SOCAR Genel Müdürlük Binası, Tiflis/Gürcistan

Metin: Tuna Kocayurt

Fotoğraf: Meltem Uzuner

Azerbaycan’ın tüm petrol ve gaz boru hatlarının işletmesini yapan SOCAR şirketi uluslararası üne sahip ve enerji piyasasında rol belirleyici konumda. Gürcistan’daki genel merkezinin de mimari karakteri bu konumu gösterecek şekilde karakterize edilmiş bir sıra dışılığa sahip. Yapının, cam metal ve beton malzemelerden yapılmış dış kabuğu mimarlık ofisi Kobuilas & Partners tarafından tasarlandı. 2012 yılında mimari tasarım yarışmalarında ödül alan proje, mimari aydınlatma tasarımı ile de adından söz ettiriyor.

Yapı dışarıdan bakıldığında üç farklı kütle olarak algılanıyor. Cam ve metal malzemelerin kullanıldığı giriş ve arka ofis alanı ile ana caddeye bakan betonarme güneş kırıcıların bulunduğu kavisli ön cephe iki farklı sistemin bir arada kullanılmasına ilginç bir örnek. Mimari aydınlatma kavramsal tasarımının Kobuilas & Partners tarafından yapıldığı çalışmada farklı aydınlatma teknikleri ayrı katmanlarda bir arada kullanıldı.

Tonlanabilir beyaz (beyazın tonları arasında renk değişimi yapabilen) projektörler ile medya cephe uygulamasının (LED pikseller) bir arada kullanıldığı projede ayrıca her katta cephe içi hacimde kullanılan duvar yıkayıcılar ile de üçüncü bir aydınlatma yaratıldı.

Güneş kırıcılar üzerine özel olarak tasarlanan montaj profilleri ile uygulanan 16.480 adet LED piksel medya cephe uygulamasının olduğu bölümü oluşturuyor. Bu alanda aynı zamanda tonlanabilir beyaz projektörler de kullanılarak cephe aydınlatmasına farklı bir yaklaşım getirilmiş durumda.

Zemine yerleştirilen projektörler, DMX protokolü ile haberleşerek cephe üzerinde görsel renk değişimlerini yapıyor. Bu şekilde, LED pikseler ile video oynatılmadığı zamanlarda cephede beyaz rengin farklı ton sıcaklıklarında yumuşak renk geçişleri sağlanıyor.

Özel günlerde ise 16.480 adet LED piksel ile oluşturulan mimari ekran sayesinde görsel şov yapılabiliyor ve mimari aydınlatma ile SOCAR’ın algılanmasında farklılaşma sağlanıyor. Senaryo gereği oluşturulan görsel videolar içerisinde hareketli alev, enerjik çizgiler gibi firmanın kurumsal imajını etkileyecek çalışmalar var. Gündüz bakıldığında binanın cephesinde armatürlerin gözükmemesi için güneş kırıcılar üzerine oyuklar yapılmış. Bu oyuklara yerleştirilen PVC profiller sayesinde LED pikseller yapının bir bütünü olarak algılanıyor ve gündüz bakıldığında fark edilemiyor. Pikseller, yatayda 100 mm ara ile yerleştirilmiş. Ön cephenin dış bükey kavisli güneş kırıcılarında, yatayda 60 hat olacak şekilde her hata 240 adet piksel kullanılmış. Asansörlerin bulunduğu iç bükey güneş kırıcılarda ise yatayda 35 hat ve her hat üzerinde 40 adet piksel bulunmakta.

Dış bükey hatların bir kısmı mimari bir detay olan üçgen pencereler ile bölünüyor. Bu bölünme, mimari ekranın oluşturulmasında teknik bir zorluk ortaya çıkarıyor. Binanın üzerinde bunun gibi ekran bölünmesinin olması, bilgisayar ekranında yaratılan görsellerin bina yüzeyine işlendiğinde düzgün gözükmemesine neden olacaktır. Aydınlatma tasarımı ekibi bu teknik zorluğu binanın cephe yüzeylerinin 3 boyutlu modellemesini yaparak aşmış. Binanın sanal ortamda yaratılan modellemesi üzerinden ölçülen ışık yoğunluğunu hesaplayabilen yazılımlar ile görsel videoların nasıl gözükeceğini daha bina ortada yok iken görülebiliyor. Bu şekilde, pencere boşluğu yada asansör aralığı gibi mimari detaylar mimari ekran çalışmasının bütünlüğü teşkil etmiş oluyor. Sonuç olarak önce bilgisayar da test edilen pikseller daha sonra güneş kırıcılara monte ediliyor ve mimari ile uyumlu görseller gösterilebiliyor. Bu uygulamada da tüm pikseller DMX protokolü üzerinden video uygulaması ile çalışıyor.

Binanın cephe aydınlatmasında kullanılan armatürler sadece tonlanabilir beyaz projektörler ve mimari ekranı oluşturan LED piksellerden ibaret değil, güneş kırıcıların arkasında duvara yıkayıcılar da bulunuyor. Binanın çift katmanlı kabuğunun birinci katmanında güneş kırıcılar bulunuyor. İkinci katmanda ise cam ve alüminyum birlikte kullanılmış.

Bu iki katmanın arasında zaman zaman 100 mm’ye kadar daralan bölgeler bulunmakta. Yüksekliği de 3600 mm olan bu bölgelerin aydınlatılmasında 36 LED’li duvar yıkayıcılar kullanılmış. Toplam 7 katta 150 adet duvar yıkayıcı var. Bu armatürler genel aydınlatma atmosferi farklılaştırılmak istendiğinde kullanılıyor. Güneş kırıcıları arkadan aydınlatarak birinci kabuk ile ikinci kabuk arasındaki boşluk alanı aydınlatmak daha önceden kullanılmış bir yöntem olmasına rağmen diğer aydınlatma teknikleri ile birlikte kullanılması sıra dışı olarak görülebilir.

Binanın karakteristik özelliklerinden biri de keskin köşe ve kenarları, mimarlar bu hatların gecede belirgin olması için yapının kenarlarının kesintisiz beyaz ışık çizgileri ile belirginleştirilmesini istemiş.

Aydınlatma tasarımcıları LEDBar’lar kullanarak kesintisiz çizgilerin olmasını önermiş. Sonuç tatmin edici. 500 adet 1000 mm’lik 6500 Kelvin ışık renginde LEDBar yapının kenarlarının gece de fark edilmesini sağlıyor. 180º hareketli ayaklar sayesinde ışık tam olarak istenen noktaya gönderilebiliyor.

LEDBarların gövdeleri şeffaf yapılmış bu şekilde gündüz bakıldığında armatürler algılanmıyor. Armatürlerin, cephe detaylarına göre yeniden tasarlanması ve yerlerine uygulanması mimari aydınlatma projelerinin önemli bir unsuru, bu şekilde binalar gündüz kusursuz görünüyor; gece olduğunda ise bambaşka bir atmosfer oluşturuluyor.

Gürcistan’daki SOCAR genel merkezi; mimari medya uygulaması ile projektör, duvar yıkayıcı ve çizgisel aydınlatma tekniklerinin bir arada kullanıldığı özel bir proje. Mimari aydınlatmanın, geleceğini gösteren günümüz örneklerinden biri.

Projeye katılanlar

İşveren: SOCAR (State Oil Company of Azerbaijan Republic)

Mimari grup: Kobuilas & Partners Aydınlatma tasarımı: EAE / Lumifasart Video Tasarımı: EAE / Lumifasart Aydınlatma firması: EAE Elektroteknik Uygulanan ürünler:

EAE Prolit tonlanabilir beyaz, EAE Walight sıcak beyaz, EAE LED piksel, EAE Ledbar, EAE DMX kontrolörleri ve yazılımları.

Kontur aydınlatma - yapının cam cepheleri asimetrik ve keskin köşelere sahip, çizgisel aydınlatma gökyüzü ile yapı arasındaki sınırı temsil ediyor.

48 adet tonlanabilir beyaz LED projektör, 3000 Kelvin ile 6500 Kelvin arasında renk sıcaklığı değişimi sağlayabiliyor ve belli bir senaryoya göre çalışıyor. 3 boyutlu bilgisayar modellemesi, aydınlatma tasarımcılarının işini kolaylaştıracak bir unsur olarak düşünülmüş.

Yapının kavisli kütlesi üç farklı aydınlatma katmanın bir arada kullanıldığı ilk örnek.

Dergide s. 62.