Yaşam Alanı, Hamburg/Almanya

Metin: Sandra Lindner

Fotoğraf: Enno Ladwig

“Living Space Hamburg” (Yaşam Alanı Hamburg) – Uygulamalı Bilimler Yüksek Okulu Hamburg (HAW) ‘Araştırmacıları Yaşamak 2.0’ başlıklı prototip çalışmalarını “Yaşam Alanı” olarak adlandırdılar ve bu çalışmaları ile tekniğin hayatımızı nasıl kolaylaştırdığını araştırmak istediler. Proje, Hamburg Ticaret Bakanlığı ve Bilim ve Araştırma Bakanlığı tarafından destekleniyor. Ocak 2009 yılından beri bir araştırma ekibi, “Akıllı Çevre” alanında uygulamalı araştırmaların bir laboratuvarı olarak kullanılacak ve ayrıca çeşitli üniversite araştırma gruplarının ve şirketlerinin iş birliğini amaçlayacak, akıllı bir dairenin geliştirilmesi üzerinde çalışıyorlar.

Projede, mekânda projeye göre deneklerin davranışlarını etkileyecek veya bireysel ihtiyaçlarına cevap verebilecek, istenen motivasyonu sağlayabilmek adına özellikle aydınlatmaya ağırlık verildi.

HAW, planın uygulaması için dört aydınlatma şirketini davet etti. Ljusarkitektur firmasının aydınlatma tasarımcıları, bütçenin dar olması sebebiyle normalde gerçekleşmesi mümkün olmayan bu oldukça yenilikçi projenin geliştirilmesi için sponsorlarla çalışılmasını önerdi. Sonuçta, yenilikçi tasarımlarıyla üniversiteyi ikna etmeyi başardılar. Böylece Ljusarkitektur aydınlatma tasarımcıları planlarını geliştirme ve kanıtlama fırsatı yakaladılar. Amaç bu ultra-modern daireyi kusursuz entegre edilmiş bir teknik ile geliştirmek ve akıllı tekniği de günlük kullanımda deneyimlemekti.

Laboratuvar 140 m² büyüklüğünde, yenilenmiş çatı arası bir mutfağa, oturma odası, yatak odası, çalışma odası ve banyoya sahip. Hamburg’un merkezindeki HAW kampüsünde yer alan daire tamamen işlevsel ve gerçek şartlar altında birkaç saatten birçok güne kadar süregelebilecek deneylere çok uygun. Tüm sensörler ve efektler özgürce oluşturulabiliyor ve odalara farklı etkiler uygulanabiliyor. Ayrıca tüm deneyler birçok kamera, mikrofon ve başka modern denetim cihazlarından oluşan entegre bir sistem aracılığıyla da kontrol edilebiliyor veya yönetilebiliyor.

Yaşam Alanı Hamburg Projesi‘ndeki ağırlık akıllı çevrelerdeki durumsal davranışa veriliyor. Bunları araştırmak üzere mimari, aydınlatma tasarımı, interaktif tasarım ve bilişim gibi çeşitli branşlardaki planlamacılar bir disiplinler arası araştırma ekibi içinde bir araya geldi. İlk süreçte çeşitli yaşam alanları için akıllı planlama senaryoları, doğal kullanıcı arayüzleri, ortama akıllı uygulamalar, akıllı sensor ağları, izleme ağları ve kullanım ihtiyacını algılayan ve cevap veren akıllı mobilyalar geliştirildi. Araştırma projesinin en önemli konularından biri kullanıcı/ev sakini ile akıllı yaşam alanın arasındaki ilişki oldu. Burada otomasyon ile kullanıcı etkileşimi arasındaki doğru dengenin kurulması çok önemliydi. Yaşam Alanı Hamburg Projesi‘nde modern teknolojilerin kusursuz entegrasyonları, multitouch uygulamaları, konuşma tanıma, misafir tanıma ve yüz tanıma ile dokunmatik kullanıcı arabirimleri (Tangible User Interfaces) gibi çeşitli aşamalar, çok akıllı hareket algılayıcılar tarafından sağlandı

Ljusarkitektur şirketinin aydınlatma tasarımcıları Deike Ladwig ve Paul Ehlert için Yaşam Alanı Hamburg çok özel bir proje oldu. Çünkü projeyi baştan aşağı kendileri koordine ettiler ve ilgilendiler.

Üstelik baştan beri projeye dahildiler. Projenin finansmanıyla, sponsor anlaşmalarıyla, tasarım konseptinin geliştirilmesiyle ve inşaat işlerinin denetimi ile ilgilendiler. Aydınlatma tasarımcıları için projenin en çekici yönü bir laboratuvara esneklik kazandırmak ve aynı zamanda bir yaşam ortamı oluşturmaktı. Araştırma projesinin olmazsa olmazlarından bir tanesi, her bir lambanın kendi başına yönetilebiliyor olması ve aynı zamanda da santral denetim odasından da kumanda edilebiliyor olmasıydı.

Bu nedenle, lambanın cinsine göre basit bir Aç/Kapa işlevi veya bazı farklı işlevler söz konusu olabiliyor. Farklı bir seçenek olarak, rengi veya renk derecesi değiştirilebiliyor. Tüm bunların yanı sıra, ev ortamının yaratılabilmesi için daire sakinleri de odaya kişisel katkıda bulunabilmeliydiler. Artık özel fotoğraflar dijital çerçevelere yüklenilebiliyor veya sakinler için duvarlara yansıtılabilecek resim ve portre seçenekleri sunuluyor.

Mimari aydınlatmayı yalnız dekoratif lambalar ile değil, bilinçli bir şekilde oluşturmak artık çok önemli.

Firmanın aydınlatma tasarımcıları, araştırma projesi süresince alanları aktif olarak kullanacak insanları düşündüler. Nasıl aydınlatılmalıydılar ve aydınlatılmak istemiştilerdi? Gölgeli ve vurgu aydınlatmalı bir ortam çok çekici olsa da güçlü gölgeler ve çok aydınlık vurgularla yüzler hoş görünmeyebilirdi. Dikey bir aydınlatma yumuşak bir genel aydınlatma sağlayacaktı.

Bu nedenle, yemek masası üzerindeki mumların canlı bir ışık vermesi ve yüzleri aynı zamanda yumuşak bir şekilde yansıtması hesaplandı. Kuzey Amerikalı aydınlatma tasarımcısı Richard Kelly’nin yorumladığı Aydınlatma

Temelleri dışında planlamacılar artık üzerinde oynayabilecekleri ve programlayabilecekleri renkli ışıklara sahiptiler. Kontrast renkler birbirini tamamlayıcı renk olarak adlandırılan renklerle bir araya gelince bu tamamlamayı sağlıyor ve mekânı tamamen değiştirebiliyor.

Işıkla yüzeyler vurgulanabiliyor veya arka plana atılabiliyor. Bunun dışında, aydınlatma tasarımcıları çok gelişmiş aydınlatma kumanda sistemleri üzerinden çeşitli tonlamalar aracılığı ile sıcak beyazdan soğuk beyaz ışığa kadar ışık kademelerini belirleyebiliyorlar

Elektrikli aydınlatmanın tamamının, mevcut günışığını iyi desteklemesi aydınlatma tasarımcıları için önemliydi. Bu nedenle perdeler kontrol odasından programlanabilecek şekilde tasarlandı. Konsept açısından çeşitlilik arz eden dikey aydınlatmanın, tavan aydınlatmasının, mobilyalara entegre edilmiş her birinin rengi seçilebilen (RGB LED) ve vurgu aydınlatma seçeneğini sunan aydınlatma elemanlarının, ev sakinleri için ortama bağlı olarak kişisel ihtiyaçlarına göre ortam yaratmanın temelini oluşturması planlandı.

Kumanda edilebilir stor ve perdeler günışığının girişini ayarlayabilecek şekilde planlandı. Aydınlatma tasarımcıları; her bir ışığı, ayrı ayrı veya ışık grupları halinde yönetebilecek ve tüm alanları dinamik şekilde aydınlatabilecek kompakt ancak çok yönlü bir ağ tabanı olan bir aydınlatma kumanda sistemine karar verdiler.

Buradaki ana fikir, Yaşam Alanı Hamburg’un tavan yüksekliğini ve güzel tavan yapısını bozmamaktı. Bu amaçla aydınlatma tasarımcıları, ışığı çizgisel düzende, tavan üzerinden ve sütunlardan yansıtacak, tavanın her iki tarafına RGB lambaları monte etmeyi ve açı profilli elektrik rayları geliştirmeyi teklif ettiler. Ayrıca, esneklik kazandırmak ve gelecekteki taleplere ve uygulamalara cevap vermek üzere elektrik rayları üzerine spotlar monte edildi. Bu çözüm oturma odasında, mutfakta ve yemek salonunda uygulandı. RGB duvar spotlarının bir kulis oluşturduğu ve yemek odasındayken, bakışları odanın arka tarafına çeken iki filigran sarkıt monte edildi.

Bu konsept çiziminde mekân ortamının; beyaz, renkli, statik veya dinamik ışık ile nasıl elde edileceği gösteriliyor. Fikirler “Living Place” ortamında test edilebilir. Örneğini, insanlar bir yanan alev veya mum ışığı ile gece ortamları, sıcaklık, rahatlık ve dinlenme gibi etkenlerle ilişkilendiriyor. Pastel renklere göre ise güçlü renkler hareketlendirici bir etki yaratıyor.

Dikey aydınlatma ile görmek için gereken ışık oluşturuldu (“ambient luminescene”, Richard Kelly) ve aynı ışık oturma odasında ve giriş holündeki perdelerde kullanıldı. Mutfaktaki tezgahların altından veya oturma odasındaki raftaki kitaplar arasından sızan ışıklara vurgu yapıldı ve böylece doğal odak noktaları (“focal glow” Richard Kelly) oluşturuldu. “Seyretmek için ışık” (“play of brilliants”, Richard Kelly) konusunda aydınlatma tasarımcıları Yaşam Alanı Hamburg’da kromdan yapılmış ve ayna görevi üstlenerek mutfak tezgahının üzerinde süzülür görüntüsü veren ve bu alanı merkez öğe olarak öne çıkaran, zarif bir sarkıt lambanın kullanılmasına karar verdi. Kanepenin üzerinde bir elektrik rayına monte edilen okuma ışığı iki seçenekte sunuldu. Hem LED hem de metal halojen lamba üzerinden gelen ışıkla ev sakinlerinin tercihleri test edildi. Yemek masası üzerinde bulunan elektrik rayı üzerine monte edilen lambaların, kullanıcının akşam saatlerinde masada ofis veya üniversite işlerini yaparken çalışma aydınlatması olarak da hizmet etmesi planlandı.

Yatak odası aydınlatması çeşitli elemanlardan tasarlandı; bunlar: yatağın yanında bulunan okuma ışıkları, yatağın altından öne çıkan programlanabilir renkdeğiştirici ışıklar ve odayı üç noktada çevreleyen perdelerin dikey aydınlatması. Ayrıca ekip, hem

DMX ve DALI kontrollerini hem de günışığının yönetimini destekleyen ve ileri bir yapı tekniği ile çalışmayı planladı.

Laboratuvar, asgari beş yıllığına finanse edilecek ve sürekli bir değişim prosesine tabi tutulacak. Ljusarkitektur şirketinin aydınlatma tasarımcıları “Yaşam Alanı Hamburg”a sanatsal aydınlatmalarıyla canlılık kazandırdılar. Aydınlatma tasarımı aynı zamanda gün ve mevsim ritimlerine gore kendini ayarlayabilen çok geniş bir ortam çeşitliliği sunabiliyor. Böylece bu laboratuvar, aydınlatma tasarımcılarına ve diğer tasarımcılara, psikologlara ve IT uzmanlarına insanların yeni teknolojilerle ve ürünlerle nasıl başa çıktıklarını analiz etme imkanı sağlayan uygun bir alan sunuyor. Tüm izleme çalışmaları ve pratik uygulamalar, çalışma atölyeleri aracılığı ile elde edilebilir. HAW, araştırma projelerini küçük veya orta ölçekli firmalarla uygulamak için hazır.

Projeye katılanlar

İşveren: HAW – Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Hamburg/Almanya; Prof. Dr. Birgit Wendholt, Prof. Dr. Gunter Klemke, Prof. Dr. Kai von Luck Aydınlatma tasarımı: Ljusarkitektur AB, Deike Ladwig ve Paul Ehlert, Endüstri ortakları: XAL, Lutron ve Pharos Controls Uygulanan ürünler:

XAL: çizgisel yerleşimli LED-Lambaları, Akımlı raylar – Spotlar QT ve LED, Masa-, Ayaklı lambalar ve sarkıtlar Işık Kontrolü : Pharos Lighting Controls Elektro planlaması ve kısmi sponsorluk: EAN Elektro Alster Nord Dokunmatik ekranlı tezgahlar:

Alan tasarımı: Paul Ehlert; Problemsiz etkileşim:UNIQUE Messebau, Ivo Radke

Dikey aydınlatma, tavan aydınlatması, mobilya içine entegre aydınlatma gibi farklı aydınlatma ögeleri, her biri renk seçimli (RGB LED) ve vurgulama aydınlatması ile deneklerin bireysel ihtiyaçlarına uygun ortam yaratmanın temelini oluşturuyor.

Sanatsal ışık tasarımı, Living Place Hamburg’a samimi bir konfor sağlıyor ve aynı zamanda geniş ışık ortam seçenekleri sunuyor.

Dergide s. 56.