Sandton City Protea Court, Johannesburg/Güney Afrika Cumhuriyeti

Metin: Anthony Tischhauser

Işığın, mekânın dikeyliğini öne çıkarması ve çatı taşıyıcıların yapısını tanımlaması isteniyor. Taşıyıcı sistemin tamamının canlanması ve “nefes almaya” teşvik etmesi isteniyor. Asansör boşluğu “çiçeğin sapı” boyunca uzanıyor ve yukarıda çiçek yapraklarından oluşan çok güzel bir şemsiyeye doğru açılıyor.

Sandton, Johannesburg’un kuzeyinde yer alan, kentin en zengin semtlerinden biri. Zenginliğin kaynağı, Güney Afrika’nın finans merkezi olmasına dayanıyor. 1990’lı yılların sonlarından beri ülkenin borsası burada yaşıyor. Fakat borsa artık kentin bu bölgesinin görülecek tek önemli yerlerinden biri olmaktan çıktı. Artık, Sandton City Alışveriş Merkezi, Güney Afrika’nın en büyük ve en etkileyici alışveriş deneyimini sunmasıyla ilgi çekiyor.

Sandton, Johannesburg’un kuzeyinde yer alan, kentin en zengin semtlerinden biri. Zenginliğin kaynağı, Güney Afrika’nın finans merkezi olmasına dayanıyor. 1990’lı yılların sonlarından beri ülkenin borsası burada yaşıyor. Fakat borsa artık kentin bu bölgesinin görülecek tek önemli yerlerinden biri olmaktan çıktı. Artık, Sandton City Alışveriş Merkezi, Güney Afrika’nın en büyük ve en etkileyici alışveriş deneyimini sunmasıyla ilgi çekiyor.

Sürekli olarak büyümekte olan Sandton City alışveriş merkezinin yeni alanı, Protea Court olarak adlandırılan eşsiz bir avlu. Gautrain tren garının güneyinde, Rivonia Caddesi üzerinde yer alan Protea Court, alışveriş merkezi için yeni bir giriş sunuyor. Aslında buraya ana caddeden ulaşmak mümkün değil; sadece park binasından ulaşılabiliyor. Sekiz kat yüksekliğe sahip fuayenin heyecan veren, kubbeli bir çatısı var. MDS Architecture mimarlık ofisi tarafından geliştirilen bina; caddeye doğru cam kaplı ve ışık geçiren bir dış kılıfa sahip. Bu nedenle gün boyu doğal ışık ile aydınlanıyor.

Mimarisi ve kent planlaması açısından bakıldığında Protea Court, Johannesburg’un en büyük alışveriş semtinde özellikle kamu için yapılmış bir öge. Binanın tamamlanması ile aynı zamanda alışveriş kompleksini genişletme çalışmalarının birinci fazı da tamamlanmış olacak. Bunun dışında Protea Court, aydınlatma planlama ofisi Paul Pamboukian Lighting Design tarafından Güney

Afrika’da tasarlanan türünün ilk yüksek inovasyon nitelikli mimari aydınlatma tasarımı olma özelliğini de taşıyor.

Protea Court yetmiş adet yeni uluslararası ticarethane ve lüks mağaza barındırıyor. Binanın kendisi, MDS Architecture’ın mimarlarından Tia Kanakis tarafından tasarlandı. Binanın biçimi konusunda mimar, Güney Afrika’nın ulusal çiçeği Kraliçe Protea’dan etkilenmiş. Aydınlatma tasarımı için, mimarlık ofisinin daha önce sıklıkla birlikte çalıştığı Paul Pamboukian Lighting Design firmasının aydınlatma tasarımcıları görevlendirildi. Tasarımcılardan, Protea Court’ün göze çarpan biçimi ve benzersiz aurosını öne çıkartacak, destekleyecek ve heyecan verici, teknolojik anlamda inovatif bir ışık tasarımı yapmaları istendi.

Gün içinde atriyumun cam dış kılıfı heybetli ve sert bir görüntü verirken geceleri cam kaplama ışık ile çözülüyor ve böylece silindirik yapının gerçek ölçüleri ortaya çıkıyor. Kubbe ETFE folyo yastıklardan (Etilen- Tetraflüoretilen) oluşuyor.

42 m genişlikteki çatısı eksantrik yerleştirilmiş, mozaik ile kaplı bir sütunla destekleniyor. Mekân genel olarak “çiçek sapının” üst kısmından dışarı doğru aydınlatılıyor ve bu şekilde 146 çift katmanlı, şeffaf, çok parçadan oluşan, üçgen veya kemer biçimli folyo yastıklarını peş peşe takip eden ışık sekansları ile aydınlatılıyor. İleri seviyede izole edilen ETFE malzemesi, ışığın büyük bir kısmını emiyor, böylece yumuşak bir ışık etkisi oluşturuyor. Ayrıca dışarı yerleştirilen, ön programlaması yapılmış LED lambalardan oluşan üç halka ile folyo yastıklar ışıldamaya başlıyor ve böylece dış kılıfın üç boyutlu efektini öne çıkartıyor. Nitekim uzaktan bakıldığında kubbe heyecan verici ve ilgi çekici bir görüntü sergiliyor.

Protea Court’e girer girmez zemindeki bikonvex camla kaplı bir alandan geçiliyor. Bu bölge cold cathode lambalar ile aydınlatıldı. Lambalar kemer biçimli kafes taşıyıcılara boydan boya monte edildi. Montaj uygulanırken lambalar çelik konstrüksiyona açılan daire biçimli yuvalara yerleştirildi. Böylece kesintisiz ışığın yoğun bir mekân etkisi yaratması sağlandı. Yoğun uygulanan cam kaplama, EFTE folyo yastıklar (Güney Afrika’da ilk defa kullanıldı) ile asansör boşluğunda kullanılan ışık ve farklı malzeme arasındaki oyun, çevrenin canlılığı ve parlaklığını ortaya çıkarttı. Bu efekt başka ışık bileşenleri ile güçlendirildi ve gerçek bir ışıldama etkisi yaratıldı.

Zeminden çatı seviyesine kadar uzanan 32 m yükseklik ve 4,5 m genişlikteki destek sütununa özel olarak üretilen LED mozaikleri (15 x 15 x 200 mm) yerleştirildi. Günışığı beyaz renginde alana yaygın bir şekilde uygulandı. LED’ler rastgele sütun üzerine dağıtıldı ve ilginç bir ayrıntı oluşturdu. Gün içinde algılanmayan LED mozaikler, karanlıkta parıldayan noktalar şeklinde büyüleyici ve etkileyici bir ortam yarattı.

Mozaik ile kaplı sütunlar doğrudan dikey konumlu olarak aydınlatıldı. Aydınlatma için ETC Source 4 HID profil farlar kullanıldı. Bu sayede mozaik yüzeyin altın sarısı renkte ışıldaması sağlandı. Dış tarafında çatal biçimli çatı destekleri metal buharlı lambalarla donatılan sıva altı, zemin lambaları ile aydınlatıldı. Böylece çelik konstrüksiyon öne çıkartılmış oldu. Üst katlarda çift katmanlı dikey duvarlara uygulanan yoğun ışık desenleri ve projeksiyonları ile temel aydınlatma sağlandı. Bu sayede downlight kullanımına ihtiyacı ortadan kaldırıldı. Aynı şekilde bu alandaki yollar da farklı yoğunlukta aydınlatıldı. Eksantrik konumlu sütunlar ise heyecan yaratmak ve mekânı daha büyük göstermek için ışıkla sarmalandı. Mimarlar; bu lambaları, üst zemin alanı ile çatı yüzeyi olmayan silindirin kenarı arasındaki bölgeyi gri gösterir endişesi ile tercih ettiler.

Protea Court içinde uygulanan “yeşil” ışık tekniği; sadece iki mikro metre güç ile günışığı iletimini destekleyen ve aynı zamanda sağlam bir izolasyon sunan, ETFE çatının arkasında bulunan, enerji verimli Ethos’a uygun. Aydınlatma planlamacıları enerji ve maliyet verimliliğini kalıcı kılmak için LED ışık tekniğini kullanma kararı aldılar.

Monokrom renklerin sürekli ve yavaş geçişi sayesinde ışıldayan folyo yastıkların üç boyutlu etkisi güçlendirildi. Sakin bir nefes alma ve nefes verme ritmini anımsatmaları sağlandı. Sistem RGB ve beyazı karıştırarak sıcak ve soğuk pastel renklerin farklı kombinasyonlarını oluşturdu ve böylece esnek bir şekilde kullanılabilmesi sağlandı. On iki çatı taşıyıcısının her biri tek tek öne çıkartıldı ve çiçek biçimli kubbenin asıl çıkış noktasını tanımlandı. Saat başlarında bu sekans bir dizi renkli ışık patlaması ile kesintiye uğratılıyor. Sistem özel etkinliklerde, açılan bir çiçeğin etkisini yaratmak için programlandı.

Alışveriş merkezinin önündeki “meydan” olarak kullanılan Protea Court, yayaların buluşma noktası olarak hizmet ediyor. Gece görüntüsü ile kentin peyzajında öne çıkan, olağanüstü ve davetkâr bir etkiye sahip. Bu noktadan tren istasyonuna doğru bir yaya yolu devam ediyor.

Protea Court daha şimdiden büyük bir başarı ve tüm ülkede ekonomik açıdan birçok şeyi vaadeden bir gelişme olarak takdir kazandı. Aydınlatma tasarımı da geniş ilgi uyandırdı. Büyük bir başarı ve yenilik olarak görülüyor. Güney Afrika’nın mimari aydınlatmasına yeni standartlar getiriyor ve başkaları için ilham kaynağı oluşturuyor.

Projeye katılanlar

Mimarlar: MDS Architecture / Güney Afrika Cumhuriyeti Aydınlatma Tasarımı: Paul Pamboukian Lighting Design / Güney Afrika Cumhuriyeti

Dergide s. 50.