aktif olarak geliştirmek, ilerletmek, korumak ve saklamak bizim de görevimiz. Bir sonraki aydınlatma tasarımcısı jenerasyonunun ümitleri buna bağlı. Eğer başaramaz ve hareketsiz kalmaya devam edersek, mesleğimiz ile ilgili tüm yeni şanslara kapımızı otomatik olarak kapatmış olacağız. Bu sektörde bir gelecek arayanlara bu güvenceyi verme zamanı geldi.

Mark A. Carlson ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Roseville kentinde bulunan Avalon Lighting Design adlı aydınlatma tasarımı ofisinin sahibi. Meslektaşları tarafından bir profesyonel olarak görülüyor ve peyzaj mimarisi alanında yapmış olduğu aydınlatma tasarımları için birçok ödüle sahip. Carlson bir aydınlatma tasarımcısı ve danışmanı ve peyzaj mimarisinde ışık konusu ile ilgili kitap ve makaleler yazıyor. 15 yıldan fazla bir süredir aydınlatma tasarımcısı olarak bu alanda çalışıyor. www.avalonlighting.com

Dergide s. 74–76.

PLD Türkiye, sayı 55 (PDF)