Tiyatral Yaklaşım

Metin: Burcu Aydınalp Egel

Müze aydınlatmasına tiyatral yönden bakıldığında sahne aydınlatmasından pek farkı olmadığı görülür. Nasıl bir aktör sahne üzerinde seyirci için ışıkla flekillendirilirse müzede sergilenen figürler de aynı şekilde sergilenebilir. Bir heykeltıraşın yaptığı eser hangi malzemeden oyulmuş olursa olsun, ışık tasarımcısı, ışıkla objenin çevresine bir aura oluşturarak görülmeyen heykeltıraşlı€ını ortaya koyar.

Doğru kullanılan bir ışık, objeyi daha dramatik bir hale getirerek sanatçıyı destekleyebilir veya tamamen tarafsız kalarak sadece görünürlüğü sağlayabilir. Tasarım boyutundan bakıldığında tarafsız bir ışık tasarımı pek yoktur. Sadelik ve görsel bütünlüğün ahenkli tablosu tarafsız bir tasarım olarak görünse bile, ışık objeyi farklı bir dille konuflturur.

Bir aktör için ön, yan, arka ve tepe ışıklarının, doğru renk ve farklı yoğunluktaki dengesi ne kadar önemliyse sergilenen bir obje için de o kadar değerlidir.

Müzelerdeki seyirci ile sahne seyircisi aynı kategoridedir çoğu zaman. İkisi de objede bir hikaye arar. Her ikisi için de bir perde açılışı ve kapanışı vardır. Tiyatroda bu kırmızı sahne perdesidir, müzede ise giriş ve çıkışlardır. Parentez içinde belirtelim, müzede sergilenen objelerin arasındaki ilişki ve iç tasarımda yaratılan farklı objeler için mekan tasarımları, müze seyircisi için tiyatral bir anlam taşır. Bu nedenle 17. yüzyıl eserleriyle 19. yüzyıl eserlerini aynı oda içerisinde sergilendiği nadir bir durumdur. Doğru bir mimari tasarımın bir açılış ve kapanış perdesi

(2)

(1)

(3)

(4)

(6)

vardır ve ışık her mekanın ya da başka deyişle her sahnenin uyumlu bir parçasıdır.

Burada dikkat edilmesi gereken, müzelerdeki klasik havaya saygı duyularak yapılması gereken ışık tasarımıdır kuşkusuz. Klasik bir Yunan heykelini modern bir ışıkla superstar görünümüne sokmaya gerek yoktur örneğin. Buradaki amaç o objeyi yaratan ile aynı duyguları paylaşıp çıkarılmak istenen forma göre ışığı yönlendirmektir.

Günışığında sergilenmesi için yapılmış klasik bir heykelin dört duvar arasına alındığında da aynı havayı yakalaması gerekir. Bu nedenle ona göre renk ve malzeme seçilmelidir.

Özellikle tiyatral anlamda bakıldığında gözden kaçırılmaması gereken konu karanlığın da tasarımıdır. Işık tasarımcısı sadece aydınlatmacı değildir.

Karanlığın da tasarımcısıdır. Bir müzede nerelerin aydınlanması gerektiğine karar verirken nerelerin karanlık kalması gerektiğini de tasarlamak gerekir. Işık tasarımcısı tabloları ve geçiş yollarını aydınlatırken geri kalan bölgeleri, sanat eserlerini ortaya çıkarmak için, karanlıkta bırakabilir. Müze tarihi bir bina ise detaylar eserlerle uygun bir biçimde aydınlatılabilinir. Karanlığın gücü, sadece mekan içerisinde değil bir obje üzerinde de önem taşır. Bir heykelin nasıl aydınlatılacağına aslında gölgeler karar verir. Heykele hayat veren, doğru gölgelerin doğru yerdeki görüntüsüdür.

Müze aydınlatmasında en başarılı örneklerden biri kuşkusuz Fisher Marantz Stone tasarımı New York’daki American Museum of

Natural History, Rose Center for Earth and Space’dir. IES LUMEN 2001, IALD Award of Excellence 2001 ve The Edwin F. Guth Memorial ödüllerini kazanan bu tasarım, mimari ve tiyatro aydınlatmasında usta üç ortağın kurduğu bir şirketten ortaya çıkmıştır. Bu müze ışık tasarımı sayesinde, dış görünüflüyle New York’u tanımlayan simgelerden biri olmayı başarmış; iç tasarımındaki ahenk ve etkileyici tiyatral yaklaşımıyla müze seyircisine görsel ve etkileyici bir tur rehberi olmuştur.

Büyük müzelerde objelerin yakından görüntüsü kadar uzaktan görüntüsü de önem taşır. Objelerin mekan içindeki dizilimlerini, mekana ilk girişte oluşturdukları kompozisyonu belirleyen ve yine aynı objelerin yanına gidildiğinde de aynı ihtişamın yakalanmasını sağlayan akıllıca yapılmış bir ışık tasarımıdır. Bu nedenle tıpkı bir oyunun ışık tasarımına başlamadan önce tasarımcının plan ve kesitlerden seyircinin oturma planına göre hesap yaptığı gibi, müze ışık tasarımcısı da mekanın düzeninden ve müzeyi gezenlerin gecifl ve duruş bölgelerinden haberdar olmalı ve bu koşullara göre photometrik hesaplamalarını yapıp tasarımını tamamlamalıdır.

Nasil ki tiyatroda klasik bir eseri izlerken son model ışık robotlarını görmek istemiyor ve onları saklıyorsak, müzelerde de aynı sekilde kullanılan teknolojik malzemelerin saklanması ve doğal bir biçimde sunulması gereklidir. Çünkü daha önce belirttiğim gibi müze seyircisi de bir hikaye için girer o mekana. Giriş kapısından çıkış kapısına kadar o büyünün doğru dengelerde devam etmesi gerekir.

Modern bir müze ile klasik bir müzenin aydınlatması bina cephesi de dahil olmak üzere farklı olmalıdır kuşkusuz. Müze bir bina olarak konuşmalı ve ilk izlenimi giriş bölümünden vermeldir. İster resim ister bir obje olsun sanatçının yaratmak istediği forma ve renklere saygı duyulmalıdır. Müze aydınlatması, Mona Lisa’ya çerçeve seçmek kadar önemli ve zor bir konudur. Sonuç itibarıyla sanatçının ruhunu yapıtıyla birlefltirip seyircisine sunan ve hikayeyi anlatan ışık tasarımı, müze için en iyi ve en edebi tur rehberidir.

(5)

Dergide s. 48.