Yaşlılar için yeni ışık çözümleri
İnsanın görme yetisi yaşlandıkça zayıflar, hareketliliği azalır ve giderek daha fazla başkalarına ihtiyaç duyar. Tirol kentinde faaliyet gösteren planlama ofisi Bartenbach’da çalışan ışık araştırmacıları senelerdir, ışığın planlı kullanımı ile yaşlıların yaşam kalitesini artırma olanakları üzerinde çalışıyorlar. AB tarafından desteklenen “Guiding Light” adlı araştırma projesi boyunca elde edilen bilgiler, test evlerinde gündelik yaşamdaki uygulanabilirliği ve verimliliği açısından inceleniyor.

Toplumumuz yaşlanıyor. Avusturya’da yapılan istatistikler; 2030 yılına kadar ortalama erkek ömrünün 86, kadınların ise 89 olacağını öngörüyor. Bugün erkekler ortalama 78 yıl ve kadınlar 84 yıl yaşıyor. Bu durum öncelikle yaşlıların görme kapasitesini etkiliyor, çünkü kapasite ilerleyen yaşla düşüyor. Bu da gündelik yaşam içinde büyük kısıtlama anlamına geliyor. Kötü ışık koşulları hareketliliği engelliyor, düşme tehlikesini artırıyor ve güvensizlik duygusu yaratıyor. Bunun sonucunda ise yaşlılar giderek başkalarının yardımına bağımlı oluyor. Tüm bunlara bir çözüm getirmek için üç kriter büyük önem taşıyor. Yaşlı insanların ihtiyaçlarına uygun ışık çözümlerinde çok daha yüksek aydınlatma gücüne ihtiyaç var. Ayrıca, kamaşmanın engellenmesi, ışığın, günün belli zamanlarına göre aydınlığı, ışık rengi ve dağılımı açısından doğru yönetilmesi gerekiyor.
Yenilikçi ışık çözümleri için LED tekniği Bununla ilgili olarak Bartenbach araştırma departmanı yöneticisi Wilfried Pohl: “Tüm bu bağlantılar, uzmanlar tarafından biliniyor. Ne yazık ki bugüne kadar bu ihtiyaca cevap verecek aydınlatma çözümleri neredeyse yok denecek kadar azdı.” diyor. Bu tür ışık çözümlerine yönelik teknolojiler temel olarak mevcut. Ancak konseptin, tamamına göre ayarlanması gerekiyor. Fakat, bu tür bir konsepti getirecek kim var? Bunun için kapsamlı planlama gerekiyor. Uzun yıllara dayanan araştırmalar sonucunda Bartenbach ekibi yaşlı insanların özel aydınlatma ihtiyaçlarını karşılayacak ışık çözümleri ile lamba sistemleri geliştirdi. Bunlar mekânda yeterli aydınlığı sağlıyor. Ayrıca masa veya mutfak tezgahları üzerinde kamaşma yapmadan görme işlevini destekliyor. Bu tür aydınlatma çözümlerinin geliştirilmesi özel optik
konsept ve yeni ürün teknolojilerinin geliştirilmesini gerektiriyor. Özellikle LED tekniğinin artan kullanımı ile burada ışık rengini değiştirme ve günün saatlerine uygun olarak ayarlama olanakları ortaya çıkıyor. Yaşlılar, onların yakınları, bakım personeli ve huzur evi yöneticileri halen iyi bir mekân aydınlatmasının olumlu etkileri konusunda yeterli bilgi sahibi değil. “Lichttechnische Gemeinschaft – Işık Tekniği Topluluğu” işte bu bilinçlendirme süreci üzerine çalışıyor. Wilfried Pohl konuyla ilgili şöyle devam ediyor: “Emin temeller oluşturmak ve uzun vadede tüm bu çalışmaların sadece reklama dönük olmamasını sağlamak için daha fazla araştırma yapmak gerekiyor.”
Araştırma projesi: Avusturya, İtalya, İsviçre ve Almanya’da test evleri Avrupa Birliği (AB) tarafından desteklenen “Guiding Light” adlı
araştırma projesi kapsamında Bartenbach, evlerde kullanmak üzere bir ışık yardım sisteminin gelişimi ve uygulamaya alınması konusunda uluslararası bir konsorsiyum içinde çalışıyor.
Projenin ana hedefi yaşlıların hareketliliğini artırmak. Işık konsepti rahatlığı artırma, daha iyi bir uyku kalitesi sunma ve düşme tehlikesini azaltmaya yönelik geliştirilmiş. “Guiding Light” kapsamında mekân aydınlatmasının daha akıllı olması hedefleniyor. Ayrıca yeni uygulamaların yakın gelecekte daha az maliyetli ve daha az montaj işlemi ile yapılması isteniyor. Guiding Light; ışığın kişiye uygun olarak gündüzgece zamanlarına göre ayarlamasını, belli bir mekân içinde yer tayinini ve oryantasyonunu destekleyecek yeni bir ışık yardım sistemi. Sistem; 24 saatlik yaşam ritmini desteklemek için günün zamanlarına uygun ışık rengi olasılıklarını, mekân içinde




yön tayinini, cisim ve bölgelere göre ışık yoğunluklarıyla belli görme görevlerini destekliyor. Yeni aydınlatma tasarımı konseptini yaşlılar için uygulamada test etmek üzere bu sistemle donatılmış 12 ev hazırlandı. Öncelikle 65 yaş ve üzeri, iki odalı evlerde yalnız yaşayan yaşlılar teste tabi tutuldu. Planlama ofisinin ikinci jenerasyon CEO’su Christian Bartenbach şöyle konuşuyor: “Denekler Avusturya, Almanya ve İsviçre’den geliyor. İtalya ve özellikle Güney Tirol bölgesinde teste katılacak kişiler arıyoruz.”
Altı aylık bir saha araştırması kapsamında düzenli olarak anket dolduruluyor. Hareket sensörleri (PIR) ve bir kapı temas sensörüyle evdeki kişinin hareket kalıpları (gün akışı yapısı) kaydediliyor. Anlık geliştirilmekte olan algoritmalar sayesinde kişinin evde bulunup bulunmadığı ve hareket parametreleri analiz ediliyor.
Guilding Light Konsorsiyumu içinde özel talepleri karşılayabilmek için birçok farklı uzmanlık alanı bulunuyor. Bu uzmanlık alanları arasında; ışığın etkisi ve ışık tekniği konusunda bilgi birikimi, kumanda tekniği (hem yazılım hem donanım olarak) konusunda bilgi, cloud computing, sensör
teknolojisi, hareket analizi, kullanıcı entegrasyonu ve kullanılabilirlik yer alıyor.
Işık, ileri teknoloji konusu Aydınlatma sektörü, projede hedeflenenlere ulaşmak üzere ürün sunamadığı için araştırma projesi kapsamında bugün yaşlılarla ilgili bilinen algılama psikolojisi ve fizyolojisi ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılayacak özel bir aydınlatma programı geliştirildi. Aydınlığı ve ışık renklerini ayarlama, kamaşmayı azaltma gibi işlevlerinin yanı sıra bu programda, kablo sayısını en asgaride tutmak için kumanda işlevi telsiz teknolojisi ile sağlandı. Gelecekte tablet veya cep telefonundaki bir uygulama üzerinden ışığı kumanda etmek teknik olarak sıkıntı yaratmayacaktır. Tüm bunlar projeye eşlik eden “uzman görüşü” kapsamında yapılabilir. Bütün bileşenler telsiz ve bir Gateway üzerinden internete bağlıdır. Bu ağ yapısı ile bir sunucu üzerinde akıllı kumanda mantığı oluşturulabilir. Hareketliliği izleme ile sistem birçok iyileştirme döngüsünde en uygun hale getirilebiliyor. Aydınlatma konsepti; hareket sensörleri aracılığı ile otomatik olarak kumanda edilen bir genel aydınlatma bileşeni (ortam ışığı) ve genelde kullanıcı tarafından
elle açılıp kapatılan, bölgelere göre ayrılmış bir “görev aydınlatması” (okuma ışığı, mutfak donanımı için ışık gibi) ışığı. Gün akışı içinde sistem tüm farklı oda/bölgelerde bulunan lambaların önceden girilmiş olan aydınlığını ve ışık rengini en uygun düzeyde ayarlayabiliyor.
Bartenbach adı geçmişte sıklıkla ve haklı olarak gün ışığını yönlendirme ile ilişkilendirildi. Bu araştırma ile evin dışında oldukları zamanlar değerlendirileceği için yaşlıların ne kadar gün ışığı aldıkları belirlenebiliyor. Hareket sensörleri de aydınlığın ölçülmesine olanak sağlıyor. Gün ışığı miktarı belirlenebildiği ve gerekirse suni ışık ile tamamlandığı için enerji tüketimi de en uygun seviyeye getirilebiliyor.
Bartenbach, bu araştırmadan elde edilen bilgileri mümkün olduğu kadar hızlı bir şekilde kullanmayı ve gelecekteki projelerde uygulamaya almayı hedefliyor. Ayrıca bu bilgileri lamba programı ile geliştirmek istiyor. İnsanoğlu, soğuk, sıcak ve gürültüye çok duyarlı iken, ışığı bilinçli olarak algılamıyor. Christian Bartenbach ışık konusuna gelecekte daha fazla ilgi gösterileceğine inanıyor ve şöyle devam ediyor: “İnancım, yaşlı sayısının değil, öncelikle
yaşlı insanların özel ışık ihtiyacı konusundaki sıkıntılara yönelik bilincin artmasına dayanıyor.” Problem konusunda bilinçlenme bu alana ilgi duyanların çok daha fazla bilgi elde etmesi, sürekli araştırma yapılması ve elde edilen bilgilerin uygulamaya alınması ile artırılabilecektir.


Fotoğraflar: Bartenbach GmbH.
Dergide s. 34–38.