Placebo Eczanesi, Atina / Yunanistan

Metin: Petros Dermatas

Fotoğraf: Panos Kokkinias

İngiliz Mimar Kenneth Frampton “Modern Mimari” adlı eserinin giri! bölümünde, dünyada başka hiçbir başkentin Atina kadar modern mimariye büyük tolerans göstermediğini yazıyor. Aslında Yunanistan’ın Başkenti birbirinden ayırt edilemeyen sonsuz sıralanmı! binalardan oluşuyor. Çoğu altı kattan fazla değil. Bunun bu !ekilde olmasının nedeni, Paarthenon’a bakışı engellememesi için yüksek bina inşaatının yasaklanmasını sağlayan bir kanun. Ortaya çıkan kent görüntüsü doğal olarak monoton. Atina’nın en !ık semtlerinden biri olan Glyfada’da yer alan “Placebo” adlı eczane bu mimari monotonluğu olağandışı bir bina cephe konsepti ile kesiyor.

Silindirik biçimli kaplama, binanın asıl yapısını aşırı güneş ışınlarından koruyor ve aynı zamanda binanın içine ne kadar güneş ışığı gireceğini belirliyor. Ayrıca, özellikle geceleri gelen geçenlerin ilgisini çekiyor. Geceleri bina cephesi, içeriden dışarıya doğru aydınlatılarak, Braille yazısı öne çıkıyor.

Atinalı Mimarlık Ofisi KLab Architecture (Kinetic Art of Architecture) tarafından 2010 yılında inşa edilen 600 m² büyüklüğündeki eczane, bildiğimiz geleneksel eczanelerden bir hayli farklı. Yunanistan’ın Başkenti’nin güneyindeki en şık ve pahalı semtlerden birinde bulunan bu eczanede, bir projeyi iyi yapan her şey var: Konsept, mekân, uygun tasarım ve muhtemelen köklü bir bütçe... “Pharmazie” kelimesi Yunanca’da “Pharmakon” kelimesinden gelir, “İlaç” veya “Tıp” anlamındadır. Buna karşılık “Placebo”, ileri Latin kelimesi “placebo’dan gelir ve “çok neşe getirmeliyim” anlamını taşır. Bugün aynı kelimeyi öncelikle “Plasebo etkisi” terimi ile sıklıkla kullanmaktayız. Plasebo etkisi, özellikle ilaç olmayan haplar (plasebo) verilmek suretiyle tedavi gördüğünü sanarak iyileşme etkisinin görülmesidir. Wallpaper Dergisi tarafından 2008 yılında hızla gelişen genç mimarlık ofisi olarak seçilen Klab Architecture Ekibi, binanın malzemesi veya malzemesizliği ile olduğu gibi “plasebo” kelimesinin anlamı ile de oynadı ve sanal bir bina yaratma fikrini geliştirdi: Plasebo Eczanesi.

Eczane; Vouliagmenis Caddesinde, dolayısıyla Glyfada Semti’ni Atina’nın Merkezi’ne bağlayan en büyük trafik kanalının üzerinde. Mimarlar sokakların sürekli hareketi ve ritminden ilham alarak bu özellikleri tasarımlarına dahil ettiler. KLab Architecture’dan Konstantinos Labrinopoulos şöyle diyor: Hedefimiz çevrenin niteliklerini almak ve bunların mimaride ifade bulmasını sağlamaktı.

Yeni bina aslında sekizgen bir otomobil galerisiydi. Mimarlar bir zamanlar sade ve fonksiyonel olan yapıyı heyecan verici, silindrik bir yapıya dönüştürdüler. Asıl önemli olan çok katmanlı bir bina cephesi sisteminin yaratılmasıydı. Otomobil galerisinin ilk cephesi spiral biçimli, beyaz, perfore edilmiş bir metal duvara sahipti. Bir diğer katman, bambus kamışları ile yapılmış kaplama...Burası ilk cephenin yukarı doğru sonlandırmasını teşkil ediyor. Geniş formatlı metal cephenin perforasyonu daha yakından bakıldığında Braille alfabesine benziyor. Braile yazısı 1825 yılında kör olan Fransız Louis Braille tarafından bulundu. Aynı metodu Napolyon’un askerleri geceleyin herhangi bir ışık kullanmadan haberleşmek için kullandılar. Bu yazıya “Gece yazısı” adını verdiler! Peki, bu yazının eczanenin cephesi ile ne ilgisi var diyebilirsiniz?

2006 yılından beri Avrupa Yasaları’na göre tüm ilaç paketlerinin körler alfabesi ile de yazılı olması gerekiyor. Beyaz metal duvara uyguladıkları perforasyon ile KLab Arichtecture Ekibi, ilaç kutuları üzerindeki kör alfabesine atıfta bulunuyor. Neredeyse yeni bina cephesinin bir “düşük teknoloji medya cephesini” andırdığı söylenebilir çünkü; Braille yazısı aslında digital yazı karakterlerinin ilk evresi olarak görülüyor!

Kış aylarında Atina’da güneş, günde dört saat kalıyor ve yaz aylarında günde on iki saate kadar olabiliyor. Ya da Amerikalı tarihçi William Stears Davis’in (1914) kendi döneminde eski Atina ile ilgili söyLEDiği gibi: “Güneşin hiçbir an bir bulut tarafından kapanmadığı yıl ortalamasının 179 gün olduğu zaman ve diğer kalan 157 günde güneşin yarım saatten fazla bir bulutun arkasında kalmadığı günlerde”.

Özellikle bahar ve yaz aylarında, mimarlar, Atinalılar ve hatta turistler için güneş ışınları zorlayıcı oluyor. Perfore edilmiş bina cephesi ile oluşan farklı ışık efektleri nedeniyle binanın gündüz ve gece görüntüsü değişiyor. Gün içinde güneş ışınları Braille cephesinin perforasyonundan ve yukarı doğru uzanan bambus kamışlarının arasından içeri sızıyor ve iç alanın yüzeylerinde desenler oluşturuyor. Tüm bu desenler günün ritmi ile uyumlu ve güneşin konumunu yansıtıyor. Bu şekilde iç ve dış mekân birbiri ile ilişki kuruyor. Gerçek, canlı ve dinamik bir ortam yaratılıyor. Mevsim ve günün saat farkına göre ve sonsuz gökyüzü çeşitliliği nedeniyle yepyeni efektler oluşuyor. Böylece binanın içindeki gün ışığı, güneş ışığı sahnesi sürekli değişiyor. Hem müşteriler hem de çalışanlar eşsiz deneyimlere tanık oluyor. Işık ve gölge desenleri binayı, özellikle yaz aylarında aşırı güneş ışınlarından koruyor. İç mekânlar aşırı ısınmıyor.

Geceleri insanların ilgisi elektrikli ışıkla aydınlatılmış, kentin az ışıklandırılmış bir semtinde yer alan binaya çekiliyor. Yayalar, araç sürücüleri, bisikletliler, herkes görüntüyü kendi bakış açısına göre değerlendiriyor. Perfore beyaz bina cephesinden ışık, Amerikalı aydınlatma tasarımcısı Richard Kelly’nin “pırıltıların oyunu” olarak adlandırdığı efekt oluşuyor.

Pencerelerden ve bambus kamışlarının arasından yansıyan ışıkla bina biraz uzaktan bakıldığında büyük bir fenere benziyor. Binanın aydınlatması çevresine uyumlu.

Uyumlu ancak; ilginç, çekimser ve aynı zamanda kendisine çeken bir resim yaratılmış.

Eczane iki kata yayılmış şekilde dekore edilmiş. Giriş katında satış alanı bulunuyor. Üst ara katta ofis odaları ile ayakta tedavi için muayene odaları yer alıyor. Dinamik bina cephesinin konsepti, kendisini iç tasarımda da gösteriyor. Bina cephesinden yukarı doğru giden bir rampa ile ikinci kata ulaşılıyor.

Zemin kattaki satış alanının merkezini daire biçimli, kozmetik ürünlerin satıldığı tezgah oluşturuyor.

Tezgahın etrafında ürün bilgisi veren ekranlar ve reçetesiz satılan ürünlerin bulunduğu raflar yer alıyor. Buradaki konsept, genellikle raflarda ilaçların olduğu, rafların duvar boyunca yer aldığı ve eczacının kasanın arkasında bir sonraki müşteriyi bekLEDiği klasik tarzda yerleşimi olan eczanelerden farklı olabileceğinin başarılı bir örneği. Placebo Eczanesi’nde müşteri sadece alıcı değil, ürün rafları ve gösterge tabloları arasında rahatlıkla gezebilecek biri. Modern eczaneler bebek ürünlerinden kozmetik malzemesi ve sağlık ürünlerine kadar geniş bir ürün yelpazesi sunar. Ancak, eczaneye giren çoğu müşteri sadece belli bir ilacın arayışındadır. Bu faktörün, müşterinin ihtiyacına makul ölçüde cevap vermek için dikkate alınması gerekir. Eczane ziyareti müşteri için stresli olmamalıdır. Alma isteğinde veya yardım sorduğunda gizliliğin sağlandığından emin olmalıdır.

Bu eczanenin rengi parlak bir beyaz. Bu sayede iç mekân geniş, aydınlık ve ferahlatıcı görünüyor. Ayrıca, bu tür mekânlardan beklenen temizlik ve saflık (Batı Kültürleri’nde beyaz renk saflık ve temizlik ile ilişkilendirilir. Doğu Kültürleri’nde beyaz matemi simgeler) gibi şartları sağlıyor. Beyaz laboratuvar önlükleri giyen eczacı ve personel hijyen etkisini daha da güçlendiriyor. Samimi bir klinik veya hastane ortamı akla gelen ilk düşünce.

Tüm iç alanların aydınlatması LED çözümleri ile sağlanmış. Işık rengi ve yoğunlukları ayarlanabiliyor. Kenar alanlar fluoresanlı ışık rayları ile aydınlatılıyor. Basık tavan, beyaz zemin, beyaz duvar ve arkadan aydınlatılmış beyaz raf sistemleri yüksek bir yansıma derecesi ve dolaysıyla yüksek bir aydınlık seviyesi sunuyor. Üst katta yer alan ofis ve muayene odalarını ayıran duvarlar yeşil camdan yapılmış ve aynı katın galerisinin trabzanlarına uygulanan, arkadan aydınlatılmış bambus yaprakları ile göze çarpıyor ve mekâna rahatlatıcı bir atmosfer katıyor. Yeşil, dünyanın çoğu ülkesindeki eczanelerde kullanılan artı işaretinin uluslararası sembol rengi. KLab Architecture ekibi Placebo Eczaneleri ile eczanelerin sadece insanlara ilaç temin etme yönünde kullanılmayacağını, latin kökenli “placebo” kelimesinin asıl anlamında da verildiği gibi “neşe verebileceğini” gösterdi. Proje adını hak ediyor çünkü; eczane iç ve dış mimarisindeki uyumu ve doğal aydınlatma tasarımı ile tedavi edici bir etkiye sahip.

Gerçek bir yaratıcı performans! KLab Architecture ekibinin yolları şayet bir profesyonel aydınlatma tasarımcısı ile çakışacak olursa, onlardan çok daha heyecan verici sonuçlar çıkabilir.

Projeye katılanlar

Mimarlar: KLab Architecture / Konstantinos Labrinopoulos Atina / Yunanistan; www.klab.gr

İç mekânda hakim olan renk beyaz. Böylece yüksek bir yansıma derecesi ve aydınlık elde ediliyor. Geniş ürün rafları arasındaki alanlar müşteriye bol yer bırakıyor ve rahatça gezinerek ürünleri inceleme fırsatı tanıyor.

Dergide s. 52.