Mexico City Havalimanı · PLD Türkiye

Metin: Prof. Susanne Brenningmeijer

Fotoğraf: Pedro Hiriart, Jaime Navarroro, Joachim Ritter

20. enlemde yer alan Meksika gibi bir ülkede kamusal yapıların en önemli amaçlarından biri, yapıların içinde kabul edilebilir bir ısının olması. Çoğu ay günlük güneşlik saatlerde hava sıcaklığının 8 derece olduğu ve sıcak yaz aylarında her gün neredeyse 30 derecelik bir ısıya sahip olan kent için bu kural neredeyse bir tür yaşam savaşı. Ancak bu durum, denizden 2200 metre yükseklikte bulunan başkenti Mexico City için farklı. Burada hava, ülkenin diğer bölgelerine göre sıklıkla kapalı. Difüz gökyüzü olan günlerde dahi 2 numaralı terminal binası projesi çok güzel. Ancak asıl ilginç tarafını güneşli günlerde gösteriyor.

Tasarımda karşılaşılan en önemli zorluk, pencerelerin, yeterli ancak parlama yapmayan ışık alırken, bina içindeki ısı yükünü düşük tutmasını sağlamaktı. Çözüm olarak Serrano firması mimarları bir süzgeç efektini kullandılar. Süzgeç, ışığın giriş miktarını kontrollü olarak, karanlık olmayacak şekilde sağlıyor.

Mega kent Mexico City’nin yeni havalimanı terminalinin neredeyse tüm dış duvarları için mimarlar aynı delik düzenini kullandılar. Bu düzene göre giren günışığı, zemin ve duvarlarda çeşitli oyuncu görüntüler sergiliyor. Geceleri, binanın çeşitli bölümleri dışardan bakıldığında, neredeyse havada süzülen kutulara benziyor.

Bu açıdan 2 numaralı terminal binası, Meksika’nın çoğu kamu binasından bir konuda farklı. Diğer binalarda güneş ışığının mümkün olduğu kadar dışarıda bırakılması sağlanmış. Büyük duvarlarla çevrelenmiş binalar hem serinlik ve gölge veriyor hem de binayı koruyor. Çoğu zaman bina içinin çok karanlık olmasına neden oluyor. Dolayısıyla, bu tür binalara girildiğinde önce, farklı aydınlatma yoğunlukları nedeniyle önce binanın içi karanlıkmış hissi uyanıyor. Ancak, 2007 yılında Mexico City’de yerleşik mimarlar tarafından tasarlanan 2 numaralı terminal binasında bu durum çok farklı. Burada günışığı, mimari tasarımın ayrılmaz bir parçası. Dış duvarlar, her yönden günışığının girmesini sağlayacak ve binanın en uç noktasındaki açıya kadar ulaşacak şekilde yapılandırılmış. Avrupa’da görülen, ışığın hiçbir gölge oluşturmadığı, bazen difüz bazen de çizgisel ışık noktaları olarak büyük duvarların karanlığına kontrast yapan cam binalardan farklı. Işık noktaları, çok sayıda ve düzenli göründükleri için, arka plana olan kontrast dengeleniyor. Bu noktalar rahatsız edici olarak algılanmıyor ve belli bir amaca yönelik yapılandırılmış olan arka plan olarak görülüyor. Görüntü ise tamamen homojen bir aydınlığa sahip. İnsan çoğu zaman, bina içinde duvarlardaki aydınlık delikleri mi, bunların camda yansımasını mı yoksa güneşin oluşturduğu lekelerin başka bir yüzeydeki görüntülerini mi algıladığını fark etmiyor. Mimarlar J.Francisco Serrano, Susanna Garcia Fuertes ve Pablo Serrano Orozco binanın cephelerinde ve tavanlarında oluşacak bu efektleri biliyorlardı. Günışığı alan bir bina planladılar ve deliklerin orantılarını öyle tasarladılar ki, binaya birçok cepheden bakıldığında aynı homojen etki görülüyor. Daha dikkatlice bakıldığında veya delikli duvarlara yaklaşıldığında gözümüz yuvarlak ışık pencerelerini algılıyor. Çapları 30 cm olduğu için, pencerelere daha yaklaşıldığında dışarıya bakmak mümkün. Yuvarlak biçimli pencereler 75 cm aralıklarla belli bir düzende yerleştirilmiş. Aslında burada inşa edilen duvarın 20 cm.lik kalınlığı ve 1,5 m x 15 m boyutu dikkate alındığında, bu delikler sayesinde duvar gayet hafifmiş hissi uyandırıyor. Duvarın betonunda görülen beyaz pigmentler de malzemenin hafif görünmesine katkı sağlıyor.

Bir binanın içine çok günışığı almak için binanın cephesine deliklerin açılması mantıklıdır. Normal binalarda bunlara pencere denilir. Ancak, Mexico City’nin 2 numaralı terminali için, Serrano mimarlık ofisinin hazırladığı tasarımda bu şekilde bir tanımlama yapmak zor, çünkü burada deliklerden bahsetmeliyiz. İşte zaten projenin de en çekici tarafı bu delikler.

Bina içinde delikli duvarların ışık geçirgen özelliğinden faydalanamayan tek bölüm, havalimanı terminalinin giriş kısmını teşkil eden ve diğer binalara geçiş sağlayan binaya bitişik geniş alan. Uzaktan bakıldığında, günışığında delikli cephesi ile çok hafif görünüyor ancak aydınlatma ile neredeyse hiçbir malzemeden yapılmamış hissini uyandırıyor. Bu alana girerken veya yanaşırken, çatısının ortasında büyük yuvarlak bir açıklığı olan heybetli bir yapı olduğu anlaşılıyor. Burası, dört istikamete yönlendirme yapılan bir giriş binası olarak hizmet veriyor. Bina, dışardan içeri, içerden dışarı hareketi, çatı katlarında yakında bir otel hizmete girecek yedi katlı otoparka geçişi ve terminale girişi sağlıyor. Işık tekniği açısından bu alan, terminal binasının iç bölümlerinin nasıl olabileceğinin ilk işareti. Sadece büyük çatısı ve yuvarlak açıklıktan giren günışığı farklı. Burası, yarısı açık olan bir alan ve rüzgâr ve yağmur gibi hava koşullarına maruz kalıyor. Üç katlı, tamamen kapalı ana salona girince durum değişiyor.

Bu salonun üzeri bir şed çatı ile kaplı. Şed çatının yapısına göre yerleştirilen dik pencereler ışığı binaya Kuzey Batı yönünden endirekt olarak alıyor. Doğrudan dışarıyı gösteren gerçek bir pencere olmamasına rağmen, salon ışıkla yeterlice besleniyor etkisi yaratıyor. Üst kattaki uçuş bekleme salonunda, delikli duvar ve tavanlardan gelen doğal ışığın atmosferi yaşanıyor. Özellikle yoğun saatlerde, duvar ve tavandaki deliklerden gelen ışık, salondaki insanların üzerine yansıdığında farklı bir oyun sergileniyor.

Özellikle uçuş bekleme salonunun üstündeki alanda suni ışık prensibi açıkça görülüyor. Suni ışık, günışığı yerine kullanılmış ve bu aydınlatmadan, günışığının verdiği etkiyi yaratması bekleniyor. Akşam saatlerinde suni ışık mümkün olduğu kadar doğal ışığın özelliklerini alıyor. Özellikle hedeflenen efektlerde kendisini gösteriyor. Örneğin şed çatının kapalı alanlarına farklı ışık uygulanıyor. Gün içinde doğal gün ışığı etkisi yaratırken, geceleri eğimli tavan yüzeylerini öne çıkartıyor ve bu salonun yüksekliği ve hafif görünümünü vurguluyor. Suni ışık kaynaklarının tamamı, kenarların arkasına gizli olarak oturtulmuş veya görünse de lamba olarak algılanmıyorlar. Işık kaynağı olarak çoğu sıcak beyaz ışık rengi veren halojen metal buhar lambaları kullanılmış.

Günışığının homojen özelliğini yakalamak için alanların dolaylı aydınlatılması amacıyla asimetrik düzende geniş yansımalı reflektörler kullanılmış. Bu aydınlatma ile salonda yolcular uçağa biniş kapılarındaki iki kanala yönlendirilmeden önce, arka kısımda bulunan iki katlı bölümde, zemin katına yeni giriş yapanlar ve üst katta uçuş için hazırlananlar olarak ayırt edilebiliyor.

Üst katta yer alan uçuş bekleme alanı, delikli tavanların özelliklerini yansıtıyor. Burada da suni ışık prensibi, günışığının prensibine göre çalışıyor. Üst katlarda bulunan tüm delikli tavanlardaki aralıklara düzensiz mesafede sırf bu alan için özel olarak geliştirilmiş halojen buharlı ampullerle donatılmış lambalar uygulanmış. Lambaların ışığı aşağı doğru yönlendirilmiş olduğundan, alan için gerekli temel aydınlatmayı sağlıyor. Burada kullanılan ışık öğeleri, biçimsel açıdan parlayan toplar olarak tasarlanmış. Gün içinde delikleri kapatmadan ve gölgeler bırakmadan duvarlardaki deliklerde kayboluyorlar. Gün içinde delikli duvarlardan gelen ışık ile aydınlanan tavanın kendisini de ışıklandırmak için alttan bir ışıklandırma yapılıyor. Bu amaçla belli mesafelerde klima donanımının üzerine monte edilen ışık öğelerinin bir kombinasyonu kullanılıyor. Tavan, lambalarla dolaylı ve homojen bir biçimde aydınlatılıyor.

Aynı aydınlatma prensibi, sadece salondaki dağıtım noktaları değil bu alanlara bağlantı yapan iki kanalda da uygulanıyor. Kuzey ve iç hatlar bölümünde, güney ve dış hatlar bölümünde ve özellikle üst katta duvarve tavanları eşit düzeyde aydınlatma prensibi uygulanıyor.

Buralarda da top biçimli lambalar deliklere gizlenerek yerleştirilmiş.

Binanın bir cephesinde yer alan iki katlı alana asimetrik duvar ışıklıkları yerleştirilmiş. Galerinin kenarından duvarlara homojen bir ışık veriyorlar. Suni ışığın çok bariz algılandığı tek yer, yüksek tavanları olan ve çok az günışığı alan zemin kat. Aydınlatma tasarımcıları, olmayan bir şeyi suni olarak yaratma çabasına hiç girmemişler ve planlı olarak farklı ışık öğelerini ışık çizgileri şeklinde uygulamışlar. Böylece bu alan, diğer “delikli” alanlardan farklı.

Terminal, sahip olduğu toplam 240.000 metrekare alanda yılda on iki milyon yolcu ağırlıyor. Bu havalimanı olarak aklınızda kalan tek şey delikli duvarlar, daha doğrusu binanın her yerinde karşılaştığınız ve binanın özelliğini oluşturan ışık veren delikler oluyor. Günışığı, alana hâkim olduğu için suni ışık hatırlanmıyor bile. Ancak gece seyahat edecek olan bir yolcu olarak da aslında herhangi bir lamba görmüyorsunuz. Bu da aydınlatma planlamacıları Starco, Francisco Caridad ve Gilberto Vasquez del Mercado için ikinci önemli prensibin tamamen geçerli olduğunu gösteriyor. Mimarların yapmış olduğu günışığı planlamasına uygun olarak, aydınlatma tasarımcıları, lambaların görünür olmamasını ancak, ışık etkisinin görülür olmasını istediler. Binaya giren güneş ışınları gibi.

Günışığı ve suni ışık uyum içindeler. O zaman suni ışığın nasıl bu kadar kolayca günışığının yerini alabileceğine şaşıyorsunuz. Ayrıca, neden dünya çapında projelerde günışığına bu kadar az önem verildiğini de kendinize soruyorsunuz. Bildiğimiz delikli bina cepheleri delikler açılmış duvarlardan başka bir şey değil. Bu projede asıl etkiyi yaratan ve fikri eşsiz kılan, uygulamanın boyutu ve tüm binadaki sonuçları.

Terminale bitişik otopark binası, geniş avlusu ve yolları cömertçe ve modern bir şekilde aydınlatılmış. Bazı yüzeyler bilinçli olarak beyaz renkte çalışılarak alanlarda aydınlık ortamlar yaratılmış. Özellikle günışığı ve suni ışık arasında oluşan oyunla mekânlar, heyecan verici bir etki bırakıyor.

Aydınlığa rağmen gölge serinliği. Projenin bu denli çekici olmasını sağlayan çelişki: sanatsal bir yapısı olan delikli yapı ve yapraklarla kaplı bir çatıyı anımsatan ışık ve gölge oyunları veya yapı malzemesinin büyüklüğü ve delikler sayesinde yansıttığı etki. Dolaylı veya doğrudan suni ışık kullanımı, mekânın kalitesini artırmıyor ve hatta rahatsız edici bir etki yaratıyor. Açık ışık desenlerinin oluşması ile ışığın tamamı çözülüyor. Hatta ışığın başarısız bir biçimde üst üste binmesi gibi algılanıyor. Sıcak ışık rengi de kaliteyi artırmıyor. Kaliteyi belirleyen günışığı.