Futbol Stadyumu, Kiev/Ukrayna

Metin: Joachim Ritter

Fotoğraf: Oleg Totskiy

Kiev futbol stadyumunun yeniden inşaatı Avrupa Şampiyonası ile Varşova Projesi kapsamında Gerkan Marg&Partner Mimarlık Ofisi tarafından gerçekleştirildi. Ancak, çevre koşulları, daha önce çalışılan mekanlara göre burada tamamıyla farklıydı ve birlikte çalışan ışık planlama ofisi Conceptlicht farklı fakat bir o kadar başarılı bir ortaktı.

Conceptlicht firmasının temsilcisi Jan Nielsen: “Dış aydınlatmada çevre yapıların projektörlerinden gelen düz ışıma ile etkilenmemesine dikkat ettik” diyor. Aydınlatma ile dışardan içeri doğru bir şeffaflık ve de üzeri baskılı olan cephenin net görünmesi sağlanıyor. Kâsenin alt katmanlarının aydınlık tutulması ile stadyum sanki havada süzülürmüş görüntüsü veriyor. Stadyumun kirişleri için herhangi bir ışık tekniği uygulanmamış, çünkü aksi takdirde iki hakim görüntünün rahatsızlık yaratabileceği düşünülmüş. Stadyumu çevreleyen dış ve iç geçişlerin aydınlatılması ile zaten kirişler net görülüyor.

Dış geçişlerin aydınlatması için alt alanın dış kenarına dikdörtgen biçimli Downlight’lar yerleştirilmiş. Alt tarafta lambalar, stadyumun etrafını saran çevre çizgi ışığını etkilememek için daha yüksek bir seviyeye yerleştirilmiş. Downlight’ların yansıma geometrisi bina cephesini aydınlatmayacak ve kirişlere vurgu yapmayacak şekilde ayarlanmış.

Membran çatı, mekân oluşturucu öğe olarak geniş ve aydınlık bir ortam yaratacak şekilde ışıklandırılmış. Lambalar yaygın ışıklandırma için oluşturulan konstrüksiyona entegre edilmiş. Aydınlatılacak olan alanın çok büyük olması ve çatıya göre konumu nedeniyle iki ışık bandı uygulanmış. Işık kaynağı olarak ise flüoresanlar kullanılmış.

Kiev Olimpiyat Stadyumu’nunun yeniden inşaatı ile ilgili tasarım, 1968 yılında kullanılan germe beton üst tribünlerin tarihi yapı malzemelerini de dikkate alıyor. Yeni çatı konstrüksiyonunun taşıyıcı yapısı, mevcut tribünlerden biraz uzak bir mesafede başlatıldı. Bu belirgin bölüm bir cam cephe ile kaplandı ve ışıklandırma ile öne çıkartıldı. Stadyumun 1948 yılında inşa edilen batı yönündeki tepe konumda bulunan taban kısmı yeniden inşaat aşamasında biraz değiştirilerek kullanıldı.

Alt tribün, geometrisi açısından bakış şartlarına göre ayarlandı ve tamamen yeniden tasarlandı.

Özellikle ana tribünün alt kısmında sporcular, VIP konuklar ve basın temsilcileri için çok kapsamlı alanlar yaratıldı.

Stadyumun dış görüntüsünün yaratacağı duygu konusunda açık bir genel etki hedeflendi. Görüntünün tamamına hakim olduğu için ışık tekniği ile güçlendirilmesi gerekiyordu. Sıkıcı ve negatif etki yaratabilecek bir görüntü olarak kalmaması için aydınlatılması şarttı. Aydınlatma planlamacıları bu çalışma için basamaklı tribünün yapısından faydalandılar. Böylece monoton ve yüzeysel bir aydınlatma yerine derinlik etkisi bırakacak heyecan verici ve çok boyutluluk katacak bir görüntü oluşacaktı.

Işığın görevi mimarinin öğelerini, bulundukları yapı ve kompozisyon içinde öne çıkararak önem derecelerini farklılaştırmak. Tabii ki bunu yaparken olağandışı bir önem atfetmekten ve aydınlatmanın görsel bir yük oluşturmasından kaçınmak gerekiyordu. Böylece bina cephesi desteklerine koni şekli yapan ışık demetlerinin gelmemesi veya ışık demetlerinin bunlara sınır yapan yapı parçalarında görünmemesi gerekiyordu.

Noktasal ışık oluşturan lambalar ile halatlı taşıyıcı unsurlar üzerinde gölgeler ortaya çıkabilir ve çatı görüntüsünü tamamen değiştirebilirdi. Işık kaynağının düz bir çizgide genişletilmesi ile keskin gölgeler oluşmuyor. Asimetrik yansıma geometrisi sayesinde çatının dış alanları da yeterli miktarda ışık alıyor ve çatıyı tutan kirişler aydınlatılmamış oluyor. Tribünlerin en üst kısmındaki izleyicilerin de flüoresanları görmemesi ve video duvarının kontrastlarının yanlış bir yansıma ile etkilenmemesi için alt yansıma sınırı, yatay bir seviye oluşturuyor.

Çatının dış kenarındaki çatı aralıkları ile vurgulama ışığına önemli bir öğe olarak dahil edilmiş. Stadyum çevresi boyunca yer alan geçişler ve tribünler sıcak bir ışık ile aydınlatılırken membran çatı aydınlatması nötr beyaz ışıkla aydınlatılıyor ve bu şekilde kâse biçimli tribünden belirgin bir şekilde farklılaşıyor.

Stadyum içindeki VIP alanların temel aydınlatması, metal buharlı halojen lambalarla donatılmış yuvarlak Downlight’lar ile sağlanıyor. Tavana entegreli dolaylı ışıklandırma ve VIP alanları boyunca duvar aydınlatması ile alanlar öne çıkıyor. Downlight’lar eksensel konumda, tavan aynasının bükümünü takip eder şekilde yerleştirilmiş. Lambaların konumunu mimariye entegre etmek için her zaman referans noktaları baz alınıyor. Konferans odasının aydınlatması da bu prensibe göre yapılmış, düz çizgisel yerleşimli ışık rayı sistemi mekânın geometrisine ayak uyduruyor. Yayaya açık olan alanların aydınlatması için ise doğrudan ışık kombinasyonunda difüz ışık kullanılıyor.

Projedeki en büyük zorluk bu kadar tanınmış bir yerde harici etki ve değişiklikleri düşük tutmak ve böylece planlamanın ayrıntılarına çok sadık kalmaktı. İstenilen etki önemli ölçüde bir lambanın yansıtıcılarının şekline değil yansıma özelliklerine bağlıdır. Uygulamada çoğu zaman dış görüntüsü, ölçüleri ve donanımı benzer olan bir lamba, yapı sahibi/inşaat firması tarafından eşit olarak değerlendirilir.

Yansıma özellikleri de, eşit değerliliği tam olarak sağlamak için tüm lambalar için yansıma geometrisi baz alınarak belirlendi. İki ışık sisteminde kullanılacak LED’lerin genel olarak çıkardığı ses açısından bir üretici eşit değerlilik testine tabi tutmadan bir ürün sundu. Bunlar üstü açıkta kalan merdivenlerin, korkuluklara entegre edilmiş aydınlatması ve barın arkadan aydınlatılmasında kullanılan lambalardı.

Açıkta kalan merdivenlerin aydınlatılması kamaşmayı önlemeyen lambalar ile sağlandı. Bu şekilde stadyumdan bakıldığında ışık noktaları içerden dışarı doğru görülebilir kılındı. Aslında bu noktaların görünmesi istenmiyordu. VIP alanlardaki barda, arkadan aydınlatmanın da homojen olması istendi. Aydınlatma planlamacılarının hayal ettiklerinin aksine, LED noktacıkları opal cam yapılardan görülebilecek şekilde kullanıldı. Bu da planlamacıların belirlemiş oldukları değerlere sadık kalınmamış olduğunun göstergesi. Bu noktada estetik anlayışında bazı farklılıklar ve boşluklar olabilir. Ancak, eğer planlamacıların kesin verilerine uyulmamış ise, burada fikri mülkiyet hakkına karşı gelmek anlamına gelecektir. Bu durum genel olarak hem mimari hem de aydınlatma tasarımı için de geçerlidir.

Giriş alanındaki “Box Light” lambaları da yüzde yüz mimari ve ışık planlamasına göre uygulanmamış. Aslında dikdörtgen yapıların etrafına dikey konumlu bir lamel konstrüksiyonu yerleştirilmesi ve lamel cephe ile yapının arasında kalan alana Uplight’ların entegre edilmesi düşünülmüştü. Bunların yerine herhangi biri ile görüşmeksizin Downlight uygulandı ve monte edildi. Üstelik yine kamaşmayı önleyecek herhangi bir donanım olmaksızın. Bu uygulama eksikliği çok geç tespit edildi ve sonradan bildirildi.

Lamba türlerinin dörtte üçü Conceptlicht Aydınlatma Tasarım Ofisi tarafından tasarlanmış özel yansıma geliştirmeli lambalar. Özel lambaların her biri mekânla ilgili geometrik durumlardan türetildi. Buradaki zorluk, tribünlerin stadyumun kaplamasına göre yerleşimi açısından ilgili sıfır noktası itibariyle biraz kaymış olmasıydı. Bundan dolayı proje uygulaması sonunda stadyum kaplaması, yerleşim planında dalgalı bir görüntü verdi ve aydınlatılacak geçişlerin zemin katında farklı açılar elde edildi. Dış cephenin içeriden projeksiyonla yansıtılmaması hedeflendi. Böylece geçişler için gerekli ışık huzmelerinin cephe üzerine yansıması engellendi.

Ayrıntılardaki bazı tipik problemlere ve tüm planlama hedeflerine ulaşılmamış olmasına rağmen Conceptlicht firması sonuçlardan memnundu. Ofisin bu alanda en memnun olduğu nokta, stadyumun dışardan çepeçevre aydınlatılmış olması oldu. Çünkü yürüyüş alanı, kirişlerde görüntüyü olumsuz etkileyebilecek herhangi bir konik biçimli ışık oluşturmadan çatı kenarından aydınlatılabildi.

2012 Avrupa Futbol Şampiyonası’ndan sonra oluşturulacak bir atletizm pistinden sonra stadyumun kullanım olanakları genişletilmiş olacak. Cam kaplamalı, gece ışıldayan yapı artık Kiev kentinin yapı simgelerinden biri haline geldi. Membran çatı konstrüksiyonu ise eşsiz bir kimlik oluşturdu.

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: National Sport Complex Tasarım: Volkwin Marg ile Christian Hoffmann ve Marek Nowak Proje yönetimi: Martin Bleckmann, Roman Hepp Tasarımda birlikte çalışanlar: Michael König, Christoph Salentin, Olaf Peters, Heiko Faber, Sebastian Möller, Roman Hepp Uygulamada birlikte çalışanlar: Roman Hepp, Andreas Wietheger, Clemens Dost, Christiane Wermers, Jonathan Gerlach, Anke Appel, Irina Stoyanova, Franz Lensing, Jan Philipp Weber, Dominik Heizmann, Sebastian Hilke, Irina Bohlender Personal Creative Architectural Bureau Y. Serjogin LLC, Kiew/UA ile çalışma grubu Taşıyıcı konstrüksiyon tasarımı ve planlaması Çatı: Schlaich Bergermann und Partner - Knut Göppert, Markus Balz ve Thomas Moschner Statik: Kempen Krause Ingenieurgesellschaft Ev tekniği: b.i.g. Bechtold Ingenieurgesellschaft mbH Işık planlaması: Conceptlicht Serbest alan planlaması:

St raum a.-Gesellschaft von Landschaftsarchitekten mbH

Dergide s. 56.