Kastner & Öhler AVM, Graz / Avusturya

Metin: Joachim Ritter

Fotoğraf: Reinhard Vedder

Avusturya’nın Graz kentindeki Avusturya menşeli alışveriş merkezi Kastner & Öhler herhalde gelenekselliği olan tüketim tapınağı olarak adlandırılabilir. Çok çekici, kaliteli, geleneksel anlamda şık. İflasın eşiğinde olan Alman alışveriş mağazalar zinciri Karstadt’ın yapamadığını yapıyor. Yine de, ışığı ürün sunu­ mu konseptinin bir parçası olarak hoyratça kullanmak, zamana uygun bir tu­ tum değil. Ancak enerji alanında gerekli tasarruflar zekice tasarlanmış bir ışık kompozisyonu ve sahneleştirilmesinden giderek daha fazla beklenen talepler nasıl karşılanır? Bunun çözümü, en yeni teknik olanaklara dayanan modern ve ayrıntılarına kadar işlenmiş bir planlama.

Erkek giyim bölümü, 3. Kat: Graz kentinde yer alan alışveriş mağazası Kastner&Öhler’de yaşamdan sahneler oluşturuldu. Zekice planlanmış ışık tekniği ile çok canlı bir ortam yaratıldı. 70Watt’lık CDM-T lambları ile berrak, açık ve her şeye hakim bir ortam yaratıldı.

İlk açılışı 1883 yılında Graz kentinin ana meydanında yapılan mağaza binasında süren değişiklikler mo­ dern ışıkla oluşan sahne bilgisinin hem tasarruflu hem de heyecan verici olabileceğini gösteriyor.

Onlarca yıl içinde bina her yöne doğru, bir yeraltı garajı ile genişletildi. Bugün neredeyse kentin bu semti Mur’a ve Murgasse’nin kuzeyindeki Palais Attems’e kadar sahnesel bir görünüm kazandı.

2007 yılından beri sürekli işletilen ışık avlularının üzeri kapatıldı. Böylece 10.000 m²’lik ek bir satış alanı yaratıldı. Bunlar için 21 yeni yürüyen merdiven kurul­ du. İspanyol mimarlar, Nieto / Sobejano’nun füturistik planlarına göre inşa edilen görülmeye değer çatı konstrüksiyonunu Unesco’nun onayı ve dünya kültür aydınlatma tasarımı her şekilde geri dönüşü, garantili bir gelenek ve modern görüşlerle mükemmelleştirebilir.

Tanınmış kuruluş Kastner & Öhler’in özel talebi, modern yorumlanan bir gelenek. Alışveriş merkezi 40.000 m² alan üzerinde erkek ve bayan giyim, aksesuar, parfüm, kozmetik, genç modası, ev donanımı, çocuk modası ve oyuncak gibi ürünler sunuyor. Tasarım açısından bakıldığında tüm bunlar, yeniden sahneleştirmeye ve ışık avlularının oluşturulmasına yönelimiyle 20. yüzyılın başındaki alışveriş mağazalarının kalitesine geri bakış anlamına geliyor.

Mağazanın merkezini oluşturacak aydınlık, samimi bir ortam yaratmaya dayalı bir tasarım prensibine dayanıyor. Mağazanın temelini sınırları belli ve şeffaf katlar oluşturuyor. Bunlar aynı zamanda büyük rahatlık duygusu yaratıyor. Çeşitliliğine ve “küçük parçalarla” donatılmış olmasına rağmen, mağaza artık bir bütün ola­ rak anlaşılıyor. Ticarete yönelik taleplerin üzerinde duran firmanın felsefesi, alışveriş isteğinin duygusal bir konu olması fikrine dayanıyor. Bu bağlamda ışık merkezi bir rol oynuyor; çünkü sunulan ürünleri ışık dışında başka hiç bir şey sahneleştiremiyor. Hatta, Kastner & Öhler her bir ürün grubunun müşteriyi gerçekten çekebilmesi için çok güçlü duygusal ortamların yaratılmasını istiyor. Bu tarz metaforların aşırı kullanılmaması doğru olacaktır. Ancak yine de zekice bir aydınlatma tasarımı, yapı sahibinin ikna gücünü ve deneyimlerini de ortaya koyuyor. Buradaki mirasının kuralları doğrultusunda yeniden boyutlandırdı. Böylece Graz kentine modern bir “simge” daha katılmış oldu. Ancak tüm bu yapı çalışmalarının bitişinin 2011 yılının ikinci yarısında gerçekleşmesi bekleniyor.

Bugün mağazanın kalbini, birbirine çok uzak noktalarda bulunan yürüyen merdivenler arasında kalan orta alan teşkil ediyor. Bu alanın her iki yanında büyük bulvara benzer yürüyüş yolları bulunuyor. Buradaki ana fikir, müşterilerin asıl yoldan çıkmadan ana bağlantı aksını terkedebilmeleri ve ilgilendikleri alanlara yönelmelerine dayanıyor.

Geniş tutulmuş bulvarlar da monoton bir havada değil. Yol kenarlarında, müşterilerin dinlenmelerine ve ürünlere bakmalarına olanak sağlayan efekt dolu mobilyalar bulunuyor.

Mobilya veya ürünlerden oluşan dikkat çeken bu ögeler de yılın sezonuna ve amacına göre değişiyor ve mekânın derinliğinin ilk bakışta anlaşılmamasını sağlıyor. Batı ve Uzak Doğu’nun aksesuarlarından ve çağdaş tasarımlardan oluşan heyecan verici ögelerin karışımı ile bayan giyim departmanı ev ortamını anımsatan, sıcak ve davetkâr bir atmosfer sunuyor.

Ürün çeşitliliği ve ayrıntılara rağmen yön tayin etme olgusu sürekli kalıyor. Aydınlatma konsepti, ışık taşması prensibinin dışında kalıyor. Daha çok minimalist bir tarz sergiliyor. Değişken ve birbiri ile kombine edilebilir kafes sistemi kullanılıyor. Tasarımda ürünlerin yüksek kalitede sergilenmesinden ödün vermeyecek sayıda lamba kullanılıyor. Proje ile görevlendirilen aydınlatma tasarımcıları her ne kadar müsrif olmaya meyilli olsalar dahi bir tüketim tapınağının ışık tekniği konusunda ciddi verilerle çalışmak durumunda kaldılar. Planlama ofisi maksimum olarak m2 başına sadece 30 Watt kullanabili-yordu. Bu bilgi, yapı sahibinin LED’ler ile ilgili ciddi şartları olduğunu gösteriyor.

Kadın giyimi, Klasik. 2. Kat: Tavandaki siyah bölgeler beyaz aşağı doğru sarkıtılmış tavan ögeleri ile aydınlatıldı. Soğuk ışık renkleri mekânın tam algılanmasını sağlayarak yön tayinine katkıda bulundu. Sıcak ışık renkleri ise duygusal ögeleri öne çıkarmak için kullanıldı.

Işık kanalında detay çözümü Spot, 2. Kat Kadın giyim, iç giyim, 2. Kat. Işık kaynakları olarak, yüksek duygular uyandıran, yumuşak etkisi olan ve malzemenin renklerini öne çıkaran yüksek basınçlı sodyum buharlı 50 Watt’lık ampuller ve de LED spotları kullanılmış.

Sonuçlara daha yakından bakıldığında çoğunlukla metal buharlı ampuller ve yüksek basınçlı sodyum buhar ampulleri ile donatılmış lambaların kullanıldığını, başarılı sonuca bu şekilde ulaşıldığı görülüyor. Işık testlerinden sonra yapı sahibi de metal buharlı lambalar ile alışveriş mağazasının heybetini öne çıkarmak istiyor. 35 Watt’lık çözümler sadece bazı satış bölümlerinde (genç giyimi) kullanılabiliyor. Bazı yerlerde hatta tavan kanallarına flüo­ resanlar yerleştirmek suretiyle çözümler sunuluyor.

LED çözümleri sadece ürünlerin satış noktalarında kullanıldı; ancak bu tarz lambalar tavan sistemlerine konulmadı. Tasarımın temelinde sade bir tavan görün­ tüsünün olması yatıyordu. Böylece ürün dekorasyonu en optimum seviyeye çıkartılacaktı. Aydınlık renkte tutulmuş arka duvarlar mimariyi vurguluyor ve mekânın sınırlarını tanımlıyor. Başka sahne resimleri yaratılarak ortamlar oluşturuluyor. Her bir sahne ışık ile uzaktan çok güçlü bir etki yaratıyor! Aydınlatma son derece gerçekçi ve canlı bir atmosfer etkisi bırakıyor. Müşterilere sunulanlara karşı koymak kesinlikle son derece zor.

Projeye katılanlar

Mimarlar: Nieto Sobejano Arquitectos S.L.P., Berlin/Almanya, Madrid/İspanya – Üst kat planlama İç mimarlar:

Blocher Blocher Partner, Stuttgart/Almanya – Satış mekânları planlaması Yapı tekniği: Architekturbüro Rolf Seifert, Graz / Avusturya Aydınlatma tasarımı: Vedder Lichtmanagement, München / Almanya Uygulanan ürünler:

Seramik metal buharlı ampuller, Elite 70 Watt ve Yüksek Basınçlı Sodyum buharlı Ampul SDW-TG 50 Watt; Philips Projektörler: XAL, Erco

Dergide s. 40.