Orman Müzesi, Elverum/Norveç

Metin: Alison Ritter

Fotoğraf: Arnfinn Johnsen

Müze işletmecileri genelde doğa bilimleri müzelerini, tüm müzelerin arasında en iyileri olarak kabul ederler. Belgesel ve doğa filmlerini televizyonda izleyebilecekken veya ilgi duyulan konulara internetten ulaşılabilecekken neden müzeye gidilir? İnsanlar müze deneyimini mi arıyor? Belki de eğlenmek istiyorlar veya yağmurlu bir öğleden sonrasında çocuklarını oyalamak için bir yol arıyorlar. Belki de sosyal olmaktan keyif alan yalnız insanlardır. Bir de tabii belli bir konu için proje hazırlaması gereken isteksiz okul öğrenci grupları ve proaktif bir öğrenme tarzını tercih eden öğretmenler var. Norveç’in Elverum kentindeki Norveç Orman Müzesi, hem kendi halkını hem de doğa sever turistleri kendine çeken güzel bir üne sahip. Ama, içeri girene kadar bekleyin. “Norveç Ormanı” teriminin yepyeni bir anlam kazandığını göreceksiniz.

Norveç’in Elverum kentindeki Norveç Orman Müzesinde yer alan “Doğanın İçinden Geçen Yollar” doğa mirasına odaklanıyor ve doğadaki çeşitliliği ve zengin hayvan ve bitki dünyasını gösterirken, ziyaretçiye eskiden ve günümüzde balıkçı ve avcıların geleneklerini deneyimleme olanağı sunuyor. 2000 m² genişliğindeki sergi alanı binanın ikinci katında yer alıyor. Serginin kendisi, doğanın günlük mucizelerini ve Norveç’in doğası ve eko sisteminden sorumlu olan insanların karşılaştığı çevresel zorluklar ve çelişkilere bir bakış olanağı sunuyor. Sergi, genç ve yaşlı ziyaretçilerin dikkatini çekiyor, gökyüzüne hakim yaratıkları ve ormanları onların yakınına getiriyor ve doğa ile sosyal gelişimin yakın bağlantısını deneyimleme olanağı sunuyor.

Sergi, ziyaretçilerin öncelikle “ekoloji” konusunu deneyimlemesi ile başlayacak şekilde kurgulanmış. Sergi alanı, bitki, hayvanlar alemi ve onların çevresi arasındaki ilişkiyi gözler önüne koyacak bir dizi bölümden oluşuyor. Bunun üzerine Norveç’in doğal çeşitliliği ve insanların buz devrinden bugüne kadar Norveç’in doğasına nasıl uyum sağladıklarını gösteren bilgiler yer alıyor. Ayrıca, insanın davranışları sonucunda oluşan çevre tekniği ile ilgili zorluklar da gösteriliyor. Sergi, doğayı gerçek hayatta gibi kopyalamıyor, aksine, sergileme konseptine dahil edilen bazı hayvan ve objelere odaklanıyor.

Tasarımcılar doğada karşılaştığımız kontrast olan canlı renklere karar kılmışlar ve sergiyi, ziyaretçiyi sergi içinde yönlendiren farklı renk bölgelerine ayırmışlar. Renkler açık vitrinler, raflar ve podyumlar için kullanılmış. Bunun dışında sergi tasarımında doğaya ve ormanlara olan ilişkiyi vurgulamak için cilalanmış ahşap ve şeffaf cam duvarlar ve vitrinler kullanılmış. Aslında sergilenen objelerin büyük bir kısmı podyum üzerinde ve camlı kutulara yerleştirilmiş, böylece ziyaretçi kendisini objelere yakın hissediyor.

Serginin başlangıcında ana renk olarak yeşil kullanılmış. Ziyaretçi, ışık ve ses ile doğaya giriyor, tüm duyuları bu efektler ile destekleniyor ve ziyaretçinin merakı ve sürpriz duygusu artırılıyor. Renkler açısından doğal, yumuşak aydınlatılmış olan başlangıç bölümünden sonra ziyaretçi, karanlık bir geçitten geçirilerek eko sistemin işleyişini gösteren aydınlık bir sergi bölümüne yönlendiriliyor.

Her şeyin hemen ve iyi görülmesi için aydınlatma çok daha sade tasarlanabilirdi. Duvarlar, objeler ve her şey daha aydınlık tutulabilirdi. Ancak, bu şekilde çok sıkıcı olurdu. Buradaki ana fikir doldurulmuş hayvanların canlıymış görüntüsü vermeleri. Aydınlatma tasarımcısı, sergilenen objeleri “mükemmel yaratıklar” ve “doğanın sanat eserleri” olarak gördü. Bu nedenle, tüm bunları bir sergi objesi gibi göstermek yerine, aydınlatma ayrıntıları ile öne çıkartıyor. Her kıl, her tüy, bitki ve ağaçlar gerçekçi ve önemli görünüyor.

Sergilenen objelerin farklı boyutları var. Ayrıca farklı renkleri, yüzeyleri ve biçimleri var. En küçük böcekten ve en ince olta kancasından en büyük ayı ve en iri geyiğe kadar. Sergi içinde her objenin kendi yeri ve önemi var ve hepsinin, birbiri ile rekabet içindeymiş duygusunu vermeden uygun bir aydınlatmaya ihtiyacı var. Uygulama hiç kolay bir süreç olmadı. Ayrıntılı çizimler için zaman yoktu. Basit eskizler oluşturuldu ancak bunlar arşivlenmedi.

Serginin tasarımı için konsept aşamasında aydınlatma testleri yapıldı ancak mekanda yerleşimler veya belli objelerin konumu konusunda kararlar çok geç verildi.

Lamba yerleşim planlaması ve lambaların kamaşma yapmadan odaklanmasını sağlamak da ayrı bir zorluktu. Bazı hayvanlar duvardaki nişlerde, cam kafeslerde sergileniyor. Bunlar için lambaların kompakt olması ve küçük alanın tam doldurulmuş olduğu izlenimini vermesi için görünmeyecek şekilde monte edilmesi gerekiyordu.

Bu tür problemler yeni arayışlara ve fikirlere yönlendirdi. İstenilen üç boyutluluğu ve böylece canlı efektleri yaratmak, aydınlatma tasarımcılarının ışık ve gölgeler ile oynamasını gerektirdi.

Doğada hayvanlar hareket ederken, biz insanlar sakin durur ve onları izleriz. Bir sergide bu tam aksidir. Hayvanlar sakin durur ve insanlar hareket halindedir. Bu nedenle hayvanların mümkün olduğu kadar canlı görünmesi ve doğalarındaki enerjiyi mümkün olduğu kadar gerçekçi bir şekilde yansıtmak gerekiyordu. Yani hayvan postu doldurma işlemi tamamladığında da su samuru yüzer gibi görünecektir. Işık ve gölgenin hassas kombinasyonu ve fiber optik lambaların en ince ayarla odaklanması sayesinde üç boyutluluk efekti sağlandı. Su samuru su altında hala daha hareket ediyor görüntüsü veriyor.

Efektleri öne çıkarmak ve yaratmak için bilinçli olarak gölgeler kullanıldı. Bir kuşun gölgesi sıklıkla altında değil kendisi üzerinde beliriyor. İzleyici kuşu doğal açıdan, kuş uçarken veya avlarken görüyor.

Aydınlatma gücü genel olarak düşük tutulmuş. Işık ve gölgelerle sağlanan dinamizm ile objeler büyüleyici ve genel ortam da rahatlatıcı ve ilginç bir görüntü veriyor. Açık cam kafeslerde kullanılan fiber optik lambalar, halojen lambalar ile donatılmış. Gerçeklik unsurunu öne çıkarmak için sergilenen ürünlerin renk verimi yüksek tutulmuş. Lambaların konumu ve odağı kolayca değiştirilebiliyor ve istenilen efekti sağlıyor. Aydınlatma tasarımcısı, objeler tanınacak kadar büyük ise hayvanın yüzü ve gözlerine odaklanıyor. Hayvanın yüz hatlarını göstermek büyük ölçüde ışık, gölge ve ışığın yansıma açısına bağlı. Sonra gövdenin kalan kısmı ve çevre aydınlatılarak ikna edici bir üç boyutluluk efekti yaratılıyor. Lorang Brendlokken: “Sergilenen objeler iyi bir aydınlatma ile inanılmaz güzel bir şekilde öne çıkıyor. Bu derece canlı görünmeleri çok şaşırtıcı” diyor. Raf ve podyum üzerindeki daha büyük objeler de aynı şekilde ve yukarıda belirtilen aynı nedenlerden dolayı halojen lambalar ile aydınlatılıyor. Bu şekilde gereken renk verimi sağlanıyor ve hayvanların tüyleri doğal görünüyor. Sadece bazı istisnai durumlarda sergide birkaç LED lamba kullanılmış.

Elverum’daki müze, doldurulmuş hayvanların sergilendiği ilk müze değil. Mutlaka daha önce böyle bir sergi içinden bir okul grubu olarak geçmişsinizdir. Ancak Elverum’daki “Doğanın İçinden Geçen Yollar” sergisi nefes kesici. Elinizi uzatıp, hayvanlara dokunmak istiyorsunuz. Bunu yaparken camın arkasına yerleştirilen veya duvarlara asılan doldurulmuş hayvanlardan iğrenmiyor, onlara karşı büyük bir hayranlık ve saygı duyuyorsunuz.

Dergide s. 62.