Bir araç olarak ışık master planı

Metin: Dennis Köhler, Raphael Sieber

En basit haliyle ona “ışık master planı” diyelim. Neleri kapsamalıdır? Kamusal alanların aydınlatmasına yönelik temel bilgiler ve bir kentin gece görüntüsünü sahneleştirmek için fikirler. Bir de tabii ölçülü olacak şekilde reklam. Çünkü onsuz yapamıyoruz. Aslında aradığımız nedir? Ortam mı? Yön tayini mi? Güvenlik mi? Kendimizi rahat hissetmek mi? Maliyet ve emisyonu azaltmak mı? Ekonomik refah ve aynı zamanda kendimizi yaşam çevremiz içinde tanımlama mı?

İster imajı artıracak bir pazarlama stratejisi, ister bir altyapı restorasyon programı olsun; ışık master planı bir fikir olarak gelmiş gibi görünüyor. Ancak hangi alana geldi acaba? Ekonomiyi teşvik etmek üzere mi? Şehri geliştirmek üzere mi? Üstyapı ve planlama idarelerine mi? Yoksa şebekelere mi? Bunun tam karşılığını vermek zor. Planlama yaparken, tamamen anlaşılır bir görev tayini yaparken ve ele avuca gelen tavsiyeler verirken veya klasik bir pilot projenin ötesine geçen uygulama sonuçları için... tekdüze bir metodoloji kurmak her zaman zor. Zaten bunu kim yapacak? Mimarlar, kent planlamacıları, aydınlatma tasarımcıları, elektronik mühendisleri veya sahne tasarımcıları mı?

Görünen o ki “ışık master planı”, olması istenilen, gereken, makul bir planlama ve iletişim aracı olarak nitelendiren bir statüye sahip. Acaba tüm bu belirsizliklerine rağmen mi yoksa özellikle bu belirsizlikleri yüzünden mi? Artık bu olağanüstü önemli olmasına rağmen henüz önemi yansıtılmamış aracın kısaca durumu ve kritik önemi ile ilgilenme zamanı. Konuyu tartışmak için nicelik ile nitelikli araştırmayı birbirine paralel olarak yapacağız. Buna karşılık pragmatik nedenlerden dolayı alanımızı sadece Almanya ile sınırlayacağız.

Işık master planları ile ilgili yapılan ikincil araştırma yıllarından sonra bu makale, 2011 yılının sonbahar döneminde yapılan “Işık_Mekân” araştırma dizisine dayanıyor.

Araştırmada Almanya’nın yaklaşık 4500 belediye ve beldesi; kamusal ışık planlamasına yönelik deneyim ve beklentilerini paylaşmak üzere davet edilmişti (Geri dönüş oranı %16,2 olarak gerçekleşti). Görüşümüzün çerçevesini, Kuzey-Ren Westfalya kentleri Lüdenscheid (2009), metodu, artık ne ekonomik olarak düşürülebilir ne de karşılaştırılabilir şeylerle mukayese edilebilir. Çünkü kötü aydınlatılmış bir belediyenin sonuç değerleri başka bir kötü aydınlatılmış belediyenin değerleri ile karşılaştırıldığında, ışık kalitesi adına bir sonuç bekleyemeyiz.

Dordmund (2010) ve Castrop- Rauxel (2011) için yapılan planlara dayanan kendi deneyimimizle oluşturuyoruz.

Ne zaman başladı ve bugün neredeyiz?

1980’li yılların sonundan beri sayıları giderek artan kentler, ışık konseptleri oluşturuyor. Bunu yaparken de Fransa’nın Lyon kentini veya İskoçya’nın Edinburgh’ünü örnek alıyorlar. Geçmişte kentlerin tarihi mirasını plan ve stratejik programlar ile ışıklandırmaya çalıştılar. Ancak yaşanan petrol ve enerji krizleri ile turizmi canlandırma ve imaj yaratma uygulamaları neredeyse tarihe karışmıştı.

Bu süreç içinde bu tür girişimlerde bulunan kentlere “yenilikçi” şehir statüsü verildi. (Deleuil 2006:92)

Artık neden bahsettiğimizi ve kamusal alanların tam aydınlatması söz konusu olduğunda, ihtiyacımız olan şeyin ne olduğunu biliyoruz, öyle değil mi? İhtiyacımız olan: “ışık master planı” veya “master plan ışık”, “ışık planı”, “kentin tamamını kapsayan ışık konsepti”, “aydınlatma planı”, “kent ışık planı” veya “ışık yol haritası”. Belki de terminolojiye gereğinden fazla değer yükleniyor, en azından kullanılan terimler böyle bir planın içeriğine yönelik herhangi bir fikir vermiyor. Yoksa veriyor mu?

Örneğin Gamma (1934), Kurilko (1962) veya Reichow (1959) gibi stratejik kent ışık planlamasının gerçek “yenilikçileri” yakında bu imtiyazı kaybedebilirler (bkz. Köhler, Walz 2012:110). Çünkü Lyon veya Edinburg “deneylerinde” kemikleşen bu girişimlerle kent içinde suni ışık kullanımı; Avrupa çapında yerel idarelerin ilgisini çekecek ve bir “ışık politikasının” oluşturulmasını teşvik edecek kadar başarılı oldu. Böylece uzun vadede somut görüşmeler ve ilgili yatırımların yapılması mümkün oldu. (Narboni 2006:10).

Buna göre, yukarıda belirtilen ‘çerçeve terminoloji’ ile bugüne kadar kent ışığına farklı perspektiflerden bakmaya çalışan çeşitli girişim ve uygulamalar bulunuyor. Yapılan anket sonuçları ile ilgili olarak yaklaşık 500 belediye, belli stratejiler geliştirmiş veya tedbir almış durumda. Hatta eldeki verilere göre kent ve belediyelerin yaklaşık yarısı kapsamlı bir çerçeve planına sahip. Yani geniş anlamda “ışık master planı” olarak adlandırdığımız türde bir plan.

Bu makalenin sınırlandırılmış çerçevesine uygun olarak genel bilgi vermesi ve örnek teşkil etmesi açısından planlama türleri aşağıdaki şekilde gruplandırılmıştır:

=> Kentin tüm yapısını (ancak çoğunlukla merkezi) inceleyen, konseptlere dayanan ağırlık noktalarını veya konu alanlarını belirleyen ve görüntüsü itibariyle hedeflenen son durumu projekte eden bir çerçeve planı.

Federal Almanya Eyalet Şehirleri Strateji, hayır Stratejiye ilgi duyuyor Kendine özgü tedbirleri var, teknik Kendine özgü tedbirleri var, tasarımsal Kendine özgü tedbirleri var, her ikisi de Çerçeve planı, teknik Çerçeve planı, tasarımsal Çerçeve planı, her ikisi de estetiğini veya karanlık kent alanlarında oluşturulmuş aydınlık noktaları ortadan kaldırmayı başardı.

Bunu yaparken ışıkla ön plana çıkarılacak köprü, yüksek binalar vs. gibi objeler ile şehir bölgelere ayrılıyor. Federal Almanya’nın tüm belediyeleri bu planlama türünün bir örneği olan Zürih kentini (İsviçre) takip edeceklerini belirttiler. Zürih’te öncelikle siyasi ve teknik kriterlere göre ışık projelerinin yer alması planlanan bölgeler belirlendi. İkinci adımda ise ışık tekniği ile ilgili somut bilgiler ve tasarım tavsiyelerinde bulunan bir el kitapçığı geliştirildi. Son olarak da yerel belediyelere ait onay yöntemleri ve kalite kontrol mekanizmaları oluşturuldu. (bkz. Zürih Belediyesi 2004, 2007)

=> Belirli benzerlikleri nedeniyle ışık ile tasarlanacak yer ve objeler için yönlendirici/belirleyici konu planlaması.

Tedbirler genellikle tasarımsal ilâvelerle sınırlı oluyor. Örneğin sokak ve/veya reklam ışıkları, planlamanın içinde yer almıyor veya sadece daha sonradan ekleniyor. Bunun en iyi örneği Düsseldorf şehri. Öncelikle konsept için belirleyici konular geliştirildi ve plan içinde yerleri tespit edilen yapıların ışıkla değer kazanması amaçlandı. Simülasyonlar ile hedeflenen ara ve son durumlar gösterildi. İkinci adımda ise yapılan bir düzenleme ile kalite kontrol üçüncü şahıslara aktarıldı. (bkz. Düsseldorf 2003, 2004)

=>Kent kültürü açısından önemli olan yapılar, kompleksler ve kent meydanlarının aydınlatmasını odağına alan tasarımsal aydınlatma konsepti.

Kentin görüntüsünü belirleyen bina ve objelerin sahneleştirilmesi ile kentin belli kısımları öne çıkarılıyor ve böylece bu objelerin (genelde anıtlar) önemi arttırılıyor. Sadece ışık ekleme işlemi, kentin genelde tanımlanamayan ışık görüntüsü çerçevesinde kalıcı oluyor. Almanya belediyelerinin yaklaşık yüzde yedisi bu tür bir çerçeve planına sahip. Buna ilişkin bir örnek olarak, Köln kentinin şehir merkezinin aydınlatma konsepti gösterilebilir. (bkz. Köln Kenti 2000:2ff).

=>Süreç odaklı gelişimde her bir ışık tasarımının ulaşılan sonuçları toparlanır ve başlangıçta herhangi bir planlama temeli olmaksızın imkan ve bütçeye göre kent alanında sürdürülür.

Örnek olarak Castrop-Rauxel kenti gösterilebilir. Işık tasarımcıları, kamusal alanda kalıcı olacak şekilde yer almaya başladığında; kentsel planlamaya ait özel programlar kapsamında başka geçici uygulamalar da yapılmaya başlandı. Bunlar daha sonra yerleşik tüccar ve emlak sahiplerinin isteği üzerine uygulamaya alındı. Üzerinde çalışıldıkça kent çapında uygulanacak bir konseptin oluşturulması siparişi geldi. (bkz. ISG Castrop’un Eski Şehri o.J.:4).

=>Moderatörlük veya danışmanlık hizmeti birlikte verilen obje bazında ışık koordinasyonu veya ışık yönetimi.

Gece tasarımı ile ilişkili veya yapısal olan bir konsept temel plan üzerinden geliştirilmez; eylem bazında kendiliğinden oluşur. Ağırlık noktası tamamen ışık tasarımındadır. Araştırmalar, sadece birkaç şehir ve beldenin bu şekilde bir çerçeve planı (sadece yüzde iki) yaptıklarını gösterdi.

Örnek olarak 2001 yılında Essen şehri için yapılan ışık koordinasyonu gösterilebilir. Bir proje ofisi, bir kültür yolu çerçevesinde ışık projelerinin uygulanması ve korunması için gerekli tedbirlerin koordinasyonunu üstlendi. Kuruluş, sponsorlar buldu ve kamusal alanda ışık sanatı veya ışık tasarımına ilgiyi artırmak üzere bazı etkinlikler düzenledi. Projeler zamanla bir plan içinde yer buldu. (bkz. Brdenk, Yaldizli 2008:25).

Bu noktada, isteyerek yapılan her bir sistemli gruplandırma planının, yakından incelendiğinde yüksek ölçüde değişen kalite ve metodik bir bant genişliğine sahip olduğu görülüyor. Ancak ilginç bir şekilde çoğu girişim önce iki noktada birbirine benziyor. Planlamalar çok az niteliğe sahip ve varsa da çok hassas bir yapıda, bilgi veren bir aracın dışına çıkıyor ve belediyelerin günlük planlama ve karar süreçlerine tutarsız bir şekilde giriyor.

Diğer taraftan içerik, kendisini hala daha hedeflenen ışık tasarımında gösteriyor. Yöntem olarak bir çok girişim aynı doğrultuda ve böylece “(...) aynı lamba biçimi ve ışık renkleri ile mekân sekansları ortaya çıkıyor, bu da ‘yolları’ ayırt edilir, ‘alanları’ sınırlandırılabilir, ‘kilit noktaları’ öne çıkartılabilir, ‘simgeleri’ görünebilir (Trieb 1977:189) hale getiriyor.” Sadece bu ifade ile Michael Trieb, 1961 yılında Kevin Lynch tarafından getirilen kenti algılama fikrini, kent alanında ışık tasarımına taşıdı ve planlamacıların tutarlı tekrarlaması ile şehirlere yönelik ışık master planlarının gelişim süreci içinde bu fikirler konsolide oldu. Bu yola çıkış fikirleri, mekân tanımının yapılandırılmış çevreyle sınırlı olduğu bir zamanda geliştirilmişti.

Hızlı sonuçların elde edilmesi için öncelikli olarak bu bakış açısının metodik ve güvenli bir gelişimi gerekmiyor. Yine de bu şekilde de sorular (...) ortaya çıkıyor: “Hangi sokaklar çok aydınlık olacak hangisi daha az? Hangi sokak alanları ve meydanlar ışıkla öne çıkartılacak, hangileri değil?” (Markelin 1991:235).

Tüm bu sorulara bilgi ve teoriye dayanan kapsamlı cevaplar aramak yerine, pratikte kazançlı olan uygulamalara yoğun bir talep vardı. Işığın kullanımını, bulunan yerin sakinlerinin çeşitli düşüncelerine göre tüm ihtiyaç ve beklentilerini karşılayacak şekilde ayarlamak değil; kolayca kentin görülebilir dokusunu tasarımcının herhangi bir fikrine dayandırarak ışıkla zenginleştirmek yeterliydi.

Genel olarak kentçilik, işin nesnesel boyutuna kadar indirgenen bir kent tanımı ile bağımsızlaşmış ise de bu tür bir yaklaşım bugüne kadar sunulan ışık konseptleri içinde kesintisiz popülerlik bulur. Buna bağlı olarak kimlik kazandırma, atmosfer yaratma ve yön tayini ile ilgili savlar kendisini; insan bulunmayan ulaşım alanları, nehir kenarları, kilise kuleleri veya köprülerde sahneleştirilmiş ışıkla gösterir.

Kalıcı coşku mu?

Işık master planının temeldeki amacının, çekici olmayan kent alanlarını siyasi zemini olan bir finansman programı ile zenginleştirmek olduğunu varsayabiliriz. Artık birer “ışık sanatçılarına” dönüşmüş olan elektronik mühendisleri, sahne dekoratörleri veya ürün tasarımcıları bu iş için bir hayli pahalı belgeler üretmiş durumdalar. Tüm bu belgelerin içeriği, nadiren görselleştirilmiş ‘simgelerin’

Bunun yanı sıra reklam ve işlevsel ışığın gerçekliği bir şekilde kuralların dışında kalıyor. Böylece belediyelerin, ışığı kent tasarımının konusu haline getiren çerçeve planlarını oluşturma isteği, haklı olarak bir süredir duraklama aşamasında bekliyor. Bir tarafta anlamsız ve sadece teorik iddialarla yüklenmiş planlamalar doğrultusunda kent ışığını yönetme karmaşıklığının çözülmesi için, gece aydınlatılmış kentleri bilgisayar simülasyonlarında göstermekten daha fazlasına ihtiyaç olduğu anlaşılıyor.

Diğer taraftan tasarım alanındaki girişimler, değişik ışık renkleri ile ortaya çıkan sokak hiyerarşilerine müdahele etmeye çalışıyor. (bkz. İngiltere’de benzer problemler ILE 2005:29). Aslında asıl baskı Federal Almanya’nın sübvansiyon politikası sonucunda teşvik fonları ile aşırı borçlanan belediyelerde bir anda ortaya çıkan altyapı disiplinlerinde oldu. Belediyeler artık saygın model kentlere dönüşüyorlar. Uzun süreyle altyapı planlamalarını ihmal ettiler ve ışık yetkinliklerini büyük kuruluşlara devrederek, sözüm ona “yarışmalar” ile civa basınçlı ürünlerden LED’lere sıçrama yaptılar (vgl. http://www. bundeswettbewerbstadt beleuchtung.de).

Aynı şekilde, aniden yoğun bir şekilde sübvanse edilen sokak aydınlatması ile sodyum buharlı lambanın sarı ışığını bugüne kadar sokak farklılaştırmasının tek aracı olarak gören tüm o güzel planlar yok edildi. Burada mekan içindeki ışık kalitesi ile ilgili soruları yok eden etken, aydınlatılmış olan kentin tamamen ekonomik bir boyuta indirgenmesi. Özel denetleme kuruluşları (bkz. pwc 2010) veya kamu denetim şirketleri tarafından uygulanan “Benchmarking”

Ekonomik olarak hedeflenen ortalama değerler sonuç olarak bir restorasyon planında “Benchmark” değerleri olarak mı yer alacak? Veya yine herhangi bir norm değerine mi bağlı kalarak elde edilecek “ışık kalitesi”? Her ne kadar belediye bazında sokak uzunlukları ve kilowatt saat değerleri; nüfus ile lamba noktaları ışığın şehir içindeki kalitesi açısından anlaşılmasına yönelik bir bilgi vermese de belediyelerin idari alanlarında yaklaşık nominal değerler zemin buluyor. Aslında burada söz konusu olan şey enerji tüketiminin verimli bir şeklini bulmak. Ancak bunun cevabı, sadece lambaları değiştirmek veya dimmeri döndürmekle bulunmuyor (bkz. Köhler, Sieber 2011). Ayrıca “tekniğin kabul görmüş kurallarının da” yapısal bir şekilde tartışılması gerekiyor. Ancak ışık kalitesi tartışması bununla başlayıp bununla sona ermemeli. Özellikle, herhangi bir sokakta bu tarz bir girişimin uygulanmadığını bile bile...

Kamusal alanlarda kaliteli ışık ihtiyacı; yani kullananların verdiği bilgilere göre, onların zamanları, kullanım şekilleri ve mekandan beklentilerine dayanan karanlık ve ışık ihtiyaç oranlarının belirlenmesi ile daha iyi olurdu. Ne, ne zaman ve kimin için hangi ihtiyaca yönelik aydınlatılacak veya aydınlatılmayacak?

Bugün, yaşanan ve yaşanmayan çevremizdeki ışığın etkisine dair yapılan bağımsız araştırmalar ile keşfedilen bilgiler sayesinde hangi ışığın hangi zamanda ve hangi yerde “doğru” veya “yanlış” etki yarattığını biliyoruz. Tam bu noktada bir kere daha kentsel ışık için çerçeve planlamasının artık olmadığını, kendisini tek tük restorasyon projesinde gösterdiğini ve böylece yepyeni bir profil gerektirdiğini görüyoruz.

Çünkü özellikle ilerleyen teknolojik olanaklar ile en son teknolojiye dayanan aydınlatma işlemi dahi kaliteli ve dengeli bir hedef arıyor.

Burada “büyüme” veya “ilerleme” gibi terimlerin, ışık eklemek veya “aydınlatarak” her yere uygulamakla eşit tutulmadığı anlaşılıyor. Şu sıralar Federal Almanya belediyelerinde master planları oluşturmanın başlıca nedenleri, ekonomik tasarruf ve enerji tüketimini azaltmak. Bu faktörler halihazırda tüm diğer motiflerin (özellikle sosyal ve demografik ve de kent tasarımı ile ilgili unsurları) üzerinde. Peki şimdi bu sokak ışığına olan ihtiyacın, tasarımsal aydınlatmanın üzerinde olduğu anlamına mı geliyor? Hayır. Biz artık kendimize, birbirine uyumlu bir kent ışığının kalıcı yönetiminde enstrüman olarak bir çerçeve planının nasıl olacağını sormalıyız.

Neler yapılacak?

Kamusal alanda etkili olacak bir ışık sisteminin kent alanına entegrasyonu için öncelikle ışık ile “kentsel katmanlar” arasındaki lişkiyi incelemek gerekir. Bu katmanlar, bir taraftan yapılar gibi maddi unsurlar diğer taraftan önem, beklenti, kullanım ve bunlara bağlı zaman gibi manevi kavramlardır. Bir “entegre ışık yönetmeliği planlaması” olarak adlandırılan stratejinin eneri ve tasarımsal konsepti, pragmatik olarak üç eylem dizisini kapsar: “ışığın yapısı”, “ışığın kompozisyonu” ve “ışıklı reklam”. Tüm bu terimler nitelikli bir temel aydınlatma (ışık yapısına), ışık ile vurgulama ve mekan oluşturmaya (Işık kompozisyonuna) referans verir.

Işıkla reklam, uzun vadede danışmanlık ve iletişim süreçleri üzerinden kriterler oluşturmak suretiyle birbirine dahil edilmelidir. Belediyelerin koordinasyon aşamalarında “kentin ışık tasarımı” oluşur. Işık tasarımı estetik bir ürün değil, daha çok ekolojik, ekonomik, kültürel ve sosyal şartların değerlendirmesi sonucunda ortaya çıkan bir eyleme yönelik süreçtir (bkz. Köhler 2010: 182ff).

Kolay olmayacak!

Bir kentin geceleri ışıklı görüntüsü artık öncelikle gücü elinde bulunduranlar tarafından belirleniyor. Aslında olması gereken bir ışık tasarımının; ışığın kullanımını kalıcı yapan, toplumun kabul ettiği bir politika ile belirlenmesidir.

Buna hizmet edecek araçlar henüz tükenmedi. Yukarıda belirtildiği gibi yatay konumlu bir ışık etkisi yaratan sokak ışığının, enerji-ekolojik şartların ötesinde, mümkün olduğu ölçüde özel oyuncuların dikey etki yaratan ışığı ile mekan oluşturucu bir aydınlatma için bir araya getirilmesi gerekir.

Yapılandırılmış çevrenin üç boyutlu profil alma yolu, özellikle özel sektör ve kamunun iş birliğinden geçmektedir. Burada planlama temeli önce arka planda kalır. Çünkü bu aşamada yetkin ve çok gönüllü bir “moderatöre” ihtiyaç olacaktır. Böyle bu “bir” kişi olmaksızın en iyi plan da işe yaramaz, kamusal ve özel girişimleri aktif olarak yönlendiremez, teşvik edemez veya dahil edemez. Tüm bu çalışmalarda moderatörün sonsuz sabrı çok önemlidir, çünkü az da olsa her tür yönlendirme öncelikle itiraz ile karşılaşacaktır.

Sonuç olarak hepimiz regülasyonları olmayan uygulamalara alıştık.

Özellikle tasarımda bugüne kadar çoğu zaman tasarımsal kalite yerine suni ışığın estetik etkisi karar verici unsur oldu. Mesleki bir sertifikasyonu olmadan herkes bir kere bir “aydınlatıcı” olabilir ve siyasi karar alanlarında en garip ışık projelerinin yapılmasını sağlayabilir. Moderatör bu aşamada düzeltme şansı sunar. -Bu arada mesleğin sertifikasyonu konusunda da ilerlemiş olacağımızı ümit ediyoruz.-

Netice olarak moderatörün disiplin sınırlarını diplomatik olarak aşabilmesi lazım, çünkü tasarım ve sanatsal çalışan ile teknik ve rasyonel çalışanlar arasında tam zamanlı uygulanan aydınlatma konusunda zorlu mücadeleler olacaktır.

Bugün planlanıp, yarın uygulanabilir mi?

Planlamanın uygulamaya alınması uzun zaman gerektiriyor. Teknik ve toplumsal gelişimler buna eşlik ediyor. Kamusal alanların genişletilmesi ve teknik altyapının kullanım süresi uzun ve ekonomik döngülere bağlı. Bir plan içindeki tavsiyelerin somutlaştırılması prensiplerle yönetilmeli, çünkü ancak bu şekilde o tarihte mevcut olan tekniklerle yaşlanması önlenebilir.

Özellikle teknolojik gelişmeler gelecek yıllarda ışık üretiminin ileri inovatif olanaklarını ve bunlarla çalışma ortamını yaygınlaştıracak, ki bu durumda kentsel alanların kalıcı ışık çözümleri konusunda yepyeni zorluklar ortaya çıkacak. Bu alanda maliyeti giderek düşen teknik veya trendler ışık kullanımının şekli ve türünü belirlememeli.

Yerini hedefler, prensipler ve ışık kullanımının kriterleri belirlemeli. Bu tür bir belirleme işlemi sabit veya değiştirilemez değil. Toplumda ekolojik ve ekonomik sorumluluk konularında bilincin giderek oluşması; sosyal ve kültürel açıdan yaşam tarzlarının değişmesi, ışığın olumlu ve de olumsuz kullanım şekli ile daha fazla algılanıyor.

Çevremizdeki ışık ile, çalışma ve kabul etme konusunda sürekli bir öğrenme süreci içindeyiz.

Sürecin işlediğinin en iyi örneği Almanya’nın komşu ülkelerinin “ışık kirliliği” konusunda yaptıkları yasa çalışmaları.

Nasıl devam etmeli?

Geçici bir sonuç.

Yukarıdaki tartışmadan çıkan sonuç, belediyelerin ışık yönetmeliklerini oluştururken üzerinde “ışık master planı” başlığı taşıyan bir belgeden daha fazlasını gerektiren bir taahhüt altına girmeleri gerektiğidir.

Planlama uzun vadeli bir gelişim sürecinin sadece başlangıcıdır.

En iyi ihtimalle, geliştirilebilen bir iletişim temeline sahip olan ve öyle ya da böyle, yaklaşık 80 sene önce talep edildiği gibi “ışık yapılandırması için bir belediye meclisini” oluşturacak bir entegre ışık yönetmeliği olmalıdır (Gamma 1934: 1001). Planlamanın gerçek mekanlara ve günün zamanına uygun ışık ihtiyacına göre ayarlanması kaçınılmazdır.

Bu tür bilgiler vatandaşların katılımı ile belediyelerin bilgi ve ön planlamaları kapsamında ve de ilk incelemeler ile edinilir. Kurumlar, disiplinler ve profesyoneller arası iş birliği gereklidir. Belediye idareleri ve düşünme kalıpları da olumlu katkı sağladığında bir plan ve buna bağlı olarak kentlerimizin ışık gelişiminin şartlarını olumlu bir şekilde geliştirebiliriz.

Sonuç olarak ortaya arzu edilen atmosfer, yön tayini, güvenlik ve tüm diğer hedeflenen istekler çıkacaktır. Üstelik planın başlığının ne olduğu hiç önemli olmadan.

"rtibatlar [email protected] [email protected] www.fh-dortmund.de/licht-raum

Dergide s. 72.