Mikroskop altındaki şehir: Paris

Metin: Emre Güneş

Fotoğraf: LUCI arşivi

Büyülü bir dünya Paris… “Işıkların şehri” veya “Aşıkların şehri” gibi ünvanlara sahip, senelik 40 milyon turistin ziyaret ettiği bir metropol. Kamusal aydınlatma kavramının tarihte ilk defa V.Philippe döneminde, 1300’lü yıllarda Paris’te ortaya çıktığı biliniyor. Bu tarihsel misyonun devamı olarak Paris, bugün de - ünvanını hakeder bir şekilde - her dönem ışıl ışıl ve ziyaretçilerine doğru aydınlatma örnekleri sunma ve bunların şehre katkılarını gösterme konusunda öncülük yapıyor. “City under microscope”katılımcıları da, yerel yöneticiler ve LUCI sorumlularının ortaklaşa hazırladıkları yoğun, yorucu ancak zevkli program sayesinde 3 gün boyunca Paris’e daha yakından bakma şansı buldular.

“City under microscope”(Mikroskop altındaki şehir) LUCI (Lighting Urban Communities International) tarafından senede iki kere düzenlenen ve kuruluş amacına uygun olarak belediye yetkililerinin ışığa dair deneyimlerini paylaştığı bir etkinlik… Her sene Aralık ayında gerçekleşen genel kurulda etkinliğe ev sahibi olmak için talip olan ve üyelerin oylarıyla seçilen şehir yönetimleri; hem misafirlerini en iyi şekilde ağırlamak hem de çalışmalarıyla ilgili en ayrıntılı bilgileri verebilmek için sıkı bir hazırlığın içine giriyor. Bu seneki ilk etkinlik, 4-6 Nisan tarihleri arasında, aynı zamanda “ışıkların şehri” olarak da anılan Paris’te gerçekleşti. Aydınlatması ile kıskandıran bu şehrin arkasındaki ekibi ve çalışmaları görmek tüm katılımcılar için ilginç bir deneyimdi.

Program; Çarşamba akşamı Seine Nehri üzerinde düzenlenen tekne gezisi ve akşam yemeği ile başladı. Tekne gezisi sırasında Paris’in köprüleri; tarihçeleri ve aydınlatma tasarımları ile incelendi. 1988 yılından itibaren 15 sene içinde bitirilecek şekilde köprü, geçiş noktaları ve çevresinin restorasyonu ve aydınlatılmasını planlayan Paris Belediyesi, bu proje için yaklaşık 70 milyon euro’luk bir bütçe harcamış.

2. gün, günün ilk yarısı Paris Belediye binasında yapılan sunumlar ile geçti. Belediyenin organizasyon yapısı, görev dağılımları ve devlet-yerel yönetim yetki ilişkileri ile ilgili bilgi verilirken ayrıca sürdürülebilir gelişme adına yapılanlar ve aydınlatma konusunda kabul edilen prensipler anlatıldı. Prensipler arasında armatür tasarımı ile ilgili standartlar, varolan aydınlatma değerlerinde maksimum-minumum noktaların belirlenmesi, bu değerlerin düzenli kontrolü ve günümüzün popüler kavramı ışık kirliliği’ne (ya da dergimizin tanımlaması ile “spam” aydınlatmaya) izin verilmemesi sayılabilir. Özellikle sokak lambalarının tasarımı noktasında, şehrin geçmişine saygı göstergesi olarak, tarihi değerler korunmaya çalışılıyor ve bu tasarımlar sayesinde Paris kimliği ve markasına vurgu yapılıyor.

Bu konuda İstanbul’un da alacağı dersler var.

Tarihi yarımadada hala – az da olsa – varlığını sürdüren 1900’lü yılların başından kalma sokak lambası tasarımlarının yaygınlaştırılması ve kimlik olarak korunması çok önemli.

Öğleden sonra iki ziyarette bulunuldu. İlki büyük bir titizlik ve sabır ile Paris’in tüm aydınlatma, doğalgaz ve elektrik gibi altyapı planlarını düzenli olarak güncelleyen ve dijital ortamda saklanmasını sağlayan “Karayolları Bakım Planları Bölümü” oldu. Her ne kadar birçok noktadan hard-copy olarak ulaşan, duvarlar boyutundaki dosyalar arasında kaybolmuş memurları görmek yürek burksa da, yapılan işin önemi, bizim gibi metro kazısında delinen doğalgaz borusu haberlerine alışık İstanbullular için biraz daha ortada. Kurum sadece bu planları güncellemekle kalmıyor, aynı zamanda dönem dönem gelen bilgilerin doğruluğunu bizzat sahaya gönderdiği elemanları aracılığıyla kontrol ediyor.

Karayolları Bakım Planları Bölümü İkinci ziyaretimiz ise Paris Belediyesinin tüm bakım işlerini gerçekleştiren CITELUM firmasının kontrol merkezi idi. Bu noktada belirtmekte fayda var, Paris Belediyesi tüm aydınlatma faaliyetlerini planlıyor, kontrol ediyor ancak operasyonel işlerin tümünü taşeron firmalara dağıtıyor. Örneğin, aydınlatma elemanları, bunlara sinyalizasyon da dahil, ile ilgili tüm bakım işlerini CITELUM firması, belediyeye kurulumda yaklaşık 3 milyon euroya malolan bir sistem ile yürütüyor. Senelik olarak ayrıca 500.000 euro ödenen bu sistem ile şehrin kamusal alanda bulunan tüm aydınlatma elemanları (direk, lamba, armatür) online olarak takip ediliyor. Hangi direkte nasıl bir lamba kullanıldığı, markası, yılı, en son bakım tarihi gibi tüm bilgiler online mevcut. Belediye ile firmanın ortak kontrolünde olan bu sistem ile CITELUM firması, belirtilen herhangi bir arızayı 20 dakika içinde onarmakla mükellef. Aksi takdirde belli bir ceza ödüyor. Şaşırtıcı olan Paris gibi bir şehirde bu sistemin vardiyalı olarak artsa da, normal şartlar altında toplam 2 arıza ekibi ile yürütülüyor olması. Sistemi başarılı kılan en önemli noktalardan biri ise arıza bildirmek noktasında sorumluluğun tüm kurumlar arasında dağıtılması, yani trafik ekiplerinden tutun da itfaiyeye kadar birçok kamu görevlisi şahit olduğu arızaları kontrol merkezi ile paylaflmakla yükümlü. Bu da sistemin başarısında kilit bir nokta.

Gün sonunda Paris’i otobüs ile de olsa 3 saat kadar gezdik. Gezi sırasında aydınlatılan tarihi binalar ve konseptleri ile ilgili bilgiler verildi. Yine enerji tasarrufu noktasında yapılan çalışmalar anlatıldı. Örneğin, Eyfel kulesi gibi tarihi mekanlar ve binalar için aydınlatılacakları saatler belirlenmiş. Kışın haftaiçi geceyarısına kadar haftasonu ise 01:00’e kadar, yazın ise tüm hafta boyunca 01:00’ kadar ışıklar yanıyor. Tabii ki bu kısıtlama, yılbaşı gibi özel günlerde ortadan kalkıyor, ve binalar sabaha kadar aydınlatılıyor.

Son gün sabah program dahilinde “Paris sokak ekipmanları laboratuarı”nı ziyaret etme şansımız oldu. Laboratuar Paris sokaklarında kullanılan veya kullanılacak tüm ekipmanları suya, ısıya, darbeye dayanıklılık veya ışık kaynağı ile ilgili normlara uygunluk noktasında test ediyor. Test edilen ürün de bu sayede uluslararası olarak kabul edilen bir kalite sertifikasına sahip oluyor.

Etkinliğin son bölümü ise şehir master planlarının ayrıntılarına, yeni teknoloji yatırımları ve bunların geri dönüfllerine ayrılmıştı. 2003 yılından beri sürdürülen bir dönüşüm projesi ise rakamları ve sonuçları itibariyle etkileyici idi. 4 yılda ele alınan 125 bölgede enkandesan lambaların metalik halojen lambalar ile değiştirilmesi için 1,7 milyon euro harcanırken, proje sayesinde elde edilen enerji tasarrufunun, 5. yıl içinde yatırım rakamını geçmesi bekleniyor.

Programın sonu bu senenin 2. etkinliğinin adresi olacak Moskova şehrinin yerel yöneticilerinin sunumu ile gerçekleşti. Şehre ve organizasyona dair katılımcıları bilgilendirerek, beklentilere cevap vermeye çalıştılar.

İstanbul’un LUCI üyelik süreci başladı ve devam ediyor. Kararın Türk bürokrasisinde onaylanması ile beraber Moskova’da tüm üyeler ile paylaşılması umuduyla ayrıldık Paris’ten. Tabii ki aklımızın bir ucunda varolan, birçok sohbetimizde de kendine yer bulan “İstanbul under microscope” fikri ise etkinlik sonrası daha bir yakınlaştı yüreğimize…

Dergide s. 68.