“Beyaz Kentin” karanlık tarafı

Metin: Kai Becker

Portekiz’in Lizbon kentinde gerçekleştirilen II.Uluslararası Bienal’den izlenimler Portekiz’in başkentine henüz inmiş olmama rağmen, ılık ve geç bir yaz akşamı, kentin tepelerinde yer alan kıvrımlı sokakları boyunca bulunan barların önündeki meydanlardan birinde oturuyorum. Masamda kırmızı şarabım. Gözlerim, akşamın karanlığına yavaş yavaş gömülen kentin nefes kesen panoramasına hapsolmuş. Başkentin geceye geçişi için mükemmel bir ortam denilebilir - tabi aniden ortaya çıkan bu ışık olmasa...! Meydanın ışıklarının yanmasıyla birlikte anında romantizm yokoluyor. Işık saldırısının sebebi, barın girişini süsleyen halojen lambalardan biri. Lambanın ışığı, direkt olarak dış alandaki masaların üzerine yansıyor. Her bu istikamete bakma çabası ve hatta lambanın kontürünü görsel olarak algılama girişimleri ister istemez geçici görme bozuklukları ile sonuçlanıyor.

İşte bu benim Lizbon kentinde suni ışık ile ilk karşılaşmam oldu. Aslında bu ışık için buraya gelmifltim; 21 - 30 Eylül tarihleri arasında Lizbon’da gerçekleştirilen II. Uluslararası Bienal, Luzboa’ya davet edilmifltim. Büyük turizm merkezi Lizbon, bana göre de doğru olarak, “beyaz kent” olarak adlandırılıyor. Gerçekten de, kent merkezinde kaplı olan son derece güzel açık renkli arnavut taşlarına vuran ışık yansımaları ile tüm şehir gün içinde sıcak beyaz bir ışık ile parlıyor.

Lizbon’un gece aydınlatması konusunda ise, ki burada görüfltüğüm kişilerden anladığım kadarıyla, sadece tek bir formül uygulanıyor: Halka açık alanlardaki ışık eşittir güvenlik. Nokta. Böylece şehir nüfusunun çoğu için aydınlatma unsuru yeterince karşılanmış olarak kabul ediliyor. Dolayısıyla, karanlığın basmasıyla birlikte, kentin gün içinde yansıttığı havanın çoğu kayboluyor. Büyük ölçüde birbirine benzer sokak aydınlatması tüm semtleri sarı bir ışık ile sarmalıyor, kentin tarihi anlamı olan simgeleri aynı ışık ile kaplanıyor ve hatta bazı kiliselerde halojen projektörler, yapıların ince mimarisini çalıyor.

2004 yılında son derece motive ekibi ile I. Bienale katılan Mario Caeiro bu ortamı ve Portekiz’in başkentini suni ışık çalışmaları ile değiştirmek istiyor. Festival ile birlikte insanların ışık konusuna daha çok ilgi göstermeleri ve böylece günün daha karanlık saatlerinde yaşam kalitesini iyileştirmek hedefleniyor.

Bu sene II. Bienal (www.luzboa.com) on ülkeden gelen ışık sanatçıları ile gerçekleştirildi. Tarihi eski şehrin birçok bölgesi çalışmaya dahil edildi ve üç hat üzerine 25 ışık sanatı objeleri yerleştirildi. Işık yolları, genel sokak aydınlatma sistemlerinin farklı renk filtreleri uygulanması ile değiştirilerek, görülebilir hale getirildi. Böylece birbiri ile bağlantısı olan kırmızı, yeşil ve mavi renkte üç yol ortaya çıktı. Bu yollar tekdüze sarı renk ile keyifli bir kontrast oluşturdular.

Etkinlik Extra]muros[ etkinlik ofisi tarafından organize edildi. Festivalin ana sponsorluğunu, Portekizli büyük bir enerji holdingi üstlendi. Diğer sponsorluklar ise, projelerde kullanılan lambalar ve aydınlatma enstrümanları veya belediye çalışmaları şeklinde gerçekleşti.

Gece Lizbon içinde dolaşırken, kendisini kent alanındaki varlığı ile öne çıkartan bazı senaryolar göze çarptı. Bazı projeler ise sessiz ve sakin izleniyordu. Belçika formasyonu “Het Pakt”, medya tarafından karmaşık ve farklı tepkiler uyandıran, etkileyici bir uygulamaydı.

“Fado Morgana” başlıklı proje ile müzik, geniş foto projeksiyonları ile kombine edildi. Uygulama sahnesi olarak dört sanatçı sakin bir mekanı seçtiler: eski bir yerleşim alanından kaleye doğru çıkan karanlık merdivenler. Basamaklar boyunca bir düzine büyük formatlı beyaz perdeler yerleştirilmişti. Perdelere ise gözleri kapalı insanların yüzleri projekte edildi. Rüzgarda hafif hafif dalgalanan perdelerin yarattığı hayaletler dünyası ortamı, fonda hafifçe verilen koro müziği ile güçlendirildi.

Bu uygulama ziyaretçiler tarafından çok beğenildi çünkü, mekan izlemeye davet ediyordu ve asıl önemlisi; bu bölgede oturanlar proje için koro müziğini kendileri seslendirmifllerdi. Muhtemelen insanların kalbine giden yol burada yatıyor. Artık etkinlik konseptlerine çok daha fazla dahil edilmek istiyorlar. Şu sıralar Portekizlilier, ışık yollarını takip etmektense, saatlerce bekleme kuyruklarını göze alıp, yeraltında bulunan “Galerias Romanas” mekanlarını ziyaret etmeyi tercih ediyorlar. Belki enerjileri çok olan etkinlik organizatörleri 2008 yılında gerçekleştirilecek III. Bienal ile daha fazla insana ışık konusunda hassasiyet kazandırabilirler.

www.luzboa.com

Güncel II. Uluslararası Bienal, Luzboa 29

Üst: Het Pakt: Fado Morgana Fotoğaf: Markuz Kirchgessner Orta: Jana Matejkova: Jardim do Principe Real Fotoğraf: Vera Jesus & Hugo Ferreira Alt: Brunu Peinado: Largo des Sao Carlos Fotoğraf: Vera Jesus & Hugo Ferreira

Dergide s. 28.