Novamed Polikliniği, Zagreb / Hırvatistan

Metin: Dean Skira, Sandra Lindner, Deborah Burnett

Fotoğraf: Vjekoslav Skledar

Sağlık tesisleri projeleri, aydınlatma tasarımcıları için gayet zorlu projeler. Zamanımız yapı felsefesine göre tıbbi tesislerin çoğunlukla, mümkün olduğu kadar az kamu binası gibi görünmesi isteniyor. Aydınlatma tasarımının da önemli katkı sağlaması bekleniyor. Aydınlatma tasarımından sadece görmeye yönelik bir işleve sahip olmayıp, görsel konforu sağlaması, personel ve hastaların hareketlerini desteklemesi ve özellikle olumlu duygular yaratması bekleniyor! Artık hastanelerde dudaklarında bir gülümseme olan ve hastalıkları ile daha rahat bağedebilen insanları görmek istediğimizi de söyleyebiliriz.

Güvenilir ve rahat bir atmosferin, hastaların sağlığı üzerinde olumlu etkisi var. Tasarlanan ışık, bu hedefi destekleyebilir. Birçok tıbbi araştırma ışık ve duygular arasındaki yakın ilişkiyi ve bunların olumlu kullanımını ortaya çıkartıyor. Bu nedenle Hırvatistan’ın Skira Ltd. firmasının aydınlatma tasarımcıları bu performansı kullanmak istediler. Geliştirdikleri aydınlatma tasarım konsepti, hastalara nerede olduklarını unutturuyor. Burası Zagreb’deki Novamed Polikliniği...

2010 yılında inşa edilen yeni bina, Zagreb Kenti’nin kenarında yer alıyor. Ayakta tedaviler için inşaa edilen özel sağlık tesisi tek bir mekânda farklı branşları topluyor: Dahiliye, jinekoloji, diş hekimliği, radyoloji, pediatri, eczacılık ve güzellik stüdyosu...

İster hasta olarak ister ziyaretçi olarak bir kliniğe girerken, en azından geçmişten bilindiği kadarıyla, insan kendini biraz garip hissedebilir. Çoğu zaman tıp merkezlerinde bizi beyaz ve açık yeşil duvarlar karşılar. İç dekorasyonları düz ve cansızdır. Tavanlardan aşırı yoğunlukta, doğal olmayan ışık yansır ve steril, soğuk bir ortam yaratır. Güvenlik ve hijyen standartları açısından uygun bir çözüm olabilir ancak; insani boyutu, “kendini iyi hissetme” unsuru nerededir? Özellikle, sağlıkları zarar görmüş, hatta ağır olan insanlar bu tür mekânlara muhtaç ise onların kendisini iyi hissedeceği ve hatta, insanın nerede ve neden orada olduğunu unutabileceği ortamlara ihtiyacı vardır.

Hırvatistan’ın Pula Kenti’nde faaliyet gösteren Skira Ltd. firmasının aydınlatma tasarımcıları Dean Skira ve Maja Lipovcic tüm bu unsurları gözeterek, hasta ve ziyaretçilerin bir hastanede bulundukları duygusunu yaratmayacak bir aydınlatma tasarım konsepti geliştirdiler. Tasarımcılar, davetkâr, dinamik, renkli ve bireye yönelik mekânlar yaratmak istediler.

Aydınlatma konseptinde ağırlığı tamamen, teknik fikirlerden çok tasarımsal unsurlara verdiler. Bu çalışmada, bir klinik içinde odaklanılan insan vücudundan ilham aldılar. Aydınlatma tasarımı konseptinin asıl fikri Dean Skira’ya bir kahve molasında geldi. Yerel bir derginin sayfalarını karıştırırken, insan beyninin hücreleri ile ilgili bir resim dikkatini çekti. O anda aklına bir fikir geldi. Nöronların sadeleştirilmiş organik şekline dayanan bir ışık uygulaması yaratılsa nasıl olurdu? O noktadan itibaren kendi beyin hücreleri çalışmaya başladı.

Novamed Polikliniği üç katlı. Giriş katında kabul alanı, Wellness alanı, pediatri, dahiliye ve kafeterya yer alıyor. Birinci katta diş hekimliği ve jinekoloji bölümleri bulunuyor. İkinci katta ise hasta odaları, ofisler ve küçük bir konferans salonu yer alıyor.

Aydınlatma tasarımcıları tüm kabul alanlarını, organizmanın her bir hücresinde olduğu gibi, ayrı kabul alanları ile muayene odaları arasındaki en iyi iletişim ortamını sağlamak için inovatif ışıklarla donatılmış tavan tasarımları ile sınırladılar. Farklı tıbbi branşlar arasındaki iletişim yolları organizmanın damarları veya dolaşım sistemi... Aydınlatma tasarımcılarına göre tavan çalışmalarına özel bir ilgi göstermek gerekti. Çünkü

Zagreb / Hırvatistan bu alanlar iç mekânı en belirgin şekilde ortaya koyan ve ilginin çoğunu çeken bölgeler. Bunun nedeni ise, çoğunlukla muayene esnasında ya bir sedye üzerinde ya da bir dişçi koltuğunda gözlerimiz tavana bakar şekilde oluşumuz. Tavana bakarken aklımızda binlerce düşünce oluyor. Keyfimizden kliniğe gelmediğimiz için tavanı neden sevmiyor olalım? Novamed Polikliniği’nde mimari, hastaların kendisini nasıl hissettiğini gözetiyor. Eşsiz bir aydınlatma tasarımı, steril ve duygusuz bir çevrenin neden olduğu kötü duygularla rahatsız edici ortamı çabucak unutmamızı sağlıyor.

Doğal olarak oluşmuş bir nehir gibi organik biçimli resim, alçıpan tavandan kafeteryaya kadar uzanıyor. Burada bir yarım dairelik cam cepheye giriyor. RGB-LED rayları resim boyunca tavan konstrüksiyonuna entegre edilmiş ve görülmüyor. Üst tavan katmanına yerleştirilen, kamaşma yapmayan Downlight’lar nöronların organik biçimini vurguluyor ve görsel bir konfor sunuyor.

İki aydınlatma tasarımcısı fikirlerini sonuçta, gerçekleştirebilecekleri bir konsept olarak işverene sunarken bir hayli zorlandılar. Nöron, sinaps ve aksonların (sinir hücreleri / noröların uzun lifli uzantıları, elektriksel sinir sinyallerini hücreden dışarı yönlendiriyor) uygun bir şekilde gösterilmesi, çevrelerinin öne çıkarılması ve izleyenin bu metaforu anlayabilmesi için hafif aydınlatılması gerekiyordu. Hafif aydınlatılmış, organik bir şekil yaratmak için çizgisel hatlı tesisatlar kullandılar:

Dean Skira şöyle diyor: “Uzun biçimli ve devam eden kıvrımlar için en doğru pozisyonun bulunması gerekiyordu çünkü; tavanda zaten çeşitli uygulama tekniği kullanıldı. Benim için uygulamanın tavan boyunca devam etmesi, süreklilik fikrinin ve kendi hayalimde canlandırdığım hücre resminin gerçekleşmesi önemliydi.” Görünen ögelerin sayısını mümkün olduğu kadar düşük tutabilmek için aydınlatma tasarımcıları sıva altına yerleştirilebilecek bir çözüm aradılar. Farklı ışık kaynakları bir yuva içinde bu alana yerleşebilmeliydi. HVAC için ayrılan geniş tavan boşluğu sayesinde ışık kubbeleri şekline sahip lambalar 350 mm’lik bir derinlikle tavana entegre edildi ve böylece istenilen miktarda ışık kapasitesine ulaşıldı. Işık kubbeleri; fluoresan ve RGB

Muayene olurken hasta genelde tavana baktığı için, tavandaki aydınlatmanın gözü kamaştırmayacak şekilde olması gerekti. Bu nedenle ışık uygulaması; tavana entegre olan ve böylece görülmeyen RGB-LED raylarından ötürü bakmayı zorlaştırmayan, kamaşma yapmayan Downlight’lar ile sağlandı.

LED teknolojisi ile bağlantılı, istenilen miktarda farklı aydınlatma sağlayan renk ve renk ısılarında difüz ve hafif ışık veriyor. Ortaya çıkan efekt hayret uyandırıcı ve aynı anda büyüleyici. İzleyen mutlaka bir gülümseme ile cevap veriyor. Ziyaretçiler muhtemelen şekillerin ne anlama geldiğini hemen anlamayacak ancak; bir müddet aslında neden burada olduklarını unutacak kadar dikkatleri dağılacak.” diyor Dean Skira. Ziyaretçinin, tavandaki şeklin ne olduğunu anlaması asıl mesele değil. Asıl mesele, kıvrım ve şekillerin biz insanlar için tasarımsal işlevi olması ve psikolojik olarak kabul edilebilirliği... Bu düşünceyi devam ettirecek olursak, doğanın, her ne kadar mikro kozmos boyutunda olsa da, işlevsel bir tasarım fikrine örnek olarak hizmet ettiğini söyleyebiliriz. Bununla ilgili açıklamaları nörolojide buluyoruz. Çok sadeleştirilmiş bir sinir hücresinin tasarımı insanlar için kıvrık biçimi nedeniyle sevilen bir obje çünkü; yön tayini için beynin tercih ettiği bir şekil. Özellikle beynin hipokampüs olarak adlandırılan kısmı çevremizdeki tüm bu kıvrımlı biçimlerden sorumlu ve bize yön tayininde yardımcı oluyor. Beynimiz her zaman bizi korumaya yönelik çalışıyor. Bu nedenle düz ve dar bir yol yerine kıvrımları olan bir yolda gitmekten daha hoşlanabiliyoruz.

Ayrıca beyin, doğada her zaman alışılmadık şekiller ve çevremizde garip objeler arıyor, bunları önceden programlanmış bir dizi evrimsel tercihlerle karşılaştırıyor. Beynin bu işlemine “retinotopic mapping” (retinotopik haritalama) deniyor. Bu işlem bizi çevremizle olan her “garip” olaya hazırlıyor. Novamed Kliniği’nin tavanındaki geniş alanlı biçimler bizim için olağan dışı çünkü; bu tür mekânlarda böyle şekillere pek alışık değiliz. Bu nedenle organik biçimli ışık uygulamaları beynimizin ve dolayısıyla bilincimizin dikkatini çekiyor.

Novamed Polikliniği için hazırlanan aydınlatma konseptinin fikri, sağlık kurumlarından bekLEDiğimizin tam tersi. Kimse geçmişte hastanelerin örnek teşkil edecek şekilde tasarlandığını söyleyemez. Bu da yeni ve heyecan verici bir fikir! Tüm tepkiler de iyi yönde... Tepkilere şaşıran ve çok mutlu olan Dean Skira: “Yatırımcı ve mimarlar tarafından bu kadar olumlu tepkiler beklememiştim. Ancak 3 boyutlu bir simülasyonda konsepti tanıtırken, duygusal ve

Işık uygulaması bir nehir gibi zemin katındaki tavanı boydan boya geçiyor. Işıklandırılan tavan, ayrı noktalarda yer alan hasta kayıt bölümleri ile muayene odaları arasında en iyi iletişim sağlanacak şekilde tasarlandı.

Zagreb / Hırvatistan maceraya açık taraflarını yakaladım. Hemen aydınlatma konseptimin gerçekleştirilmesine karar verildi. Hırvat Aydınlatma Tasarımcısı, yaptığı birçok sunumda bu projeyi örnek göstererek, aydınlatma tasarımcılarının yeni yollara gitmeye cesaretli olması gerektiğini, aydınlatma tasarımının her mekân veya müşteri için eşsiz bir şey olması gerektiğini gösteriyor ve şöyle diyor: “Son kararı yatırımcının vereceğini öğrendim. Mimar veya aydınlatma tasarımcısı, fikrinin yaratıcılığından çok emin olabilir ancak; bu tür bir fikri yatırımcıya aktarmak, sürecin önemli bir kısmıdır ve her zaman verimli bir zemin bulamayabilir.”

“Çoğu zaman, radikal ve olağan dışı bir fikir veya yüksek maliyet nedeniyle konsepte itiraz edilir.” diyor Dean Skira. Ancak o hiç çekinmeden işine devam ediyor. Novamed Polikliniği’nde aydınlatma tasarımını o kadar özel kılan aydınlatma konseptinin duygusal etkisi ve eski alışkanlıklardan vazgeçme isteği. Böylece inovatif ışık tasarımının ne mekân ne de teknik anlamda sınırları olmadığı gösteriliyor.

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Novamed Polyclinic, Zagreb / Hırvatistan Mimarlar: Ante Niksa Bilic, Vanja Biscanic, Suncica Mastelic - Ivic Aydınlatma tasarımı: Skira Ltd. / Dean Skira, Maja Lipovcic, Zagreb / Hırvatistan www.skira.hr İç mimari: Ante Niksa Bilic, Vanja Biscanic, Suncica Mastelic - Ivic Uygulanan Ürünler:

Artemide, Filix, Flos, Foscarini, Ideallux, iGuzzini, Leucos, Oty light, Viabizzuno

Zagreb / Hırvatistan

Dergide s. 44.