Gazometre, Oberhausen/Almanya
Metin: Joachim Ritter
Fotoğraf: Wolfgang Volz
Tasarımcının hedefi mekanları gölgelendirme, kontrast ve renkler ile tanımlamak ve onlara ifade kazandırmaktır. Bunu yaparken çoğu kişi çok karmaşık ve teknik düşünür. Aslında bazen, sanatçı Christo’nun en son projesinde kanıtladığı gibi, hacme şekil ve dayanıklılık vermek yeterlidir. Gerisi ışıkla kendiliğinden gelir. Sanatçı ve tasarımcı arasındaki fark bu mudur?
Fark ne olursa olsun sanatçı Christo’nun en yeni projesinden birçok şey öğrenilebilir. Christo ve 2009 yılında vefat eden hayat arkadaşı Jean Claude, aslında bir tür paketleme sanatçıları olarak biliniyorlar. Almanya’da, “Reichstags” binasının restorasyonundan kısa bir süre önce binayı dev kumaşlarla kapladılar ve binaya yepyeni bir ifade kazandırdılar.
Boşluk doldurulursa ne olur? Herkes boşluk ile ne yapabileceğini kendi deneyimleyecek ve hissetmek istediğini hissedecektir. Christo kendi duygularını şöyle ifade ediyor: “Her tür yorum yapılabilir. Herkes ne görmek istiyorsa onu görebilir.” Proje yöneticisi Wolfgang Volz için yaratılan ortam aklındaki gökyüzüne benziyordu. Aslında projenin kendisi, yukarıdan aydınlatılan ve ortama etki katan boş bir alanın etrafını kaplayan beyaz yarı saydam bir polyester kılıftan oluşuyor.
İyi ki boşluğun da kendi sınırları var. Dünyanın çevresine baktığımızda da görsel olarak sonsuzluğa bakarmış gibi oluyoruz. Ancak, dünyanın çevresindeki sonsuzluk ışık eksikliği nedeniyle bu şekilde algılanırken, Gazometre içinde ışık sınırları oluşturuyor. Işık ile sınırlar görülebiliyor ve mekan içinde kaybolmuşluk duygusu yok oluyor. Aksine, mekan kendisini ışık ile tanımlıyor. Ancak, tüm bunlar büyüleyici etkiyi yaratmak için yeterli olmuyor. Mekan sınırlarındaki gölgeler, projeye asıl nüansları katıyor. Mekanın içindeyken sınırlar aranıyor ve görülebilir oldukları için bir rahatlık duygusu ortaya çıkıyor. Sınırların orada olduğu görülüyor. Proje yöneticisi Wolfgang Volz’un deneyimlerine göre belirgin sınırları olmayan bir gökyüzü nasıl olurdu? Gölgeler, farklı ışık yoğunlukları ile değil sadece yukarıdan aydınlatma ile oluşuyor. Işık kademeleri dev kılıfın şekil olarak kalmasını sağlayan iplerle oluşuyor.
“Big Air Package – Gazometre Oberhausen Projesi, Almanya”, 2010 yılında Christo tarafından tasarlandı ve 16 Mart ile 30 Aralık 2013 tarihleri arasında gezilebilir. Eski gaz deposunun içindeki yapı 20.350 m²’lik ışık geçirgen dokulu bir kumaştan ve 4.500 m ipten oluşturuldu.
Şişirilmiş haliyle kılıf, 5.3 tonluk bir ağırlığa ve 90 m’den fazla bir yüksekliğe, 50 m’lik bir çapa ve 177.000 kübik metrelik bir hacme ulaşıyor. Big Air Package neredeyse eski gaz deposunun bir duvarından diğer duvarına kadar ulaşıyor ve her yanından izlenebilmesi için sadece etrafından dolaşmak için dar bir alan bırakıyor. İki üfleyici 27 Pascal’lık (0.27 milibar) sürekli bir hava basıncı oluşturuyor ve sanat eserinin dik durmasını sağlıyor. Ziyaretçiler hava deliklerinden dev sanat eserinin içini de deneyimleyebiliyorlar. Gazometrenin çatı pencerelerinden ve 60 HIT-projektörleri ile aydınlatılan eserin içinde difüz ışıklı bir ortam yaratılıyor.
İlk defa eşi Jeanne-Claude’suz en yeni eserini yaratan 77 yaşındaki dünya sanatçısı Christo: “Big Air Package hava ile ayağa kalktığında gördüğümü, aslında hiç beklemiyordum. Kumaşın inanılmaz bir ışık gücü var. Big Air Package’in içindeyken, ışık içinde banyo yapıyor gibi hissediyorsunuz” diyor.
Christo: “Sanat eserinin içi büyük bir olasılıkla 1966 yılından beri yapmakta olduğumuz tüm Air Package’lerinin en olağandışı olanı. İçeriden baktığınızda mekan 90 m yüksekliğe sahip bir katedrali andırıyor.” Christo ve hayat arkadaşı Jeanne-Claude havadan oluşan ilk yapılarını 1966 yılında Eindhoven’da gerçekleştirdiler.
Avrupanın en büyük şeffaf gaz dolu torbası Gazometre, Ruhr bölgesine yüz yıl boyunca damgasını vuran ağır sanayiyi anımsatıyor. Gutehoffnungshütte (GHH) olarak adlandırılan eski gaz deposu bugün sergi, tiyatro veya müzik gibi çeşitli türde kültürel etkinliklere ev sahipliği yapıyor ve tüm duygularla yeniden keşfedilmeyi ve deneyimlenmeyi bekliyor.
Gaz deposunun inşaatına 1927 yılında başlandı. Yaklaşık iki yıl sonra 1929 yılında Rhein-Herne kanalının yanında yer alan 117.5 m yüksekliği ve 67.6 m çapı ile Avrupanın en büyük gaz deposu hizmete girdi.
İkinci Dünya Savaşında, Oberhausen’li cam depo birkaç kere bombalandı ancak savaşın sona ermesinden kısa bir süre önce, 1945 yılında kullanım dışı bırakıldı. 1949 yılına kadar süren yeniden yapılandırma çalışmaları kapsamında çatısı gibi farklı konstrüksiyon parçaları yeniden kullanılabildi ve Gazometre tüm görevlerini yitirmiş oldu. 1988 yılında tamamen hizmet dışı bırakıldı.
Sanayinin birçok kalıntılarının karşılaştığı durum gibi, önce bu yapı da yıkılma tehdidi ile karşı karşıya kaldı. IBA Emsche Park işletmesinin önerisi üzerine Gazometre, bugün Oberhausen kentinin simgesi haline gelen olağanüstü bir sergi salonuna dönüştürüldü.
Dönüşüm 1993/94 yıllarında gerçekleştirildi. Eski gaz basınç levhası 4.20 m yüksekliğe yerleştirildi. Hemen altında daire biçimli 3.000 m²’den daha büyük bir salon ziyaretçilere açılıyor. İki çelik merdiven üzerinden basınç levhasına çıkılıyor. Levhanın hemen üzerine 20 m çaplı bir podyum monte edildi. Taşıyıcı konstrüksiyonun parçalarından 5.000 oturma kapasiteli bir tribün oluşturuldu. Gazometrenin tamamında etkinlikler için 7.000 m²’den fazla bir alan bulunuyor.
Bunun dışında Gazometre 2006 yılından beri “Avrupa Sanayi Kültürü Rotası (ERIH)” üzerinde. İngiltere, Hollanda, Fransa, Lüksemburg ve Almanya gibi sanayi tarihini yazan kentlerde yer alan özellikle turistik açıdan yaklaşık 60 ilginç mihenk taşının bir parçası.
Kurulumun kendisi de görülmeye değerdi. Dev kılıf yukarı çekildikten sonra hava ile dolduruldu. İpler gövdeye şekil verdi.
Sağ alt resim: Gazometre duvarı ve hava ile doldurulmuş kılıf arasında kalan alana bakış.
Projeye katılanlar
Sanatçılar: Christo ve Jeanne-Claude Kuratör: Peter Pachnicke Teknik Sorumlu: Wolfgang Volz
Teknik veriler
Yükseklik 117,5 m Çap 67,6 m Depolama hacmi 347 000 m3 Kullanım alanı 7000 m² Merdiven kulesi 592 basamak
Dergide s. 56.