Temel Aydınlatma Bilgisi

I Ş I K L I M E K A N

Z A M A N B A Ğ L A N T I L I I Ş I K

Seri (5): Gün ışığı kategorileri

Doğal ışık Doğal ortamın bir parçası olan ışık bizim yaşam kaynağımızdır. Bu nedenle ve kültürel ortamın gelişmesi için tasarım faktörü olarak doğal ışığın özellikleri çok dikkatle izlenmelidir. Doğal ışığın en önemli kalite göstergesi kendi dinamiğidir. Bu durum kendisini, düzenli olarak gün ve mevsim zamanlarına göre ilgili spektral kaymalar ve hava durumuna göre değişen düzensiz şekiller ile gösterir.

X-Y-Z Modeli Doğal ışık çok katmanlı bir sürecin sonucu olduğundan, sadece birçok faktör ile tanımlanabilir. X-ekseni, ışığın renklerini, bulunulan renkli mekanda şekillerin spektral renklerini ve günün saatlerini gösterir. Y-ekseni ise, bulutların şekillenmesi ile oluşan hava durumlarını gösterir. Z-ekseni çevrenin algılanmasını daha çok etkileyen aydınlığı gösterir. Bu eksenler için değer skalaları verilebilir.

Zaman Bağlantılı Işık X-ekseninden bir tasarım faktörü geliştirilebilir: örneğin bir mekana bir akşam atmosferi verilecek ise, bu ortamı yaratmak için teknik veriler kullanılabilir. Bu değerlere bir de mevsimlere uygun renkler eklendiğinde, örneğin bir mekanda yaz havası yaratılabilir. Her iki örnek de zaman bilgileri içerir ve bu nedenle zaman bağlantılı ışık olarak adlandırılır. Mekanın kullanıcısında “akşam” veya “yaz” olgusu oluşmuş ise, o takdirde tasarımcı ve kullanıcı arasında bir iletişim kurulmuştur.

Işık mekanı X-ekseninde daha çok renkler söz konusudur. Y ve Z eksenleri çoğunlukla parlaklığı belirleyen iki skala olarak görülebilir: Bulutlarla şemsiyelenir ve güneş ışınları ile artar. Pratikte bu iki faktör gölge için önemlidir. Gölgeler ışığa bir kontrast oluşturur ve ışığın doğrudan gelmediği zamanlarda varolur. Gölgenin iki önemli özelliği vardır:

1. Gölge, güneşe bakmayan tarafta cismi görüntüleyerek, ikinci kez oluşmasını sağlar. Böylece cisim ve projeksiyonu arasındaki hava bizim algılamamız için harekete geçirilir.

Cismin etrafındaki bu “hava” duvarlar arasındaki hava gibidir: Bu alandır.

Gölge - Algılanan alan - Algılama.

2- Gölge, güneş ile birlikte hareket eder. Gün içerisinde ve mevsim zamanlarına göre yönünü ve büyüklüğünü değiştirir. Böylece zaman hakkında bir bilgi taşıyıcısı görevini üstlenir.

Prof. Gero Canzler

Dergide s. 71.