Trendleri belirleme ve yeni teknolojilerin uygulanması

Metin: Joachim Ritter

Trendleri hangi parametreler belirliyor ve hangi parametrelerin belirlemesi gerekir.

Tasarım trendlerinden bahsederken, en sık akla gelen moda sektörüdür. Yaratıcılık ve özgürlüğü, biçim, renk ve malzemede ifade etme, trendler ve akımlar için en belirgin faktördür. Trendlerin kaynakları genellikle, yaratıcılığı ve imgeyi bir protesto ifadesi olarak kullanan toplumsal gruplarda oluşur. Trendin belirgin faktörü yeni, alışılmadık veya az olandır. Aydınlatma sektörünün trendleri başka kurallara tabi.”Form follows function”. (Biçim fonksiyonu takip eder).

Tasarlanmış ışığın başlıca fonksiyonu mekansal atmosfer yaratmak ve kullanıcının kendisini iyi hissetmesini sağlamaktır. Dolayısıyla ışık, gözün ilk yakaladığından çok daha karmaşıktır. Ortamın bir dizi fiziksel verilerle değerlendirilemeyeceğini ancak bunun algılama ve beyin araştırmaları ile ilişkili olduğunu öğreniyoruz. Algı ve illüzyon fiziksel açıdan hesaplanamaz veya açıklanamaz. Beyin araştırmaları ve insan biyolojisi unsurlarının trendler ile bir bağlantısı yoktur ancak, biz insanların yaşayabilmesi için ihtiyacı olan şeylerle ilişkilidir. Günümüz modern insanı, milyonlarca yıl süren bir sürecin sonucudur. Ampul sadece 150 yıl önce keşfedildi.

Moda dünyasıyla bir biçimde aynı geçmişe sahip olan dekoratif lambalar aydınlatma sektöründen daha çok mobilya sektörüne ilişkilidir. Aslında, dekoratif lambalar öncelikle bir mimari alan içinde, ışığı içerideki şekil, renk ve malzemeyi vurgulama aracı olan tasarım elemanlarıdır. Karşılaştırma yapıldığında ışık sanatı, mimariyle daha ilişkili olan sanata yakındır. Geçmişte insanlar ışık sanatı ve mimaride aydınlatma tasarımı arasındaki farkı bulmakta zorlandılar.

Sanat ilgi çekmek ve düşünmeye sevk etmek amacıyla tasarlanmıştır ve bazen artistin kendi düşünce ve duygularının ifadesinin bir aracıdır. Aydınlatma tasarımının fonksiyonu ise insana ve mimariye hizmet etmektir, dolayısıyla aydınlatma tasarımının son derece saygılı olduğu anlamına gelebilir. Sonsuz bir aydınlık veya sonsuz bir karanlıktan başka kötü bir şey olamaz.

Genel anlayış, ışığın öneminin giderek arttığı yönündedir. Aslında artan önemi değil, biz insanlar, hayvan alemi ve bitki dünyası için ışığın ne anlama geldiğinin bilgisidir. Bu gerçek, modern, farklılaşmış ışık görüşünün temelini oluşturmaktadır ve bu görüş teknolojinin evrimi ile değil doğanın ve organizmaların kanunları ile belirlenmektedir. Genlerimizin %90’dan fazlasının maymunlar ile aynı olduğu gerçeğini de inkar etmek mümkün değildir.

Temel soru; trendleri belirleyen faktörler nelerdir?.Aslında bu faktörleri pazarın belirlediği varsayılsa da, insan anatomisi ve insanın ışık ile ilgili biyolojik gereksinimleri daha önemlidir. Bizler milyonlarca yıl içinde geliştik ancak bu süreç içinde biyolojik gereksinimlerimiz aslında değişmedi.

Aydınlatma tasarımı ve aydınlatma tasarımındaki parametreler aşağıdaki gibidir:

1. Sağlık ve kendini iyi hissetme yaşam kalitesi 2. Enerji ve doğa üzerinde etkisi enerji tasarrufu, ışıklandırma kirliliği, gün ışığının kullanımı 3. Toplum yapıları ve toplumdaki değişiklikler ve bizim yaşam tarzımız 4. Teknik gelişmeler: LED’ler, OLED’ler, renkli aydınlatma, dinamik aydınlatma, CFL’ler

1inci ve 2inci madde, sosyal ve teknik gelişmelerden bağımsız olarak aydınlatma tasarımının temelini oluşturan ve her zaman geçerli olan parametrelerdir. Tasarım, planlama sürecinin odak noktasında insanın olduğunu, ve bu süreç içinde her aşamanın belli bir ortamda bulunan insanın ihtiyacını karşılamak olduğu anlamına gelir. Işığın yüzeylere yansıması, başka bir deyişle görsel algılamamız, genel algılamamızın %80’nini oluşturuyor. Dolayısıyla, kendimizi iyi hissetmemiz üzerinde önemli bir etkisi var.

“Kendimizi iyi hissetme” dediğimizde neden bahsediyoruz? Evrimimiz açısından bakıldığında, günümüz modern insanı hala daha bir hayvan gibi davranıyor. Bu nedenle tehlikeyi ve olumsuz görüntüleri, zararsız canlılar veya objeler ve güzelliklerden farklı algılıyoruz. Tehlike anlamına gelebilecek herhangi bir şey beynimiz tarafından daha hızlı algılanıyor, sonra bilincimiz tepki göstermeye başlıyor. Beynimiz olayları saniyenin bir parçasında kaydediyor, sonra daha önce deneyimlenmiş durumlarla karşılaştırıyor ve tehlikenin boyutunu değerlendiriyor. Renklerin önemi (kırmızı=tehlike, yeşil=güvenlik) içgüdü ile ilişkili değerlendirme kriterleri.

Bunların aydınlatma tasarımı üzerindeki etkileri ne? Eğer bilinç altında, biyolojik sistemimizin tehlikeli olarak değerlendirdiği mekanlar yaratırsak, modern toplum buna karşı bir görüşü ısrarla savunuyor ve alternatif bilgiler sunuyor ise, o takdirde, başka bozukluklara ve hatta ciddi hastalıklara sebep olabilecek çatışma ile karşı karşıyayız.

Enerji tüketiminin çevre üzerindeki etkileri konusunda geçmiş birkaç yıl içinde toplanan bilgiler, kullanıcıların, müşterilerin ve tasarımcıların, enerji gereksinimlerine proje öncesinde çok daha fazla dikkat etmeleri ve ışığın çevre üzerindeki etkisini izlemelerine neden oldu. Bu iyi bir durum. Ancak, enerji alanında gerçekten tasarrufa gitmeden önce insanların, çevrenin ve yaşam alanlarımızın geleceği hakkında korkutulması çok üzücü. Başka bir deyişle: insanoğlunun doğasında, kendisi için endişe duyana kadar kaynakları boşa harcamak var. Yeni teknolojileri gerçek sonuçlarını bilmeksizin safça kabul ediyor ve kullanıyoruz.

Bunun nedenlerinden biri, yeni teknolojileri safça ve dikkatsizce, yaptıklarımızın gerçek sonuçlarını anlamadan kullanma eğilimimiz. Yaşamın mantığının kâr amaçlı düşünce ile gölgelendiği gerçeğini görmezden geliyoruz. Bir örneğe bakalım: kasaba ve kentlerimizin çoğu, gerçekten davetkar ortamlar değil ve yine de bulunduğumuz bölgenin spor salonuna gitmek için ve elektrikle çalışan bir yürüme bandı üzerinde koşmak için 1000 metre arabayla gidiyoruz. Bir başka örnek: ekonomik açıdan bakıldığında, küreselleşme gayet haklı olabilir. Ancak İsveç’e neden

Işık ve çevre: ışıklandırma kirliliği iyi bir aydınlatmanın sonucu değil, aşırı ve kontrolsüz geliştirilmiş aydınlatma teknolojisinin bir sonucu. Profesyonel aydınlatma tasarımı, insanoğluna yarayacak, onun yaşam ve çalışma ortamı için doğru ışık teknolojisinin akıllıca uygulanması.

GÖRÜŞ Trend Belirleme 53

İtalyan maden suyu ihraç ediliyor eğer İsveç maden suyunun insanlar üzerinde olumsuz etkisi yoksa?

Aydınlatma dünyası başka bir örnek daha verebiliyor: günışığı elimizin altında iken, elektrik kullanarak ışık uygulamaları için neden bu kadar enerji harcıyoruz? Fakat, önce trendleri belirleyen gerçek faktörlere bir geri dönelim.

Mimaride ve özellikle aydınlatma sektöründe yeni mega trendler, ekonomik döngülerin ve sosyal yapıların değişmesi ile ortaya çıkıyor. Halen görülen başlıca sosyal trendlerden ve önemli ekonomik faktörlerden biri, sağlık ve kendini iyi hissetmenin yeni yeni algılanması ile ilişkili olan serbest zaman ve turizm akımı. Bu gelişmelerin aydınlatma tasarımı trendleri üzerinde çoklu etkileri var. Bir taraftan artık doğa ile ilişkili olan ve günün zamanı (=aktif, çalışma) ve gece zamanından (=dinlenme ve aile) oluşan iki aşamalı bir toplumda yaşamıyoruz. Medeni toplumumuzun sosyal yapısı içinde günlük çalışma hayatımız ve gece çalışma hayatımız artı aktif bir gece yaşantısı (=arkadaşlar ile buluşma, sinema, partiler)

Geçmişte aydınlatma trendlerini belirleyen teknolojiydi. Bu nedenle düşük basınçlı sodyum ampulü piyasada çok satıldı. Teknik açıdan değerlendirilirse, bu ışık kaynağı watt başına çok iyi bir lümen oranı sağlıyor. İnsan açısından bakıldığında, çok az renk verdiğinden, sodyum lambası tavsiye edilmemeli. Tasarım açısından bakıldığında, son görüş itibariyle ilginçliğini yitiriyor. Sodyum ışığı gözler için tamamen uygunsuz. Sokakların ıssız ve boş kalmasının nedenleri var.

yer alıyor. Dinlenme ve yeniden enerji kazanma asgariye indirilmiş durumda veya günün aydınlık saatlerine, biyolojik ihtiyacımıza aykırı olan saatlere transfer edildi. Bu tür sosyal değişimler, aydınlatma tasarımı yaklaşımlarında, özellikle kamusal dış alanların tasarımında değişikliklerin yapılmasına neden oluyor.

Ekonomik bir faktör olarak serbest zaman, kentsel çevremizi tasarlamamız gerektiği ve kendimizi iyi hissettiğimiz alanlar yaratmamız, başkaları ile bir araya gelip iletişim kurabileceğimiz restoran ve barlar açmamız gerektiği anlamına geliyor.

Elektrik ışığını kullanarak insanların ortamlarında kendilerini iyi hissedecekleri türde alanlar tasarlamaya çalışıyoruz.

Kendi kendimizi korumaya ve beynimizdeki uyarı sistemini destekleyecek tasarımlara ihtiyacımız var. Bu uyarılar şunu diyor: “Bu durum tamamdır.

Kimse beni kovalamıyor.

Tehlikede değilim”. Karanlık bir kapalı otopark ile biyolojik hayatta kalma ve korku sistemleri arasındaki ilişkinin araştırılması ilginç olabilirdi. Lüdenscheid kentinde kapalı otoparkların tasarımında gerçekleştirilen alternatif konseptler, kapalı otoparklarda ışığın ve rengin biçimlendirilmesi ile korku alanının azaltılması ve böylece güvenlik duygusuna katkı sağladığı tespit edildi. Örnekte yumuşak mavi ve sıcak kırmızı tonlar ile çalışıldı ve güneş efektleri suni olarak yaratıldı.

İkinci alan, giderek büyüyen kendini iyi hissetmeye yönelik ekonomi faktörü. Artık yaşam ritmimiz temelinde değişiklikler gösterdiğinden, aktif bir dinlenmeye giderek daha fazla ihtiyaç duyuluyor. Modern yaşantının içindeki biz insanlara dinlenmek için artık senede iki hafta yetmiyor. Medeniyetimiz insanının üzerindeki yük o kadar yoğun ve ağır ki, sürekli aktif bir dinlenmeye ihtiyaç duyuyoruz. Yaşamımızdaki değişimlerle oluşan ışık alanındaki eksikliğin de daha fazla dengelenmesi gerekiyor.

Renk kullanımı, sadece insan beyninde doğru işlemi tetiklediğinde anlamlı. Almanya’nın Lüdenscheid kentinde yer alan park binası, güneş ışığının binaya girişini andıran ışık tasarımı ile çok güzel bir örnek. Aydınlatma tasarımı: Christian Breil.

Kış depresyonları işin sadece bir yüzü, diğer örnekler yüksek kanser riskleri. Örneğin Eva Schernhammer, flüoresanlı gece aydınlatması ile giderek artan göğüs kanseri riskini araştırıyor. Işık eksikliğinin bir başka hastalığı ise baş dönmesi. Tüberküloz dozu ayarlanmış aydınlık günışığı ile tedavi edilebiliyor. Araştırmalar, tüberküloza sebep olan unsurların yakın bir gelecekte, tıbbi araştırmalar ile geliştirilen etken maddelere karşı direnç kazanacağını ve insanlığın çok yakında bir tüberküloz epidemisi ile karşı karşıya kalacağını gösteriyor. Kış depresyonu, günışığı az olan kapalı mekanlarda uzun süre kalmak suretiyle gün içinde ışık eksikliğinden kaynaklanan bir medeniyet hastalığı.

Tüm bu kendini iyi hissetmeye yönelik düşünceler, eksikliklerin giderileceğine olan inancı içeriyor. Işık ve renklerin doğru kullanımı bu düşüncenin bir temel parçası.

Bu açıdan bakıldığında trendler için, şu haliyle dramatik biçimde aşırı değerlendirilen ve sıklıkla insanın ışık ihtiyacını hafife almış olan tipik bir faktöre varmış oluyoruz. Son 150 yıl içinde sadece teknik devrimler ve gelişmeler ışık tekniği ve tasarımı trendlerini belirledi. Buna göre aydınlatma tasarımının henüz geçmiş birkaç yıl içinde doğru algılandığını ve bir uzmanlık disiplini haline geldiğini ve böylece trendlerden bahsedilmeye başlandığını varsayıyorum.

Lamba ve enerjinin gelişimi, insanlara yaşamı verimli bir biçimde gece saatlerine kaydırmasını ve doğal var olanları ve biyoritimlerini görmezden gelmeyi sağladı. Bu noktadan beri, ışık alanındaki her teknik gelişmenin insanlık için bir ilerleme olduğuna inanıyoruz. Hiçbir ışığın günışığı kadar iyi olmadığı genel kanısı ile suni ışıktan beklentilerimizin ne

Işık tasarımının parametresi

İdrak etme ufku

Modern ışık tasarımı olduğu sorusu ortaya çıkıyor.

Geçmişte tamamen teknik açıdan bakıldığında; Ne zaman ihtiyaç duysak kullanabileceğimiz suni ışık (elektrikli suni ışığın keşfi)

Çok ışık (1930’lu yıllar)

Az enerji ile çok ışık (savaş sonrası yıllardan 1970’li yıllara kadar)

Küçükleştirme (1980’li yıllar) Renkli ışık Dinamik ışık Daha çok ışık ama daha az enerji

Gelişime daha detaylı baktığımızda prensipte hiçbir zaman insana bir avantaj sağlaması, neden olarak gösterilmedi. Lambanın keşfi de çoğunlukla sanayi süreçlerindeki verimi artırmak için kullanıldı. İş süreçleri gece saatlerine kaydırıldı. Ancak günümüzde ışığın insan üzerinde hangi olumlu veya olumsuz etkileri olabileceği düşünülmeye başlandı.

Bu açıdan bakıldığında, planlamacıların gerçek bir inovasyon sonrasında bu ürünleri nasıl kullandıklarını görmek ilginç. Ne zaman bir yenilik ortaya çıksa, bu çoğunlukla uygulamaya alındı. Çünkü yeni ve az olan teknik ürün çözümü bunu gerektirdi. Planlamacının asıl kalite tanımı, yapı sahibine, daha önce hiç bilinmeyen bir şeyi alacağını söylemesiydi. Nedeni, özel bir ışığın insan için kullanılacağı değil, bir anda uygulamaya hazır olan inovatif ışık tekniğiydi. Daha düz ifade etmek gerekirse: Tekniğin öne çıkartılması, uygulamanın anlamından daha fazla önem taşıyor.

Bunun örnekleri sodyum buharlı düşük basınçlı lamba, kompakt flüoresanlar ve de düşük volt teknolojisi. Geliştirme sonrası sürecini, piyasada yoğun biçimde kullanılması ve sonuç olarak kullanım oranının normal seviyeye kadar düşmesi ve daha anlamlı biçimde uygulanması takip etti. Aynı biçimde, geleceğin teknolojisi olarak bakılan ışık iletken teknolojisiydi. Bu teknoloji sayesinde ışık, günışığı gibi binanın içine getirilebildi.

Aydınlatma teknolojisi

Teknolojik olanaklar

Mimaride iyi planlanmış aydınlatma tasarımı

Budalalar gibi günışığının kalitesini iç mekanlara çuvallarla taşımaya çalışıyoruz. Elle tutulabilir ürünleri taşıdığımız gibi. Ancak bu şekilde ışığın elyaf optik iletkenler ile binaların derinliklerine taşınma konsepti anlatılabilir. Sonuç olarak, ışık borularının çıkışları da, ne günışığı efekti veren ne de pencereden dışarı bakışı mümkün kılan tavan altındaki ışık kaynaklarından başka bir şey değil. Ancak bunlar doğaya olan görsel irtibatı sağlamak ve şunu anlamak için gerekli: Çevremde herhangi bir sorun yok - tehlike yok.

Yine de her yeni teknolojinin kullanımından elde edilen deneyimler, üreticilerin vaatlerinde insan biyolojisinin doğasına uygun olmadıklarını veya teknik açıdan uygulanamaz olduğunu gösterdi. On iki yıl önce ışık sanayisi, büyük miktarlarda ışık saçan ancak teknik açıdan dayanıklılığı son derece az olan kükürtlü lambaları piyasaya sürdü. Sodyum lambasında ışık kalitesi, halojen lambalara göre çok daha az. Araştırmalar ayrıca flüoresanların sağlığı tehdit

Toplumsal gelişim seviyesi

Çevrenin ışıktan etkilenmesi

Trend Belirleme 55 edebileceğini gösterdi. Acaba fizikçiler insan açısından ışık kalitesinin ne anlama geldiğini bilemediler mi?

Günümüzde LED teknolojisi ile ve tüm üreticiler tarafından yoğun bir biçimde sunulan renkli ve dinamik ışığın olanakları piyasada. Yine, insan organizması üzerinde hangi etkileri yaratacağı bilinmeden kullanılan ışık sistemleri var. Ancak bildiğimiz bir şey var: dinamik ışık, insanı harekete geçiriyor. Üreticiler, çalışanların verimliliğini artırma doğrultusunda bununla reklam yapıyorlar. Renk dinamiği hareketlendiriyor. Renk dinamiği insan bedenini aşırı yorabilir mi? Dağlardaki karlar bu durumun tersi mi?

Gelecekte ne olacak? Karanlığı veya gölgeyi yaratacak bir lamba bulabilecek miyiz? Muhtemelen bunu da insan için faydalı olup olmadığını sorgulamadan hemen uygulamaya alırdık. Belki sonunda gün ışığının insan için en iyi ışık kaynağı olduğu kanısına varırız.

İnsani ihtiyaçlar

İnsani gelişim

Dergide s. 52.