Renk değiştiren LED’ler

İç mimar için “aydınlatma” bir mekandaki en önemli araçlardan biridir. Doğru bir aydınlatma ile istenilen etki ve daha fazlası elde edilebilir. Eğer aydınlatma elemanlarının konumu ve kontrolü doğru yapılmazsa, mekan tasarlanmışın dışında, sıradan ve hatalı olarak değerlendirilir. Akkor, metal-halide ve flüoresan ışık kaynakları aydınlatma tasarımcısı ve iç mimar tarafından bilinen ve sıkça kullanılan ışık kaynaklarıdır. Ancak konu LED olduğunda, sektörün henüz tecrübe sahibi olmadığı görülmektedir. Geleneksel ışık kaynakları ile yapılan uygulamalardaki hatalardan elde edilen tecrübeler, önceki kuşaklardan günümüz tasarımcılarına aktarılmıştır. LED’ler ise henüz iç mekanlarda aydınlatma elemanı olarak sadece birkaç yıldır kullanılmaktadır.

LED’ler modern çağın aydınlatma elemanlarıdır. Edison akkor lambayı icat ettiğinde, açma-kapama düğmesi dışında başka bir ara yüz düşünemezdi. Oysa LED’ler bilgisayar destekli kontrol sistemlerine bağlanabilmekte ve tek bir merkezden yönlendirilip istenilen etki kolayca elde edilebilmektedir. Günümüzde DALI (Digital Addressable Lighting Interface) sistemleri sayesinde üç ana ışık rengine sahip LED’ler bilgisayar yazılımları ile belirli oranlarda bir araya getirilmekte ve yaklaşık 16 milyon renk elde edilebilmektedir1. DALI sistemlerine LED’ler gibi flüoresan lambalar da bağlanabilmektedir. Fakat LED’lerin sektördeki gelişim hızına bakıldığında, yakın bir gelecekte flüoresan lambaların yerini alacakları kesindir.

Uygulama örneklerine baktığımızda, özellikle alışveriş merkezlerinde, dış cephe aydınlatmasında, gece kulüplerinde ve özel projelerde karşımıza çıkmaktadır. Her uygulama alanı farklı özelliklere sahiptir ve ölçeğinden kaynaklanan bazı gereksinimleri vardır. Yazımıza konu olan alışveriş merkezlerindeki mevcut uygulamalarda ise ışık değiştiren yüzeylerde iki problem söz konusudur: bu aydınlatma elemanlarının çoğunlukla çok büyük yüzeyler olarak kullanılması ve değişen renklerin ana renkler olması. Bu iki problemin yaşandığı örneklerin sayısı bir hayli fazladır. Özellikle sinema salonu fuayesi gibi kalabalıkların toplandığı bir mekandaki genel aydınlatma elemanının ana renklere sahip olup, sürekli olarak değişmesi mekan kullanıcıları için ilk başta değişik gelse de, zaman içinde olumsuz sonuçlara yol açabilir. Örneğin, dudağına kırmızı ruj sürmüş bir genç kız, mekan yeşile döndüğünde, dudağının koyu kahverengiye dönüştüğünün farkında olsa mutlu olmayacaktır. İnsanların ten renkleri, saçının veya kıyafetinin renginin algılanmasını bir mekanda bu kadar kontrolsüzce değiştirmek, doğruluğu kesinlikle tartışılması gereken bir uygulamadır. Teknoloji, kullanılırken insan ön planda tutulduğu sürece insana faydalı olur inancındayız.

Kuşkusuz alışveriş merkezlerinde müşterileri ürün almaya çeken en önemli etken mağaza vitrinlerinin tasarımındaki başarıdır. Genellikle iç avlusu günışığı almayan ya da müşterisini yoğunlukla akşam saatlerinde ağırlayan merkezlerde vitrin aydınlatması çok önemlidir. Renk değiştiren bir vitrin aydınlatma uygulaması eğer sağlam bir dayanağı olursa markanın kimliğini ve vitrinin temasını başarılı bir şekilde yansıtıp, müşterileri kendine çekebilir.

Mağaza vitrin aydınlatılmasında sağlam bir dayanak ne olabilir? Ne olmayabilir? Öncelikle 16 milyon renk arasından ana renkleri seçmek, eğer çocuklara yönelik bir oyuncak vitrini değilse doğru değildir.

Vitrinin çok büyük bir yüzeyinde ışık kaynağının sürekli değiştirip, ürünlerin renklerini ve vitrine bakan insanların renk algısını etkilemekte doğru değildir. Doğru yöntem, markanın ve vitrin temasının göz önüne alındığı, ürünleri ön plana çıkartmak kadar onları alması hedeflenen müşterilerin renk algılarının yorulmamasına önem verilen ve özenle seçilmiş renklerin kullanıldığı bir vitrin aydınlatmasıdır.

Bu kavramları pekiştirmek için bir örnek üzerinde düşünelim. Bir giyim markasının sonbahar koleksiyonunun sergilendiği bir vitrin hayal edelim. Üzerlerinde giysi ve aksesuarlarla mankenlerin vitrinin zeminine yayılmış sararmış yaprakların üstünde ayakta durduklarını ve arka fonda bir sonbahar manzarası olduğunu varsayalım. Bu vitrinde giysilerin rengi, dokusu ve sonbahar temasının en etkili şekilde vurgulanması için belirli bir ışık düzeyine sahip genel bir aydınlatma olması şarttır. Bu düzeyi yakalamak, şiddeti ve rengi değişmeyen bir ışığa sahip olmak için düşük renk sıcaklığına sahip bir aydınlatma elemanı yerleştirdiğimizi varsayalım. Bu sabit ışığın yanında, arka plandaki manzarayı ve zemindeki yaprakları vurgulamak için renk değiştiren LED’ler kullanalım. Bu LED’lerin renklerine nasıl karar verilebilir? Tecrübeli bir aydınlatma tasarımcısı DALI sistemindeki ayarları kullanarak göz kararı bir takım renkler seçebilir. Ancak, bu yöntemle seçilen renklerin mağazanın birçok farklı alışveriş merkezindeki vitrininde kullanılması durumunda daha teknik bir yöntemle seçilmesinde fayda vardır. Bu yazıda önerilen sistem, bilgisayar yazılımları kullanmak ve renkleri metodik bir şekilde seçmektir. Şekil 1’de sonbahar yapraklarından oluşan bir resim görülmektedir2.

Bu renklerden esinlenmek ve DALI yazılımlarını kullanarak üç ana ışık rengini kontrol etmek mümkündür. Ancak günümüzün ileri teknoloji yazılımları, resimlerdeki renk oranlarını ekran üstünden alabilmekte ve bunları kırmızı (R), yeşil (G) ve mavi (B) ana ışık rengi değerlerine dönüştürebilmektedir. Çalışmamızda, Color Schemer Studio adlı bir yazılım kullandık3 (Şekil 2). Bu yazılım, her ne kadar web sayfası tasarımcıları için tasarlanmış olsa da, renklerin sayısallaştırılması için kullanılabilmektedir. Yazılım, hem bir resim üzerindeki renkleri sayısallaştırmakta hem de bulunan renklerin renk şemalarındaki denklerini bulabilmektedir. Şekil 2’de görülen yazılımın ana ekranının sağ tarafında renkler ve onların RGB değerleri görülmektedir. Ortada ise bu renklerin renk tekerleğindeki yeri gösterilmiştir.

Çalışmamız için seçtiğimiz Şekil 1’deki resim üzerinden, yazılım kullanılarak çeşitli noktalarındaki renkler seçilmiştir. Bu noktalar, sonbahar temasını en iyi çağrıştırabileceğine inandığımız özellikte olan renklerdir. Seçilen renklerin RGB değerleri Tablo 1’de verilmiştir.

Çalışmamızda, OSRAM’a ait LINEARlight Colormix LED elemanları ve DALI sistemi olarak ta OT-Easy 60 adlı donanım kullanılmıştır. DALI için özel olarak geliştirilmiş EASY Color Control yazılımı ile OSRAM’ın ürettiği LED elemanları rahatlıkla kontrol edilebilmektedir. Şekil 4’te daha önce bulunan RGB değerlerinin yazıldığı ve LED elamanlarına bu değerlerde ışık üretme komutu veren yazılım görülmektedir.

Bulunan değerlere göre ayarlanan LED’ler, DALI sistemi yardımı ile belirlenen sürelerde birbirleri arasında geçiş yapabilmektedir. Renklerin sırası, geçiş ve yanık kalma süreleri kullanıcı tarafından belirlenebilmekte ve bulunan bu değerler ve yapılan bu ayarlamalar, markaya ait başka bir mağazadaki DALI sisteminde kullanılarak aynı sonuç elde edilebilmektedir. Şekil 5’te örnek olarak hazırladığımız şematik vitrin ve bulunan ışık renkleri ile aydınlatıldığındaki ektiyi görmekteyiz.

Son zamanlarda renk değiştiren LED sistemleri sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Önerdiğimiz bu yöntem şüphesizdir ki tek ve en iyi çözüm değildir. Ancak bilgisayar destekli uygulamalarda renk seçimlerinin istenildiğinde ne kadar hassas ve metodik yapılabileceği konusunda ilgilileri bilinçlendireceğine inandığımız bir çalışmadır. Özellikle alışveriş merkezi, sinema ve mağaza vitrinleri gibi insanların bir araya geldikleri, ve sosyalleştikleri alanlardaki LED aydınlatmaları özenle seçilmiş renklerden oluşmalı ve aksan yaratacak nitelikte, ikincil olmalıdır.

1) DALI-AG of ZVEL Division Luminaries. “DALI: Digital Addressable Lighting Interface.” Frankfurt: DALI-AG. 1 Mart 2007 - www.daliag.org/c/manual_gb.pdf . 2) Bu resim www.pro.corbis.com adresinden alınmıştır.

3) Yazılım hakkında detaylı bilgi için: www. colorschemer.com.

Dergide s. 54.