Ofis aydınlatması

Metin: Prof. Dietrich Gall

Ben bir aydınlatma mühendisiyim. Senelerce sayısız komitede görev alarak, aydınlatma standartları konusunda tartışmalarda yer aldım, metinler hazırladım. “Öteki taraf”, bu çalışmaları, haklı veya haksız bir şekilde eleştirdi veya üzerinde tartışmalar yürüttü. Bu tarz çalışma grup toplantılarının sonunda, değişmez bir uzlaşma sağlandı. Bu uzlaşma doğası gereği sadece geçici bir süre devam edebilir.

Aydınlatma tasarımcıları herzaman standartları oluşturma sürecine dahil tasarlanabilir.

Benden PLD’nin yukardaki konulu sayısı için bir makale hazırlamam istendiğinde, açık söyleyeyim, biraz tereddüt ettim. Çünkü ışığın iyi olmasını sağlayacak unsurlar konusunda yürütülen tartışmalar neredeyse 100 yıldır sürüyor ve sonu da gelmeyecek gibi görünüyor. Aydınlatmanın farklı unsurlarını temsil eden, özellikle ofis aydınlatması konusunda çok farklı gruplar var. Bu alanda aydınlatma tasarımcılarından, tasarım dahi, birçok farklı yönü adreslemeleri bekleniyor. Diğer taraftan, eğer belli kısıtlayıcı kural ve düzenlemeler paketi uygulamaya alınırsa, yaratıcılığın özgürlüğü ve inovasyon bundan zarar görecek. Burada konu, tüm ilgi alanlarının dikkate alınması gerektiği. Dolayısıyla ancak bir uzlaşma ile sonuca ulaşılabilecek.

Son 20 yıl içinde ofis alanlarında (örneğin, Çakır, Vandahl) ışık durumu konusunda bir dizi araştırma ve incelemeler yapıldı. Bunlar, durumu açıkca ortaya koyuyor. Alman ofis çalışanları ile yapılan temsili bir araştırma, önemli eksikliklerin ve hatta yanlışların (III.1) olduğunu gösterdi.

Herşeye rağmen bu makaleyi yazma kararı almamın nedeni, bu konu ile ilgili olarak yapıcı işbirliği dışında başka bir alternatifin olmadığına inandığımdandır. Özellikle makale ofisler için iyi aydınlatma tasarımı adına çok önemli, çünkü eğer aydınlatılacak alan bir yönetici ofisi veya bir bankanın ofis mekanları değilse, genelde bu alanlarda iyi aydınlatma son derece az. Ancak konu kimin iyi aydınlatma hakettiği veya haketmediği değil, genelde iyi bir çözüme ulaşmak için insanların birlikte çalışma biçimi. Böylece aydınlatma planlanabilir ve kendi harici, ekonomik, ekolojik ve siyasi taleplerine sahip olması için iyileştirme yapmak için gayet büyük bir alan görüyor: “Almanya’daki ofislerin %75’inde aydınlatmanın eksik yapıldığı söylenebilir. Bu alanlar, enerji tüketen verimsiz ışık sistemlerinden oluşuyor ve iş yerlerinde aydınlatma konusunda belirlenen Avrupa standartlarına uymuyor. Söz konusu sonuç, lamba ve aydınlatma sistemlerinin üretimi konusunda dünya lideri Philips Lighting firmasının kısa bir süre önce yaptığı araştırmada ortaya konuldu. Eski aydınlatma sistemlerini modernize etmek suretiyle, kamu ve özel bina işletmecileri, giderlerinde 200 ile 400 milyon Euro’luk tasarruf sağladılar. Elektrik tüketimi ile ortaya çıkan Co2 miktarı 1,4 milyon ton daha az oldu. Bu değer yaklaşık 71 milyon ağacın Co2 emilimine eşdeğer. Bu da, Almanya’da her hanenin 2 ağaç dikmesi durumunda Co2 salgısının eflitleneceği anlamına geliyor”.

Diğer rahatsız edici faktörlerin yanı sıra, aydınlatma ve günışığı durumu, ofis ortamının kalitesini etkileyen önemli parametreler olduğunu ortaya çıkardı. Ofislerin çoğunun aşırı şekilde az aydınlatıldığı belirlendi (Vandahl). Planlama aşamasında aydınlatma standartları dikkate alınmamıştı ve bu nedenle ışık çalışma koşullarından doğrudan sorumlu değildi.

Devletin bazı güvenlik organizasyonları ve sigorta dernekleri tarafından yürütülen diğer araştırmalar aynı sonuçları verdi. Çalışma mekanlarının yüzde ellisinden fazlası gereken normların altında aydınlatılıyordu. Fiziksel olarak tercih edilen ve ekonomik olarak karşılanabilecek asgari değerler için zaten bir uzlaşma sağlandığından, standartlarda belirlenen değerler konusunda buradan çıkartılacak şu sonuç çıkartılır: Aydınlatma mühendisinin bakış açısından Almanya’daki aydınlatma uygulamalarının durumu çok kötü. Bir de tasarım unsurlarını eklediğinizde, genel görüntü daha da kötüleşiyor.

Günışığını aydınlatma projelerine dahil etme konusu çok daha iyi değil. Günışığı hakettiği biçimde uygulanmıyor. İlgilenilmesi gereken birçok husus var. Ofis personeli sıklıkla çalışma mekanlarından aşırı ışıktan şikayetçidir. Diğer bir deyişle, günışığını tercih eden ve etmeyenlerin sayısı da çok. Bununla birlikte, günışığını çok daha faydalı bir biçimde kullanmak için yeterli neden var: Ofis çalışanları, bir otobüs şöförünün gün içinde aldığı ışığın sadece yüzde 20’sini alıyor.

Aydınlatma sektörü ise, ofis aydınlatması alanında (Philips)

Almanya’daki ofis sayısı dikkate alındığında, sektör için ofis ortamları gayet ilgi çeken bir faaliyet alanını teşkil ediyor (SCHMITZ a):

“Almanya’da yaklaşık 15 milyon kişi ofislerde çalışıyor. Böylece ofis çalışanları iş alanlarının en büyük grubunu teşkil ediyor. Her bir işyerinde teknik donanım için yılda 1000 Euro’nun harcandığı hesaplanırsa, bu yaklaşık 15 milyon Euro’luk bir Pazar hacmi anlamına geliyor. Dolayısıyla, genel olarak teknik ofis teçhizatı pazarının ve özellikle ofis aydınlatması pazarının büyük bir rekabet içinde olması hiç şaşırtıcı değil”.

Ne yazık ki, geçmişte, bölgesel aydınlatma olarak adlandırılan aydınlatmada, belli amaçlı ışıklar ve her bir çalışma alanına yönelik lambalar ile aydınlatma eski aydınlatma standartları çerçevesinde pratik olarak mümkün değildi. Sadece birkaç lamba üreticisi teknik açıdan gelişmiş sistemleri piyasaya sürebildi.

Sözkonusu durum, tüm aydınlatmadan sorumlu olanların çabalarını biraraya getirmeleri ve Çakır tarafından yürütülen araştırma sonuçlarını (III.3) dikkate almaları halinde iyilefltirilebilir.

İşte bu noktada, doğru aydınlatma tasarımını yapma bilgi ve becerisine sahip uzmanların, yani aydınlatma tasarımcılarının devreye girmesi gerekir.

Yukarıda belirtildiği gibi, bu işin içinde olan çeşitli tarafların çıkarlarını karşılamak için bir dizi şartın yerine getirilmesi gerekir. Şekil 4, bir ofis ortamında hangi faktör veya kişilerin etkisi olduğu gösteriliyor.

Çeşitli devlet organlarının, akkor ampulü üretimden kaldırma duyurusu, aydınlatma ile ilgili konular hakkında karar verme yetisine kimlerin uygun olduğunu gösteriyor. Bu gelişmeye paralel olarak, aydınlatma sanayi LED ve enerji tasarruflu lambalar gibi yeni ışık kaynakları bulmaya çalışıyor. Tüm bu çalışmalar diğer bütün ışık kaynaklarının artık geçmişte kaldığını düşündürecek boyutta yürütülüyor. Enerji verimliliğini destekleme konusunda yapılan çalışmalar ne kadar yerinde ise, bu konular hakkında kararlar alınırken, enerji veya ekonomi ve ekoloji konularından başka diğer unsurlar hakkında da düşünce üretmek gerekiyor. Buradan baktığımızda, Alman Enerji Tasarrufu Yönergesinin (EnEV 2009) de yeniden gözden geçirilmesi gerkiyor. Bu yönergeyi hazırlayan deneyimli aydınlatma mühendisleri en azından bazı ergonomik ve teknik unsurları yönergeye katmaya çalıştı. Sadece bu şekilde etkileyebildiler, çünkü mevcut düzenlemeler bu tür unsurları dahi barındırmıyordu.

Bugün, ışığın insan sağlığı üzerindeki etkileri konusunda çok daha fazla bilgi var. Bulguları desteklemek için çok daha fazla temel araştırmaların yapılması gerektiğinden, Alman standartları komisyonu, herhangi bir tavsiyeyi standart hale getirmekten kaçınıyor. Şu anda verimlilik düzenlemeleri tanımlamak için birlikte çalışıyorlar. Aydınlatma mühendisliği ve teknolojisi alanından uzmanlar da bu çalışmalara katılıyorlar. Artık, yakında aydınlatma planlaması ve değerlendirmesi için yeni düzenlemeler ile çalışılabileceğini söylemek mümkün.

Komisyon çalışması tamamlanmadan ve yeni düzenlemeler devreye alınmadan önce, daha önceki düzenlemeler uygulanmaya devam edecek.

Almanya’da ofis aydınlatması ile ilgili yeni düzenlemelerin son durumu ticari dernek broşürü BGI 856 içinde okunabilir. Bu kapsamlı doküman içinde geleneksel aydınlatma teknolojisi konusunda bir hayli bilgi yer alıyor. Tasarım unsurları, düzenlemenin asıl amacında yer almadığından henüz doğru bir biçimde ele alınmamış.

Standartların avantajları ve dezavantajları ve aydınlatma düzenlemeleri edildiler. Dediklerine kulak verildi ancak sonuçlar konusunda herzaman gerçek biçimde etkili olamadılar. Belki de aynı dili konuşmadıkları veya yaptıkları katkıların çok genel veya genelleştirilemez olduğundandı. Aydınlatma bilimi konusu, birlikte çalıştığımız uzmanlar çok iyi bilgiye sahip olmalarına rağmen, herzaman dikkate alınmadı demeye çekiniyorum.

İnsanlar, uzun bir süredir aydınlatma standartları ve düzenlemelerinin avantajları ve dezavantajları konusunda tartışmalar yürütüyor. Tartışmalar, kuralları belirleyen makamların yetkinlikleri etrafında sürüyor ancak temel bilgileri, hangi değişikliklerin veya eklentilerin yapılması gerektiği konusunu da içeriyor. Özellikle aydınlatma konularının öngörüsünde bu tartışmalar artıyor (Gall).

Estetik bakış açısını temsil edenler, çok teknik, bilimsel ve ekonomiye dayanan yaklaşımları baştan yanlış buluyor. Aydınlatma konusunda yapılacak denemeler ve zaman zaman derinlemesine yürütülecek araştırmalar veya alternatifler ile (Schricker), tüm aydınlatma tasarımı görüşünü çerçeveleyerek işleyecek bir yaklaşıma ulaşmak mümkün. Goethe’nin rengi görme, hissetme ve değerlendirme şeklimizi bilim ve matematiği yok sayarak, büyük hatalı sonuçları ile beraber açıkladığı renk teorisi (Mathei) bu yaklaşımın klasik bir örneğidir.

“723. Bir şair olarak yaptıklarıma bakılırsa... Bunlardan gurur duymuyorum... Ancak bulunduğum yüzyılda, renk biliminin zorluğu içindeki gerçeği bilen tek kişiyim. Bunu söylemekten biraz da olsa gurur duymuyorum...

724. Matematiğin insanoğlunun en şerefli araçlarından biri olduğunu kabul etmeyecekler için, fiziği bir tarafta büyük ölçüde kullanmak ancak bunun yanlış uygulanması ile bilime iyilikten çok zarar vermek anlamına gelir.

725. Renk teorisi büyük ölçüde zarar gördü ve yapacağı her gelişim engellendi. Optik ile karıştırıldığında, ölçüm sanatı vazgeçilmezdir, çünkü birbirinden ayrı görülemez.

727. Bahsedilen parçanın yazarı renk teorisini matematikten ayrı bir ilişki içinde tutmaya çalışmış ve yine de bu eksiklik bir avantaj yaratmış. Usta matematikçi renk teorisini desteklemek için ve bilimin bu kısmını tamamlamak için ne yapabileceğini düşünmüş.”

Sonuç olarak, renklerin bilimsel olarak işlenişi, tüm kaygılara rağmen, fantastik bir uygulama çeşidi yaratmış.

Standartlaşmanın ilk evrelerinde, aydınlatma sanatının tasarım unsuruna referans verilmiş.

“Suni ışığın amacı, günışığı olmayan durumlarda objeleri farklı görmemizi ve tanımamızı sağlamaktır. Aydınlatma kalitesini değerlendirmek için, kaliteyi tanımlayan nesnel faktörler ile öznel unsurların da dikkate alınması gerekir.

Her bir durum için geçerli olan düzenlemeleri derlemek mümkün değildir”. (Lax 1928)

“Elektrik ışığı ile aydınlatma için kılavuz bilgileri derlerken, antropolojik bir yaklaşım ile aydınlatmayı değerlendirme tekniği konusunda, bugüne kadar söylenen herşeyin dikkate alınması gerekir. Suni ışığın görsel şartları sağlaması, hijyenik standartları karşılaması, estetik şartları dikkate alması ve mekâna katkısı ve ekonomik olarak verimli olması gerekir. Bunlar, her tür ışık plan türünü, ister bir çalışma ortamı ister boş vakit geçirme ortamı olsun, her talebi karşılayacak temel belirlediği aydınlatma standartları (DIN 5035) ve diğer aydınlatma düzenlemelerine göre formüle edildi. Standartların Avrupa bazında oluşturulması ile Alman DIN standartları, AB standartları ile değiştirildi (DIN EN 12464 – 1/2002; DIN EN ISO 9241-7. Bu da ulusal boyutta işyerinde güvenlik ve rahatlık konularında sorumlu makamlar arasında çatışmalara neden oldu. Başlangıçta, Avrupa standartlarının yerini alacak ve ticari dernekler tarafından belirlenen düzenlemelere dayanan ulusal kurallar ve standartlar setini uygulamaya almak için girişimler yapıldı. Aynı zamanda, devlet idareleri yeni işyeri düzenlemeleri tanımlamaya başladılar. Artık devlet kurumları ve ticari dernekler yeni eğrilerinin standardizasyonuna odaklanılmış durumda. En azından bu unsur konusunda bir ölçüm aracı sağlanmış olacak. Bu işlem dahi, bir şekilde aydınlatma standartlarını kaçınılmaz olarak etkileyecek.

Bugün bazıları her bir aydınlatma standardının geçerliliği konusunda kaygılı.

Aydınlatma düzenlemeleri hiyerarşisi; genelde devlet makamlarının güvenlik ve özellikle iş yerinde güvenlik konusunda, Ulusal İşyeri Düzenlemeleri içinde hangi aydınlatma değerlerinin uygulanacağını, yasal olarak belirlemeleri şeklinde işliyor. Geçmişte bu düzenleme ve rehber bilgiler, ticari derneklerin de

Kullanıcı İşletmeci

Yumuşak ışık Kurulum değişkenliği

Kişisel etki Ekranda çalışmak için uygunluk

Optimum alan etkisi Optimum alan etkisi

Aydınlık ve renkli mekanlar Memnun kullanıcı

Mekanı yaşama Kolay planlama

Kamaşma yok - rahatsız edici unsur yok Düşük kullanım maliyeti şartlardır (Köhler).

Yanıp sönme yok profesörleri kendi programlarına aydınlatmayı ekleselerdi çok daha fazla ilerlenebilirdi.

2007 yılında Londra’da gerçekleştirilen Aydınlatma Tasarımı Kongresi kapsamında yayınlanan bildiri, bugüne kadar aydınlatma düzenlemelerinde zaten yer alan aydınlatma teknolojisinin bakış açılarını adresliyor ve geleneksel aydınlatma mühendisliğine bir disiplin olarak doğrudan bağlantı kuruyor.

“Aydınlatma tasarımcıları, insanın yaşadığı ortamın tasarımının bir parçasından ve bunun ötesinde bunların tasarımlarının mimari görüntüsünden ve diğer disiplinlerin tasarımı üzerindeki etkisinden, tasarlanan alanları kullananların sağlık ve rahatlıklarından, bu kişilerin belirtilen ortamlarda nasıl hissettiklerinden, onların görsel işlevleri yerine getirirken gösterdikleri verimlilikten ve kendi güvenlik ve rahatlıklarından sorumlu. Tüm bunlar tasarlanan aydınlatmanın alan içindeki ve bunların kullanıcıları arasında veya ışıklandırılan objeler ve bunlara bakanlar içindeki etki sınırlarında kalması gerekiyor”.

Aydınlatma tasarımcısının (Kramer a) gözünden görüldüğü gibi bakarak da düzenlemeler (direktifler) yapmak üzere öneriler getirildi ve bunlar da ilgi istiyor. Mühendislerin çoğu iyi aydınlatma tasarımı yaparken bu tür önerilere erişemiyor.

Aydınlatma uygulamalarının planlamasında başka bir problem ise, oluşturulan çoğu planın yetersiz bilgiye sahip kişilerce hazırlanması. Ücretsiz olarak bulunabilen tasarım yazılımları bu trendin alevine sadece daha fazla yakıt etkisi yapıyor. Tasarım yazılımı gerekli ve çok değerli bir araç, ancak sadece profesyonel tasarımcıların elinde ise doğru çalışıyor.

Heinrich Kramer aydınlatma standartlarının tarihçesi konusunda yayın yapan bir dergiye yazdığı makalesinde bir kere daha kapsamlı bir yaklaşımın gerekliliğini öne çıkartıyor: “Sonuç olarak, aydınlatma standartlarını ve kılavuz bilgilerini formüle ederken ve belirlerken, herkese bir kere daha sesleniyorum.

Tüm bu şartları bir standart altında toplamak mümkün değildir. Bu konu çok açık bir biçimde Wittig ve meslektaşlarının hazırladığı aydınlatma standartlarının uygulaması ile ilgili notlarda ortaya konulmuştur:

“Her duruma göre uyarlanabilecek ve başarılı sonuçlar verebilecek, elektrik veya doğal ışık için aydınlatma programlarını belirleyecek bir koşul paketi yoktur. Bunun için ve bir önceki bölüm için kesin geçerli olan tek bir sınırlayıcı görüş var. Buna göre, söz konusu kılavuz bilgiler ancak iş yerinin iyi aydınlatılması ve yüksek verimlilik için fiziksel şartlar belirleyici faktörler olduğunda temel olarak geçerlidir. Ancak her projede böyle bir durum olmayabilir. Biz ortamları çok karanlık olduğunda, insanın görebilmesini sağlamak için aydınlatıyoruz; aydınlatılmış bir alanda insanın tüm ihtiyacını karşılayacak holistik çözümler yaratmak için gayret gösterdiğimizde, insanın bir bütün olarak beden ve ruhtan oluştuğunu da dikkate almalıyız. Çoğu aydınlatma projesinde, işyerinde çok önemli olan görsel şartlar yoktur, dolayısıyla ilgi gerektiren sadece fizyolojik konular değildir... Zihnimizin oluşturduğu derinliklerden gelen ihtiyaçların diğer talep veya isteklere göre daha zorlayıcı öncelikleri olabilir.” (1938)

Zamanında “Elektrik ışığı ile aydınlatma kılavuz bilgileri” 1935 yılında DIN 5035 standardına dahil edilmiş ve takip eden yıllardaki tüm tavsiyelerin temeli olarak kullanılmıştır.

1962 yılında bu kılavuz bilgiler DIN 5035 standardı içinde güncellenmiştir: “Suni ışık, tercih edilen görsel şartları yaratmak, yorgunluğa karşı ortam yaratmak ve böylece doğru ortamı yaratmaya katkıda bulunmak, insanların çalışma isteğini artırmak ve görevlerini buna göre yürütmelerini sağlamak için tasarlanmalıdır”. Aydınlatma sadece tüm bu şartları yerine getirdiğinde fiziksel ve ruhsal iyileşmeyi tetikler ve sağlar ve mutluluk duygumuzu ve gücümüzü destekler.”

Hentschel (b) bu kılavuz bilgilerin arkasındaki nedenleri şöyle açıklıyor:

“Bu standardın görevi her bir aydınlatma durumu için çözüm üretmek değildir. Standart, belli bir durumun aydınlatmasından sorumlu bir aydınlatma mühendisi tarafından doğru uygulandığında iyi bir aydınlatma çözümü sunacak düzenlemeleri içerir. Deneyim kesinlikle projenin başarısının bir parçasıdır. Bu anlamda, kılavuz bilgiler sadece bilimsel, temel bilgilerin bir yorum seti değil, pratik deneyimlere dayanan tavsiyeler ve genel olarak geçerli ve sağlam prensipler olarak tespit edilen faktörlerdir.

Aydınlatma bilimi ilk defa empirik bilimin bir parçası olarak açıklandı. Bunların hepsi çok güzel ancak eğer çok fikir var ise birinin, tavsiyelerin hangi deneyime dayandırıldığına karar vermesi gerekir. Özellikle, aydınlatma standartlarını tanımlamak üzere bir komisyon varsa fikrin, hakim olan güçlü gruplar tarafından destekleniyor olma tehlikesi de vardır, ki bu adil bir anlaşma ile sonuçlanmayabilir.

Çakır, tartışmaya başka bir bakış daha ekliyor: “Elektrikle aydınlatmanın tasarlanacağı kalite kriterinin, uygulamalarda modern dünyanın şartlarını karşılayıp karşılamadığını birinin sorgulaması çok enderdir. Çünkü zaman içinde bu şartlar önemli değişimlere uğrar. Bugüne kadar da neredeyse hiç kimse, aydınlatma teknolojisinin kendi gelişim süreci içinde kalite kriterine uyacak şekilde ayarlama yapıp yapmadığını veya teknolojinin son durumuna göre kalite kriterine uymak için girişimi olup olmadığını takip etmedi... Bunun dışında, aydınlatma için ortaya konulan standartların, diğerlerine göre belli kalite kriterlerini adil olmayan bir biçimde öne çıkarttığı ve durumun sevimsizliğinin nedenlerinden biri olarak verilebileceğini göstermektedir.

Aydınlatmanın yeni Avrupa standardı (DIN EN 12464) psikoloji ile ilişkili kılavuz bilgileri ve tasarım yönlerini büyük ölçüde öne çıkartmaktadır. Bu da, aydınlatmanın, iyi, holistik çözümler ile ele alınmayan temel şartlara odaklı olduğu anlamına gelmektedir.

“Doğru ve uygun aydınlatma, insanları, görsel çalışmalarını verimli ve düzgün bir biçimde yapmalarını sağlamak için gereklidir. Aydınlatma, günışığı, elektrik ışığı veya her ikisinin kombinasyonunda sağlanabilir. Çoğu işyeri için görsel performansın kalitesi ve görme konforu, yapılan işin türü ve süresiyle belirlenir.

İç mekanlardaki birçok işyeri ve bunların yan alanları için bu standart, miktar ve kalite açısından aydınlatma sistemleri tarafından karşılanması gerekenleri gösterir. Ayrıca, iyi aydınlatma uygulaması için tavsiyeler verirler.

Bu dar fikirli bakış açısına, Prof. Dr. Heinrich Kramer çoğu zaman karşı çıkmıştır. Kramer şiddetle, aydınlatmanın bir holistik, kapsamlı moda olarak görülmesi gerektiğini talep etmiş ve mimarların tartışmalara dahil edilmesini savunmuştur.

Usanmadığı çabaları sayesinde Aydınlatma Tasarımı konusunda eğitim programları başlatılmış ve Aydınlatma Tasarımının bir meslek olarak kurulmasına yönelik ilk adımlar atılmıştır. Zaman içinde, uzman programları oluşturma konusunda üniversitelerin hala daha biraz geriden takip etmesine rağmen, artık bir dizi kurslar açılmıştır. Mimarlık Fakültelerinin düzenlenmesi konusunda artık birlikte çalışılması için zamanın çoktan gelmiş olduğu yönünde oldu.

Işığın, insanın ruhsal ve fiziksel sağlığı için büyük önemini görmek için, onu farklı ve kesinlikle basit bir biçimde değerlendirmemenizi rica ediyorum. Bu noktaya, son derece geniş etki alanı olacak kılavuz bilgileri derlemede dahil olacak kişilerin sadece aydınlatma sektörü değil, ayrıca iç alanların planlaması ve tasarımında derin deneyimi olan profesyonellerin de katılması ile gelinebilir. Bunun dışında, tasarlanan ortamlarda yaşayan ve çalışan kullanıcıları unutmamalıyız. Işığın insan sağlığı üzerinde ciddi etkileri dikkate alınırsa, kesinlikle fizyolog ve psikologlardan da tavsiyeler alınması anlamlı olacaktır.”

Standardizasyon ile ilgili başka eleştiri noktalarını da içeren bu makele, geçmişte standartların gelişiminde önemli bir rol alan aydınlatma dünyasının lider uzmanları tarafından ilgi ile onaylandı. Hentschel topu tasarımcıların kalesine atıyor.

“Nasıl yapı standartları, hiçbir zaman bir mimarın işini elinden almayacağı gibi, aydınlatma standartları da aydınlatma tasarımının yerini almayacak. Diğer taraftan, yapısal hesaplamalar ile ilgili fizik kanunlarının veya sağlıklı algılama ve iklim şartları gibi insanın çevresel koşullara olan fizyolojik bağımlılığının, düzenlemeler ve standartlara uygun mimari planlama ile açıklanabildiğinden hiç kimse şüphe etmiyor. Bu tür düzenleme ve standartların nitelikli mimar veya tasarımcılar tarafından uygulanması, Prof. Dr. Kramer’in sözünü ettiği ortamlara uygun çok çeşitli çözümlerin sunulmasını sağlayacak. Aydınlatma standartları sadece genel olarak asgari şartları gösteriyor, işyerlerine yönelik kuralları oluşturuyor ve tasarımcılar yaratıcı biçimde bunları uyguluyor. Sonuncu kısmın, aydınlatma standartları veya BGI 856 broşüründe belirlenen örnek seti ile herhangi bir ilişkisi yok ancak tasarımcının yaratıcı hayal gücüne bağlı. Aydınlatma standartları, verimin ölçülebildiği yerlerde sayısız imkân sunabiliyor veya fiziksel olmayan faktörler üzerinde nitelikli bilgi sunuyor ve teşvik işareti olarak görülmeli: buna aydınlatma standardının bir eksiği olarak karşı çıkılmamalı ancak, yaratıcı seziler ile doldurulması gereken bir kalem olarak görülmeli.

Schmitz (b) aydınlatma standardının amacını şöyle ifade ediyor: “Hem ulusal DIN 5035 standardı hem de yeni EN 12464 Avrupa standarı, eskiden ve şimdi de şu temel amacı taşıyor: iyi aydınlatmanın sağlaması gerekenleri tanımlamak, aydınlatma ile ilgili (teknik üzerine odaklanarak) teknik parametreleri tanımlamak ve kullanıcı için iyi görüntü koşullarını ve asgari aydınlığı ve rahat ışık ortamını garanti etmek için “ilgilenen taraflar”a göre bozulmaması gereken kılavuz bilgileri oluşturmak”.

Bu beyana tepki, standart ve düzenlemelerin (Kramer c)

“Her gün müşterilerimin farklı istekleri doğrultusunda hangi aydınlatmayı istedikleri veya ihtiyaç duydukları konusunda çalışan bir aydınlatma tasarımcısı olarak herzaman standartlarda belirtilenler ile müşterinin ihtiyacı arasındaki dengeyi bulmaya çalıştım.

Tasarımcıların iyi aydınlatma konusunda hazırlanan kılavuz bilgileri çok önemsemediklerini biliyorum. Bundan dolayı kamuoyunda mesleğimiz ile ilgili olumlu bir etki yaratılamıyor.

En son yapılan araştırma sonuçları ve yıllarca iyi tasarımcılarla yürütülen çalışmalar bana iyi aydınlatma ile ilgili kılavuz bilgilerinde eleştirilen çoğu kısmın haklı olduğunu gösterdi.

Bu endişeleri ciddiye almalı ve bunların en kısa süre içinde standartlarda yer almalarını sağlamalıyız.”

Sonuç

Bu makalenin konusu doğrudan ofis aydınlatması ile ilgili olsa da, düzenleme lehine veya aleyhine verilen beyanatlar aydınlatmanın pratik olarak tüm uygulamaları için geçerlidir. Dolayısıyla şu sonuca varıyoruz:

İyi düzenlemelere sahip olmanın anlamını genel olarak yadsımak mümkün değildir. Yaratıcı faaliyetler için herzaman kurallar ve kısıtlamalar olacaktır.

İyi kural, disiplinler arasında da geçerli olan kuraldır. Genel olarak kabul edilen ve her durum da rahatlıkla adapte edilebilen, inovasyonun önünde durmayan ve zaman testine dayabilen kuraldır.

İyi bir çözüm, düzenlemelerin hazırlanması aşamasına ilgili uzmanlık alanlarından tüm uzmanların katılması ile yaratılabilir. Uzmanlardan oluşan bir grup, genel fikir sahibi olarak iyi çözüm sunabileceklerini iddia edemezler.

Bu nedenle, bir çatı yapı oluşturmak ve ayrı alt gruplarda ayrıntılı çalışmalar yürütecek, genel olarak herkes için belli bir zaman dilimi için olsa dahi genel olarak kabul görüp geçerli olabilecek düzenleme ve tavsiyeler yaratmak üzere tüm faaliyetleri koordine edecek aydınlatma ile ilgili olan tüm organizasyonları ve dernekleri biraraya getirmek gereklidir.

Dergide s. 70.