Ulusal Stadyum, Varşova/Polonya

Metin: Joachim Ritter, Thomas Müller

Fotoğraf: Marcus Bredt, Lichtvision

Avrupa 2012 Futbol Şampiyonası hızla geçti ve bitti. Kimi, !ampiyonayı tam anlamıyla başarılı kimiyse daha az başarılı buldu. Tam beklenildiği gibiydi. Geriye etkinliğe ev sahipliği yapan ulusa biraz yeni mimari ve yeni bir stadyum kaldı. Bu bağlamda Polonya ve Ukrayna kendilerini kazanan olarak hissedebilir. Çünkü onların artık, ışık konusunda vizyonu olan yeni bir stadyumu var. Varşova’nın yeni ulusal stadyumundan gerçek ışık görüntüleri...

En belirgin özelliği, bina cephesinin Polonya’nın ulusal renkleri olan kırmızı ve beyaz renkteki tel örgü panellerle dokunmuş olması. Bu şeffaf katman stadyum içindeki farklı alanları bütünleştiriyor. Örülü bina cephe öğeleri düşük ışık, girişinde de zengin bir ışık ve gölge oyunu sunuyor.

Çekilmiş tellerden oluşan dış cephe katmanı, mimari görüntüyü etkilemeden arkasında yer alan işlevleri homojen bir büyük yapıda topluyor. Böylece stadyum, 2012 Avrupa Şampiyonası’ndan sonra da Varşova için kalıcı, kentin yapısı ve fonksiyonel gelişimini oluşturan çok işlevli bir arenaya dönüşüyor. Varşova Ulusal Stadyumu cephesinin, kitle iletişim aracı olarak kullanılması bu mega etkinlikte baştan beri tasarım konseptinin önemli bir parçasıydı. Öne çıkıntı yapan bina cephesi çekme tel alanlarından oluşuyor. Bunlar tipik sepet örgüsü dokusunda diyagonal olarak yerleştirilmiş ve kırmızı ve beyaz (gümüş) olmak üzere ulusal renkleri taşıyor. Stadyum cephesinin arkasında idari alanlar ile kısmen halka açık alanlar, bu doku nedeniyle günışığı alıyor. Kullanılan çekme tel panelleri de yeterli bir ışık geçirgenliğine sahip. Diğer taraftan görüntü akışları için ışığı yeterli şekilde yansıtıyorlar. Işık çözümü, bu projede de bina cephesi konstrüksiyonunun ayrılmaz bir parçası olarak geliştirildi.

Dış alandaki taşıyıcı konstrüksiyonda, büyük desteklerin arkasına düz bir çizgi hattında 1500 adet LED yerleştirilmiş. Bunlar yanlardan çekme tel yüzeyleri aydınlatıyor. Kapsamlı örnek çalışmalardan sonra ışık renkleri ve optik dereceleri en iyi efektler alınacak şekilde seçildi. Konstrüksiyon “daire biçimli” 144x11 piksellik bir çözünürlük sunuyor. Üzerinde harfler veya bir geri sayım gösterilebiliyor. Önceden programlanmış görüntü senaryoları ile stadyum içindeki duygu durumu “La Ola” dalgası gibi bina cephesine projekte edilebiliyor.

Altı çarpı iki metrelik 1584 çekme tel yüzeyin her biri bir lamba ile yandan aydınlatılıyor ve bağımsız olarak kumanda edilebilen piksel olarak görülebiliyor. Kırmızı alanlara, alanın üçte ikisi beyaz ve üçte biri LED’lerle donatılmış lambalar yerleştirilmiş. Beyaz yüzeyler 5000K’lık beyaz LED’ler ile aydınlatılıyor. Her lamba (uzunluğu 1,6 m) Luxeon Rebel 1 Watt’lık 36 LED ile donatılmış. Optik donanım ise iki cephe geometrisine göre. Bunun dışında her lamba sağa sola hareket edebiliyorken doğrudan ışık kaynağına bakışı ve kimlik katıyor. Çatı konstrüksiyonu bilinen telli tekerlek prensibini biraz daha genişletiyor.

Mimari projelerin yapı açıklamaları okunduğunda, mimar çoğu zaman biçim, malzeme ve yüzeyler konusunda işlevsel mimari bir ifade kullanır. Bu ifadenin amacı çok iyi aktarılsa da genelde anlatımı kulağa fazlasıyla gerçekçi gelebilir. Konu spor stadyumları olduğunda ve daha yakından bakıldığında bu durum biraz farklıdır. Çünkü bir stadyum sadece biçimi ve yapı konstrüksiyonu itibariyle beğeni ve duyguları nasıl aktarabilir? Eğer bir sponsorun baskısına maruz bırakılmamış ise belki de bu yüzden stadyumlara Fritz Walter veya Ernst Happel gibi eski büyüklerin adları verilmektedir. Bu kişilerin adları ile spor alanında bir felsefe ve başarı ilişkilendirilmektedir. Bu husus, kitleleri stadyumlara çekmek ve coşkulandırmak için önemli bir öğedir. Evet, spor coşku ile neşe, üzüntü ve şov ile ilgilidir.

Son aylarda tribünlerde kullanılan Bengal alevleri, ışığın, duyguları kabartmaya yardımcı olabileceğini göstermektedir. Bunlar gürültünün ifadesi değil, sporda neşe ve coşkunun ifadesidir.

Bu duyguları ışık yönetimi ile kumanda etmek ve halka istediğini vermek anlamlı mıdır? Varşova’daki Polonya yeni ulusal stadyumunun inşaatı için 2007 yılında uluslararası bir mimari ihaleye çıkıldı. İhaleyi, stadyumun tasarımını yapan mimarlık ofisi GMP ile J.S.K. Architekci, Warschau ve Schlaich Bergermann ve ortakları Stuttgart aldı. Yeni yapı, 1955 yılında İkinci Dünya Savaşı’nın kalıntılarından inşa edilen Dziesiciolecia – Ulusal Stadyumu’nun kabartısı üzerinde. Bu alanın “yeni” ulusal stadyum ile birlikte bir spor parkı olarak yeniden canlandırılması sadece Varşova için değil, tüm Polonya için ulusal bir kimlik niteliğinde.

Stadyum şehir merkezinden yaklaşık iki kilometre mesafede, Vistula nehrinin kenarında yeşilliklerin, spor alanlarının ve ağaçlarla dolu bir parkın içinde yer alıyor. Stadyumun şehre bağlantısı, çok şeritli bir anayol üzerinden sağlanıyor. Aslında mevcut tepenin üzerinden şehre bir panoramik bakış sunuluyor. Ancak yeni yapının daha yüksek konumlu seviyelerinden şehrin görüntüsü, stadyuma gelenlerin odak noktasına dönüşüyor. Belediyenin, kalıntılara çok az müdahale ederek inşaatı sürdürme talebi üzerine yeni yapının iki alt katı, tepenin topoğrafyasına uydurulmuş ve tepeye veya eski stadyumun oyun sahasına dokunulmamış. Böylece stadyuma giden yollar, tepenin geometrisi ve stadyuma yapılan iki bağlantı tüneli muhafaza edilmiş ve yeni yapıya entegre olmuş. Doğal taştan olan masif tarihi tabanı ile çelik, cam ve PTFE zarından oluşan yeni yapı, 55.000 kişi kapasiteli futbol stadyumuna belirgin bir kamaşmayı önleyecek 1,8 m uzunluğunda bir kapak ile donatılmış. Işık efekti, ışık rengi ve optik seçimi önceden orijinal boyutlarda ve çekme tel seçenekleri ile örnek bir cephe üzerinde test edilmiş.

Lambalar DMX ile kumanda edilebiliyor. Güç kaynağı ve kontrol birimi doğrudan lamba üzerinde yer alan bir yuvaya yerleştirilmiş. Güç kaynağı hattı ve kumanda hattı, lambaları peş peşe (“Daisy Chain/ Papatya Zinciri”) yerleşimde birbiri ile bağlayan ortak bir kabloya entegre edilmiş. Bu şekilde montaj işleri, maliyeti ve hata riskleri düşük tutuluyor.

Binanın merkezinde (kumanda odası), ışık kumanda sisteminin merkezi öğesi olan Light Engine yer alıyor. Işık kumandası bir dizi potansiyometresiz kontaktlara sahip. Ticari bina kontrol tekniği üzerinden ışık sahneleri çağrılabiliyor. Bir etkinliğin tüm sahne akışı DMX sekansı olarak kaydediliyor. Işık sahneleri bir karartma sensörü veya astronomik bir zamanlayıcı üzerinden otomatik olarak, günışığına, saatlere ve de açılış saatlerine bağlı olarak çağrılabiliyor. Paralel olarak kumanda odasından bu görüntüleri elle de devreye almak mümkün. Yine kumanda odasında ethernet ağının birleştiği bir anahtar bulunuyor. Dahili ethernet kablolaması kumanda odasından çıkan iki fiber optik kablo üzerinden ayrı ayrı iki alt dağıtıcıya ve bunların anahtarlarına gidiyor. Dört alt dağıtımın ışık hatlarına Ethernet-DMX arayüzünün (e:cue Butler) sistemleri yerleştirilmiş. Yaklaşık 30 lamba için bir DMX hattı gerekiyor. e:cue Butler, Ethernet’i iki DMX-hattına aktarıyor. Bunlar ise dışarı, bina cephesine doğru gidiyor ve her biri sekiz veya on destek üzerindeki lambaları çalıştırıyor.

Lambaların çalıştırılması için her bir destek üzerinde üreticiye özgü, (örneğin DMXSplitter/Booster vs.) küçük bir IP65-alt dağıtıcı bulunuyor. Bu alt dağıtıcılardan sadece bir ortak ağ ve veri kablosu, lambadan lambaya gidiyor.

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Narodowe Centrum Sportu Sp. z o.o.

Tasarım: Volkwin Marg ve Hubert Nienhoff. Markus Pfisterer ile birlikte Proje yönetimi: Markus Pfisterer, Martin Hakiel Proje yönetimi çatı: Martin Glass Tasarımda birlikte çalışanlar: Stephanie Eichelmann, Lars Laubenthal, Fariborz Rahimi-Nedjat Mitarbeiter Ausführung: Carsten Borucki, Lena Brögger, Katarzyna Ciruk, Stefanie Eichelmann, Alberto Franco Flores, Ruthie Gould, Patrick Klügel, Monika Kwiatkowski, Lars Laubenthal, Ausias José Lobatón Ortega, Fariborz Rahimi-Nedjat, Nikolai Reich, Stefan Saß, Florian Schwarthoff, Sonia Taborda, Semra Ugur J.S.K Architekci Sp. z o.o. ile birlikte çalışma

Partner, Stuttgart; Knut Göppert ile Knut Stockhusen ve Lorenz Haspel Çalışanlar: Tiago Carvalho, Ulrich Dillmann, Hansmartin Fritz, Alberto Goosen, Sebastian Grotz, Stefan Justiz, Roman Kemmler, Christoph Paech, Bernd Ruhnke, Klaus Straub, Cornelia Striegan, Andrzej Winkler Peyzaj mimarisi: RAK Architectura Krajobrazu, Warschau Aydınlatma planlaması:

Lichtvision Berlin, Dr. Karsten Ehling, Dr. Thomas Müller Uygulanan ürünler:

Çizgisel LED hattı: Traxon Technologies – Jacques Fischer (proje yönetimi), Stephan Wittekind (İş geliştirme)

Zistergienserkloster in Bad Doberan/D

Dergide s. 48.