Knodel Villa'sı/Almanya

Metin: Prof. Susanne Brenninkmeijer

Fotoğraf: Bernd Nöring

Işıkla ortam yaratarak mekânı farklı göstermek alığılmı! ısı projektörleri kullanılmadan da mümkün. Bunun en iyi örneği Almanya’nın Bergisch Gladbach Kenti’nde özel Knodel Villa’sında uygulanan aydınlatma konsepti. Villada lambalar, kompakt flüoresanlar ile değil, düşük voltajlı halojen lambalar ile deşiğtirilmi! ve bir BUS sistemi kullanılmı!. Örnek ve geleceğe yönelik bir çözüm.

Özel konutlarda aydınlatma tasarımının temel sorunlarını her aydınlatma tasarımcısı bilir. Genelde yapılar küçük olur, çözümlerin kişiye uygun geliştirilmesi gerekir ve tekrarlama faktörü eksiktir. Bu nedenle, ticari amaçlı değil, yapı sahibini kırmamak adına üstlenilir. Bu tarz projeler, bir planlama ofisinde örneğin farklı konstelasyonlar var ise çok daha kapsamlı çalışılabilir.

Böyle bir çalışma henüz 2006 yılında Köln’de kurulan ancak bugüne kadar başarılı çalışmalara imza atmış a.s.h. firması tarafından gerçekleştirildi. İç mimari ve aydınlatma tasarımı firması, farklı meslekleri itibariyle ışığın, planlamanın tamamının ayrılmaz bir parçası olduğu tam bir “tasarım paketi” sunabilen üç bayanın kontrolünde. İç mimari ve ışık, burada üç tasarımcıdan çıkıyor ve uyumlu bir bütüne dönüşüyor. Mimar Astrid Kölsche, iç mimar Silke Pabelick ve lisanslı tasarımcı ve 12 yıllık aydınlatma tasarımcısı Heike Bertschat, bir projede parça parça ilerleyerek ortak toplantılarında bir bütüne dönüştürüyorlar. Ortaya birbiri ile uyumlu bir eser çıkıyor. Mimari ışık ile ışık mimari ile oynuyor. Özellikle iç mimaride kullanılan malzemeler suni aydınlatma ile bir bütün oluşturuyor. Uygulanan suni ışık kullanılan malzemeyi vurguluyor, mekân içindeki yerini belirliyor, yansıma alanı olarak kullanıyor ve tüm özelliklerini öne çıkartıyor. Özellikle bu bağlamda, iç mimari planlaması ve aydınlatma tasarımının tek bir ofisten çıktığı ve birbiri ile mükemmel bir uyum içinde olduğu hissediliyor.

Berlinli Mimar Helga Falkenberg tarafından tasarlanan eve daha yaklaşırken mimari ile aydınlatma planlamasının birlikte mükemmel bir şekilde çalıştığı anlaşılıyor.

Minimalist yapının mimari dili açık, çok hassas ve ortam yaratıcı bir ışık uygulaması gerektiriyor. Uygulama giriş alanında, tek taraflı yönlendirici niteliği taşıyan duvarın, zemine yerleştirilen uplight’lar ile aydınlatılmasıyla başlıyor. Girişin hemen üzerindeki çatıda aydınlatmanın yönü tavan yüzeylerine yönlendirilmiş. Işık, duvar içine yerleştirilebilen bir asimetrik lambadan geliyor. Eve giren ziyaretçiyi büyük bir giriş koridoru karşılıyor. Farklı aydınlatma türleri ve malzemeler ile mekândaki sınırlar göze çarpıyor ve yön tayinini sağlıyor. Düşük voltaj tekniği ile çalışan Sofitten rayları üzerinden sağlanan arka plan ışığı ile her ikisi de mat beyaz renkte boyanmış duvar ve tavan birbirinden ayrılıyor ve ziyaretçiyi oturma alanına yönlendiriyor.

Mekân aydınlatması arkaya doğru monte edilmiş her yöne çevrilebilen çift downlight’lar ile yapılıyor. İzleyenin gözünü kamaştırmadan veya rahatsız etmeden istenilen objeleri öne çıkartıyor. Aydınlatmanın sadece bu kısmı devrede iken yolu bulmak kolay oluyor. Gardrop aydınlatması, doğrudan yansımalı projektörlerin gardrop duvarına monte edilmesi ile sağlanmış. Sol tarafa eklenen merdivenlikte aydınlatma, zemine yerleştirilen sıva içi duvar lambaları ile sınırlanmış. Işık yanarken dahi evin çok daha özel bir alanına geçiş yapıldığı anlaşılıyor.

Oturma odasına girildiğinde başka bir dünyaya girilmiş gibi hissediliyor. Gün ışığında mekân, içerdeki şömine ve bar gibi ögelerle büyük ve iyi düzenlenmiş görünüyor. Büyük pencereler her yönden gün ışığı alıyor. Çoğu şeffaf olan tüller, gün ışığını çok doğal ve bir o kadar da güzel bir biçimde yönlendiriyor.

Gün ışığının iki yönden ve de üstten havalandırma alanından girdiği, Kuzey-Batı tarafına doğru işaret eden gün ışığı köşesi neredeyse bembeyaz. Zaten izleyici bundan hiç şüphe duymuyor. Burada, masadaki lamba ve küçük esnek raf lambaları dışında başka bir suni ışık yok. Mekânın bu köşesi geceleri havasını değiştiriyor. Daha çok sakin bir ortamda keyif yapmaya davet ediyor. Suni ışık içinde öne çıkan bir başka alan, üstten downlight’lar ile aydınlatılan şömine bloğu. Yoğun ışık alan ve bu ışığı yansıtan beyaz gri pütürlü taş, özellikle yatay yüzeylere yansıyan ışığı çevreye dağıtıyor ve genelde koyu renkli ahşap ortamında ışık adacıkları oluşturuyor. Bu alanda bir alçı tavan olmadığı için sıva üstüne downlight’lar yerleştirilmiş. Saf beyaz renge göre siyah renkleri ve de genelde zarif gri tonları ile hemen farkediliyorlar. İç mimarinin diğer detayları ile, gün ışığı alan açık bölgeler ile mobilyası neredeyse tamamen meşe olan ve bara yakın şömine alanı arasında iletişim kuruyorlar. Barın üzerindeki kafes biçimli konstrüksiyon, bir hayli aşağı doğru sarkıltımış ve arkadan aydınlatılmış bir ışık tavanına sahip. Tavanın iç yüzeyi yaprak altın ile kaplanmış. Sofitten lambalarının zaten sıcak ışığını altın renginde yansıtıyor. Bu alanda hafif törensel ve keyifli bir bar atmosferi oluşturuluyor. Birçok bar için örnek teşkil edebilecek düzeyde. Ayrıca içki şişelerinin üzerinde durduğu bar tezgahı parlayan turuncu renkli bir cam ile kaplı. Gün ışığı alan zarif ortama renk katılmış.

Şöminenin bir kenarında yer bulmuş olan büyük yemek masası sadece çevre aydınlatmasından ışık alıyor. Yapı sahibi mekânı bölmemek için sarkan bir lamba istememiş. Yemek alanı ve mutfak arasında kalan koridora bir masa yerleştirilmiş. Taburelerin yüksek tutulması ile bir tür “fastfood tüketmeye yönelik bir alan” niteliği taşıyor. Mutfak ile açık oturma alanı arasında bir koridor havasında. Sadece değişik kullanılmış malzemelerle ayrı bir bölge olduğu anlaşılıyor. Arka duvarda oluşturulan ışıklandırılmış bir niş ve d220 Volt’luk akkor ampulü ile sıcak ışık veren sarkıt lamba, burada da oturulabileceğine işaret ediyor.

Gün ışığında kütüphanenin açısı kullanılan malzemenin uğradığı ışık değişimleri ile algılanıyor ve mekan tüm boyutu ile ortaya çıkıyor. Suni ışık ise mekan içindeki bölgeleri daha belirginleştirdiği için durumu değiştiriyor.

İç mimaride daha çok ışık geçirgen perdeler ile çalışılmış. Pencere alanlarının çok geniş olması nedeniyle gün içinde de yoğun kullanılıyor. Gün ışığını, pencere alanlarının etkisini tamamen yok etmeden büyük ölçünde filtreliyor. Geceleri zemine monte edilmiş lambalar ile sahneleştiriliyor. Sofitten raylarına yerleştirilen ve mimariyi sahneleştirip yönlendirici etki yaratan lambalar davetkar. Düşük voltajlı downlight’lar ile objeler öne çıkıyor.

Banyo tarafındaki tavandan, küvetin ve lavabo tezgahının üzerindeki lambalara kadar herhangi bir şey yok. Fiber optik teknik donanımlı ayaklı lambanın kendisi bir obje ve ışık kaynağı.

Mumlar ise aydınlatma konseptine ait.

İki adet 12V/50W’lık downlight, lavabo ve açık renkli doğal taş kaplı lavabo masasını aydınlatıyor ve malzemenin difüz yansıma özelliğini kullanarak mekan ışığı yaratıyor.

Farklı malzemelerin kullanımı ve sakin bir ışık ortamı ile mutfak ile oturma odası arasındaki koridor aydınlatılıyor. Buradaki yemek masası hızlı bir kahvaltı ya da yemek yaparken konuklar ile küçük bir aperatif almaya ve sonra ana masaya geçmeye hizmet ediyor. Sofitten lambaları ile sıcak aydınlatılan niş, bir ateşin alevi gibi kendine çekiyor.

Evin üst katta bulunan daha özel odalarına girişinde merdiven alanında suni ışık düşük seviyede kullanılmış. Her ikinci basamağın ortasına denk gelecek şekilde duvara asimetrik lambalar yerleştirilmiş. Bunlar basamakları aydınlatıyor. Lambaların alçak monte edilmesi ve ışığın doğrudan aşağı doğru yönlendirilmesi ile merdiven ve basamaklar çok iyi algılanıyor.

Merdivenlerin hemen bitiminde üst kattaki koridor kütüphaneye yönlendiriyor. Sağ tarafta ise yatak odaları bulunuyor. Kütüphane, ışık ve malzeme değişikliği ile mekânda bölge yaratmanın en iyi örneği. Sıcak kiraz ağacı kaplı kütüphane rafları hemen farkediliyor. Duvarda koridora açılan sürgülü kapı yer alıyor. Tavana kadar giden ışık huzmesi göze çarpıyor. Hemen kapının yakınında masif bir blok şekle sahip şömine yer alıyor. Yapı sahibinin tipik “Gece odası”, yani yatak odası, mekânın içindeki her iki büyük pencereden gün ışığı alıyor. Geceleri odanın karakteri tamamen değişiyor. Mekânda bir adayı andıran yatağın kenarındaki ışıkla küçük, sadece baş bölgesini aydınlatan samimi ışık adacıkları oluşuyor. Odanın eğimli arka duvarı zeminde, duvara yakın yerleştirilen uplight’lar ile aydınlatılıyor. Perde, duvarın önüne çekildiğinde ışıkla sahneleştiriliyor ve mekân oluşturan hareketli bir ögeye dönüşüyor. Lambalar duvarla birlikte terasa kadar devam ediyor ve o noktadan itibaren perde ve bölücü cam duvar ortadan kalkıyor.

Doğrudan gün ışığı almayan, yatak odasına ait giyinme odasına difüz bir ışık tavanı yapılmış. Burası sıcak beyaz ışık renginde flüoresan uygulanan tek alan. Yatak odasının hemen yanında bulunan banyo, küçük bir spa niteliğinde. Beyaz zemin, koyu duvarlara ve duş kabininin koyu renkli fayanslarına kontrast oluşturuyor. Mekânın ışığı duvardaki lambalardan, beyaz seramiklerden yansıyarak geliyor. Fiber tekniğindeki çubuk biçimli ışık objesi dışında banyoda başka herhangi bir elektrikli aydınlatma yok. Burada aydınlatma planlamasının önemli bir parçasını mumlar oluşturuyor. Benzer bir hava, zemin katındaki misafir banyosunda bulunan kırmızı fenerlerle sağlanıyor. Misafir banyosunun lavabosu da reflektör olarak kullanılıyor ve tavandan, dar yansımalı bir downlight ile aydınlatılıyor.

Projede mimarinin sade dili, ayrıntılarla evin iç alanlarına aktarılmış ve malzeme çeşitliliği ile doldurulmuş. Işık, malzemelerin özelliklerini ve yerleşimini öne çıkartıyor. Malzemenin sıcak yüzeylerini yansıma alanları olarak kullanıyor ve mekânın tamamına aktarıyor. Boydan boya uygulanan sıcak renk ısıları ile malzemenin görselliği destekleniyor. Aydınlatma planlaması mimari ile birlikte çalışıyor ve iç mimarinin arka planında kalıyor. Genel olarak iki tür aydınlatma kullanılıyor: Biçimsel olarak geri planda kalan ve tasarımın sadeliğini sahneleştiren ortamı destekleyen mimari aydınlatma, mobilya veya dekorasyon parçaları olarak görülebilecek lambalar. İlk aydınlatma türünün prensibi tamamen bu projeye yönelik; ancak tipolojisi itibariyle diğer projelere de aktarılabilir. Yakın gelecekte malzemeler artık ışık kalitesi ile ilişkili olarak değerlendirilecektir. Bu bağlamda proje, gelecekte uygulamada yer bulacak birçok trendin olacağına işaret ediyor.

Gelecekte akkor flamanlı lambaların yerine kullanılacak kompakt flüoresanların daha sık uygulanması ile ortaya çıkacak artan renk ısıları ile üreticiler abajurlar için daha sıcak renk ve malzemeler kullanacak ve bunu kompanse edecektir. Tüm teknik ve dekoratif lamba türlerinde daha fazla altınsı reflektörlerin yoğun kullanılması da söz konusu olabilir. Dolayısıyla, sadece lamba konusunda, akkor flamanlı lambanın yok edilmesine yönelik değil, ayrıca lamba ve yüzeylere yönelik tepkilerde de gerekecektir.

Bu türün ustaca kombinasyonunda bildiğimiz o emektar akkor flamanlı lamba ile keyifli ışık ortamları da yaratılabilir. Yine de ışığın doğru kumanda edilmesi ve tüm lambaların dim edilebilmesine dikkat gösterilmeli. Uzmanların akkor ampulün yok edilmesi ile özellikle ışık biyolojisi açısından birçok problemin yaratılacağını artık haykırması haklı bir tepki. En azından özel kullanım alanlarında, akkor flamanlı lambanın yerini bilhassa dim edilebilir halojen lambalar alabilir. Kamusal projelerde de, özellikle ortam yaratıcı alanlarda, tüm problemleri ile kompakt flüoresanlara geçişi teşvik eden sanayiye rağmen, uygulanması iyi olurdu. Yazımızda tanıttığımız projeden de görüleceği üzere bunu yapmak mümkün. Bu “evdeki gibi hissettirecek” tüm projelerde bu yolu gitmek fayda getirecektir.

Bir projenin ticari değerini insan duygularının önünde tutmayacak kadar ikna olmuş tüm aydınlatma tasarımcıları için bu yol, uğruna savaşılacak önemli bir yol olacaktır.

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Reinhold Knodel Mimarlar: Helga Falkenberg, Berlin / Almanya İç mimari ve aydınlatma tasarımı:

Gizli ışık rayları: Sofitten rayları, agabekov Downlight’lar:

‘’minidown’’ ve ‘’down’’ serisi, Kreon Uplight’lar: ‘’up’’ serisi, Kreon Duvara monte edilen lambalar: ‘’side’’ serisi, Kreon Banyodaki ayaklı lamba: ‘’bamboo’’, Viabizzuno a.s.h., Köln / Almanya Uygulanan ürünler:

Dergide s. 72.