Bütünün Parıltısı

Metin: Joachim Ritter, Petra Steiner

Işığın bilerek uygulanması, kurumsal kimlik oluşturma çerçevesinde sıkça uygulanan modern bir yönetim aracı. Kurumsal kimlik terimi son yıllarda bir hayli değişime uğradı. Konsept, şirketleri kamuoyunda kiflilikler olarak algılama fikrine dayanıyor. Pazarlama stratejistlerinin görevi ise, kurum kimliğini oluşturmak, neredeyse insani bir “kişilik”

kazandırmak ve kuruluşun çevresi ile (iç ve dış) en uygun iletişimi kurmasını sağlamak. Kurumsal kimlik esas olarak pazarda ortaya çıkan bir kuruluşun kimliğini, daha doğrusu karakterini ve müşteri tarafından algılanışını tanımlıyor. Kısacası, tüm özelliklerini bir araya getiren firma kimliği tanımlanıyor.

İzleyici, bir kişinin kimliği üzerinde konuşurken genelde tarzı, iş yapışı ve görüntüsü konusunda bilgi verir. Aynı düşünceleri bir kuruluş için değerlendirirsek, kuruluşun kimliğini, tutarlı faaliyetleri, iletişimi ve görsel açıdan kendisini nasıl sunduğu oluşturur. Tüm yapı taşları birbirine uyduğunda ve sanki bir çarkın difllileri gibi içiçe girdiğinde, belli bir özelliğe sahip tamamlayıcı parçalarla bir bütün; kurumsal kimlik oluşur. Kurum kendini ne kadar açık ve anlaşılır bir yapıda sunuyorsa, rakiplerine göre o kadar farklılık yaratacak ve kendisini konumlandıracaktır.

İnsan %80 oranda gözleri ile algıladığından, resimler, metinlere göre, daha çok dikkati çeker ve hafızada daha uzun kalır. Bu nedenle kurumların kamuoyunda en belirgin faydayı sağlayabileceği araç, kendi görüntüleridir. Bu bağlamda yapı taşı ışık, dinamik bir önem kazanır.

Arz bolluğunun yaşandığı uluslararası pazarlarda artık yüksek kaliteli ürünler veya sadece çalışma performansı ile öne çıkmak yetmiyor. Uzmanlar şirketlere tüm sunum konseptlerini sunuyor, şirketin görselliğini de birlikte değerlendirerek karmaşık pazarlama stratejileri geliştiriyorlar. Ancak kurumsal kimliğin sadece tanımlanması gerekmiyor, görünmesi de gerekiyor: bu da bir onur ve ışık meselesi...

Bu gelişme genel olarak gözlemlenen, giderek daha çok kişinin açıkça ışık ve aydınlatma tasarımı ile ilgilendiği eğilimine eşit. Günümüzde toplumumuzda hayat ritminin temel değişimi, ışık faktörünün yoğun algılama için tetikleyici oluşuyla tanımlanır.

Seneler içinde bizler geceye de egemen olduk ve sonunda geceyi günün uzatılmış bir bölümüne çevirdik. İster mesleki isterse özel nedenlerden dolayı gece dışarı çıkalım, genelde çevremizde her zaman suni ışık vardır. Bu noktada kurumlara, imajlarını geceye taşıma ve kişiliklerini profesyonel aydınlatma tasarımı ile sundukları için reklam yapma olanağı ortaya çıkar. Aydınlatma tasarımcıları bu geliflmeden fayda sağlıyorlar. Sonuç olarak bu durum aydınlatma tasarımının, mimari konseptlerinin önemli bir parçası ve planlama süreçlerine entegrasyonu ile giderek kabul edilmesine neden oluyor. Bu gelişim son yıllarda şirket mimarilerine de açıkça yansıyor, çünkü firmalar giderek ışığı kurumsal kimliklerinin bir parçası haline getiriyorlar. En modern lambaları kullanarak, şirketler imajlarını etkili bir şekilde geceye yansıtıyorlar. Modern bina cephelerine bakıldığında, bir şirketin görüntüsünün, onun kimliği ile bir bütünlük içinde olduğu görülür. Dolayısıyla bir şirketin gece görüntüsü, müşterinin bilincine kazınan görüntünün tamamına katkı sağlar.

Ayrıntılı olarak planlanan bir ışık konsepti, bir şirketin değerlerini ve felsefesini gece görüntüsüne aktarabilir ve kimliğini güçlendirebilir. İster bankalar, sigorta şirketleri isterse otomobil üreticileri veya moda markaları olsun birçok kuruluş, aydınlatma tasarımının kalıcı ve derinden etkileyici efektler oluflturabileceğini ve bunların izleyicinin bilincinde kalıcı etki bırakabileceğini anladılar.

Bu arada bankalar eskiden beri yeni fikirlere açık ve en yeni teknolojileri kullananlar olmuştur. Bankalar renkli ve bağıran türde (Nord LB Hannover) görüntüler yerine, dışa doğru ciddi ve elegant bir görünüm aktarmakta akıllılık ediyorlar. Sigorta şirketlerinin güven ve şeffaflığı sergilemesi (hayat sigortası ticari binası Taipei / Tayvan, daha çok aşırı renkli) gerekir. Işık elemanları ile bir şirketin imajının bağlanması gayet iyi gidiyor. Tüketici, her sabah doğmakta olan yeni günün alaca karanlığında uykulu bir şekilde işe pratİK TASARIM KONULARI Kurumsal Kimlik ve Işık 67 giderken, halen daha karanlık olan ufukta belli bir yol kesiminde keyifli bir mavi karşısına çıkıyor. Bilinçli algılamayı hiç farketmeden, bir ilişkilendirme süreci başlıyor.

Durum yanlış anlaşılmayacak kadar açıktır: araba kullanmak, sokak, mavi - “her şey mükemmel”. Burada kişilik kültürünün mükemmel bağlantısı aydınlatma elemanları ile ortaya çıkıyor, hem mavi hem de sarıda aynı durum oluşuyor!

Benzer gösteriflsizliğe, lüks moda satıcılarının aydınlatma konseptlerinde rastlanıyor, bunu satış mekanlarında uyguluyorlar. Bu tarz, çoğunlukla asıl aydınlatmanın yanısıra belli bir havayı yaratmak için kullanılıyor. İnsanlar üzerinde etkisi ile, müşterinin az çok bilinçsiz şekilde etkilenmesi sağlanıyor. Işık, çeşitli değişimleri sayesinde çok farklı duygular üretebildiğinden veya duyguları güçlendirebildiğinden, ticari ortamlarda kullanılan aydınlatma konseptleri de farklı amaçlara yönelik geliştiriliyor.

Herhangi bir gıda dükkanının satış alanını gözümüzün önüne getirdiğimizde, muhtemelen aynı resimleri göreceğiz: dekorasyonu en asgaride tutulmuş satış alanı, daha çok oryantasyon amaçlı olan ve oyalanmaya davet çıkarmayan, çoğunlukla aşırı aydınlık soğuk beyaz ışık ile doldurulmufltur. Bu tür bir aydınlatma neredeyse, kamuoyunda

Kurumsal kimlik = kurumsal tasarım, kurumsal iletişim, kurumsal davranış, kurumsal imaj

Kurumsal tasarım: Görsel kimlik

Kurumsal iletişim: İşletmenin tüm iletişimi (iç ve dış iletişim)

Kurumsal davranış: Kurum kültürü (çalışanların kendi aralarındaki davranışları, müşteriye, tedarikçilere ve işletmenin ortaklarına olan davranışları)

Kurumsal görüntü: Müşterinin aklındaki profil (ve açıkça tanıdığı resim)

indirimli alışveriş mağazalarının vermek istedikleri kimlik ile örtüflmektedir: “ucuz”

Bu tür dükkanlarda sergilenen senaryo içeriye giren müşteriye direkt olarak şu mesajı verir; burada uygun fiyatlı ürünler satılmaktadır, mümkün olduğu kadar çok ve hızlı satın alınması gereken kitle ürünleri. Slogan ise “Buradan alışveriş yaparak her şeyden tasarruf sağlarsınız”. Burada önemli olan müşteriyi rahatlatarak görsel etkiler ile yeniden gelmesini sağlamak değildir.

Müşterinin rahatlaması, alışveriş yaptığı yere bağlılığı beklentilerinin teyidi ile sağlanır. Alışveriş yaparken indirimli ürünler sayesinde tasarruf etme niyeti müşterinin tekrar aynı dükkana gelmesi ile güçlenir.

Şirketin kimliği alışveriş esnasında oturur, çünkü sergilenen görüntü açıkça gerçek ile örtüflmektedir. Bu etkiye ışığın da katkısı büyüktür. Daha şık, estetik ve çekici bir konsept, bu kez alışverişi engelleyici etki de yaratabilir. İyi ışık mutlaka estetiğe hitap demek değildir, iyi ışık doğru kullanım için en uygun tasarım demektir.

Tayvan’ın Taichun kentinde açılan ilk Louis Vuitton mağazasından sonra ikincisi Madrid’te açıldı. Arup Lighting Amsterdam firmasının aydınlatma tasarımcıları, dünya çapında 350 mağazada uygulanabilecek bir küresel konseptin oluşturulması ile görevlendirildiler.

Aydınlatma tasarımcıları sadece bir tavan konstrüksiyonu geliştirdiler, tüm lambaların yerleştirilebileceği bir asma tavan. Bilinçli olarak “tavan yapısına müdahale” edilmedi, ancak böylece zarif oluşumlar ortaya çıktı.

Büyük alışveriş mağazalarında, küçük dükkanlarda ve de özellikle daha pahalı trend veya tasarımcıların butiklerinde durum tamamen farklıdır. Tüketim malzemelerinin indirimli satışları yapıldığı mağaza pencereleri reklam amaçlı posterlerin yeri olmaktadır. Genç kitleye hitap eden butikler ise sadece müzik değil, renk dinamiğine sahip ürünler de teşhir etmektedir. Zengin ve orta yaş grubu müşteriler için bu tür bir sunum ise geçerli değildir.

Demek ki artık karmaşık aydınlatma sistemleri olan bir dünyaya doğru gidiyoruz ve çok değerli aydınlatma tasarımı konseptleri ile karşı karşıyayız. Doğru bir oryantasyon ve müşterinin güvenli bir şekilde mağazada dolaflabilmesini sağlayan temel aydınlatma üzerine

Işığın arka planlara ve tavandaki “dışarı çekilebilen” konstrüksiyonlara yerleştirilmesi sayesinde mimarinin ö zelliği ve malzemeleri öne çıkıyor. Voute’ler içinde kullanılan flüoresanlar dışında çevre ışığı uygulanmamış. Objelerin üzerini aydınlatan ışıkları için 20 Watt ve 35 Watt’lık yüksek basınçlı lambalar kullanılmış. Ayrıca eşarp ve kravatların aydınlatılması için özel lambalar geliştirilmiış. Bu lambalar, ışığa yön verme olanaklarını sınırlamadan dar bir bölgeyi aydınlatıyor. Vitrinler tavandan aydınlatılmış. Tavan projektörleri yapılandırılan aydınlatma konsepti, müşterilerin alış davranışlarını etkileyen ışık atmosferleri yaratır. Bu ilişki yeterli derecede bilinmektedir: Müşteri kendisini rahat hissediyorsa veya ortam olarak kendisine uygun bir şekilde hitap edilmiflse, potansiyel alışverişlerini daha kaliteli olarak görüyorsa, ister bu mekan büyük bir mağaza olsun veya ister lüks bir mağaza olsun, satınalma kararını etkileyecektir. Işık, duyguları harekete geçirecek atmosfer yaratabilir (=kurumsal kimlik dükkanı), istenilen ışık rengi planlı olarak seçilebilir ve yönetilebilir. Ancak ışık bir işletme için kalite duygusunu da iletebilir. Vurgulayıcı aydınlatma özel etkisini eğer genel aydınlatmanın da ötesinde tasarlanmış ise gösterir. Kümelefltirilmifl ışık “Eyecatcher” (gözü yakalayan) olarak görev yapar. Işık yoğunluğu ile çekiciliği artar. Ancak başarılı ürün sergilemenin yolu tek başına aydınlığı yaratmak değildir. Bu ancak ışık ve gölgelerin ayrıca ışık veriyor. Son planlamada, parlamayı engellemek için tüm lambalara kafes sistemleri uygulanmış. Her biri iki farklı ışık dağılımı açısına sahip iki duvar lambası kullanılmış. Kabartmalarla süslü duvardaki bir aralığa iki elektrik rayı yerleştirilmiş. Rayların üzerine lambalar monte edilmiş. Bu şekilde uygulama maliyetleri de düşürülmüş. Açık duvar yapısı ve daha koyu olan taban, bakışı direkt olarak ürünlere yönlendiriyor ve yüzeyleri öne çıkarıyor. Aydınlatma dekorasyona entegre edilmiş. Mekana bakıldığında, geçişler sade ve lüks heyecan verici şekilde bir senaryo içinde sunulması ile oluşur. Suni ışık istenildiği şekilde yönetilebildiği ve ayarlanabildiğinden, bilinçli olarak oluşturulan resimleri aktarmak için çok çeşitli olanaklar vardır.

Ürün satışı ve mağazalar konusunda heyecan ilişkisine, küreselleşme ve yerel kültürlere karşın birlikte bakmak gerekir. Bu konuyla birlikte aydınlatma konsepti ile ilgili sorular ortaya çıkar. Bir taraftan markaların tüm dünyada aynı şekilde pazarlandığını (Mc Donalds, Gucci) görürüz, diğer taraftan yerel pazarların ve kültürlerin atmosfer tasarımında dikkate alınmasını isteriz. Burada ise karşımıza, aydınlatma tasarımı için tek bir temel konseptin dünyadaki tüm mağazalar için uygun olup olmadığı sorusu çıkar. Rogier van der Heide yönetiminde Arup Lighting, 350 Louis Vuitton Departmanının küresel aydınlatma konsepti için IALD 2006 Mükemmeliyet Ödülünü aldı.

Projeye katılanlar

Aydınlatma tasarım ofisi: Arup Lighting, Amsterdam /Hollanda Aydınlatma tasarımcısı: Rogier van der Heide, IALD, Simone Collon, Ben Kreukniet Mimar: Louis Vuitton, Mimarlık Departmanı Fotoğraflar: Arup Lighting

Louis Vuitton genelde prestijli büyük eski binaları mağaza olarak kullanmaktadır. Dolayısıyla buradan kurumsal mimari konusunda açık bir profil oluşturmak mümkün değildir. Bina cephesi değişken, bu nedenle aydınlatma tasarımcıları öncelikle vitrinlere ve binanın iç alanlarına konsantre olmuşlar.

Hangi ışık tasarımı planlaması küresel olarak çalışacaktır, hangileri mimari zorunluluklara tabi olacaktır ve hangileri temel kültürel özellikleri kısıtlar?

Raf aydınlatması örneği aktarabilir bir konseptin entegrasyonudur. Eğer raf sistemi ve mimari aynı ise, bu düşünce global olarak da uygulanabilir. Diğer bir konu, dünyanın farklı noktalarındaki ışık rengidir. Dünyada tüm müşteriler aynı ışık ortamında aynı (alışveriş) duygu yoğunluklarını hissederler mi? Noel aydınlatması tasarımı her yerde aynı duyguları mı uyandırır? Sonuç:

Temel tasarım elemenları küresel konsept olarak tanımlanabilir. Ancak her mağazanın tek tek işlenmesi gerçeği de ortadadır, çünkü mimari aynı değildir. Her Gehry binası hemen tanınır, ancak başka bir mimari çerçeveye yerleştirildiği durumlarda her zaman eşsizdir. Aynısı aydınlatma tasarımı için geçerlidir. Küresel ışık konsepti sadece temel ilkelerinde çalışır.

Ancak bir alışveriş sokağında markayı hemen tanımak için bu da yeterlidir. Bugüne kadar Louis Vuitton konsepti iki mağazada gerçekleştirildi.

İspanya’nın Madrid kentinde ve Tayvan’ın Taichung kentinde. Web sitesinden tüm mağazalar görülebilir: www. louisvuitton.com

Richard Kelly’e göre aydınlatma tasarımının üç bileşeni Görmek için ışık; Eşit orantılı temel bir aydınlatma, uygun aydınlatma seviyesi, az parlama sağlar ve öncelikle oryantasyon amaçlıdır.

Bakmak için ışık: Bazı alanlar ve faaliyet noktalarını çevre ortamdan daha öne çıkartır. Bu belirginleştirme amaçlı aydınlatma izleyicinin bakışını ürüne doğru çeker ve ürünün özelliklerinin vurgulanmasını sağlar. Burada aydınlatma seviyesi açıkça genel aydınlatma seviyesinin üzerindedir.

Seyretmek için ışık: Işık burada algılamanın objesi haline gelir, belirginleştirici aydınlatma.

Modern ışık tasarımında ayrıca iki komponent açıkça görülmektedir: Bilgiyi taşıyan ışık Rahatlık faktörü ışık pratİK TASARIM KONULARI Kurumsal Kimlik ve Işık 69

Dolayısıyla profesyonel aydınlatma tasarımında her bir kurumun, kendi kimlik özelliklerinin yanı sıra kültürel etkenlerini de dikkate alması gerekmektedir. Dünya üzerinde ışık durumları çok çeşitli olabildiğinden, insanların ışığı algılaması ve aydınlatma ile ilişkisi de çok farklı olabilir.

Örneğin Asya’da suni ışık kaynakları ile ışık kalitesi ve tasarımı, ayın yansıttığı ışık gibi, soğuk beyaz ışık kullanılarak kendisini gösterir. Avrupa’da ışık tasarımında daha çok güneş baz alınarak, sıcak beyaz ışık tercih edilir. Aydınlatma tasarımcıları ve planlamacıların görevi, bu farklı ışık kültürlerini incelemek ve bunları dikkate alarak, planlamasını ilgili kültüre göre yapmak ve kendi kişisel uygulamalarını veya müşterinin aşırı isteklerini öne çıkarmadan yapmaktır. Renklerin de içerik olarak farklı anlamı vardır. Asya’da kırmızı renk, varlığı ve zenginliği temsil eder.

Küresel olarak faaliyet gösteren birçok kuruluş, kurumsal tasarımlarının önemli unsurlarını sabit tutma gayreti içindedirler. Halka tanıtım esnasında değişiklikler örneğin ülke ve kültür gruplarının pazarlarına göre hazırlanan radyo ve TV reklamlarındaki claims / sloganlarda görülür. Burada yerel ve ulusal hassasiyetin dikkate alınmasının kaçınılmazdır. Aydınlatma tasarımı da bundan etkilenir. Örneğin McDonald’s, Japonya’nın Kyoto kentinde kurumsal tasarımını serbestçe gelifltirememenin sıkıntısını yaşamıştır. Dev kuruluş şehir makamlarının kararlarına boyun eğerek kırmızı firma rengini daha kahverengi bir ton ile değiştirmek zorunda kalmıştır, çünkü kırmızı çok parlak olarak algılanmıştır.

Dışarıdan kurumsal tasarımına bir başka müdahale ise flirkete Paris’de Champs-Elysee’deki restoranında yapılmıştır. Caddenin genel görüntüsünün muhafaza edilmesi gerektiğinden, sadece beyaz ışıklı bir reklam uygulanabilmifltir.

Şirket kültürünün bir parçası olarak ışık (Kurumsal Kimlik). Kurumsal kimlik konsepti, şirketlerin sadece dışa olan etkilerini değil, aynı zamanda iç iletişimi de dikkate alır. Burada çalışanlar ilginin odak noktasıdır.

Mercedes Benz kurumsal kimliğin içeriğini PR etkinliklerinde de kullanıyor. Önemli olan, bir kuruluşun tüm alanlarının, onun değerlerini ve hedeflerini inanılır şekilde yansıtmasıdır. Işık ve bilgiyi yansıtan kurumsal kimlik, gerçeği de yansıtmalıdır. Özellikle bu konu, ürün veya hizmet kalitesi ve tasarımı, iletişim araçlarının içeriği ve şekilsel tasarımı, işletmenin içe ve dışa yönelik faaliyetleri, firma binalarının veya satış noktalarının mimarisi ve görsel özelliği için geçerlidir. Son olarak kapsamlı kimlik sürecinin bir parçasını gözönünde bulundurursak, ışık ve kurumsal kimliğin ilişkisi burada da açıkça karşımıza çıkıyor. Çünkü üç boyutlu mekanda iletişim her duyuya hitap ediyor.

Eğer planlamacılar, etkileri konusunda açık bir fikre sahip değillerse veya teknik gelişmeler, aydınlatma tasarımı konseptinin dürtüleri değilse, ışığı sadece bir pazarlama aracı olarak uygulamak da tehlikeleri beraberinde getiriyor. Renkli ışık kullanımı ile öne çıkmak çok kolay. Sadece ilgi uyandırmak kurumsal kimliğe hizmet etmiyor. Burada esas talep edilen “seyretme aşamasında” izleyene kurumun değerlerini aktarmak. Asıl bu husus sadece teknik planlama ile oluşmuyor ve profesyonel bir tasarım gerektiriyor. Işık sadece görmeyi amaçlamak için kullanılmıyor, bireysel tasarımın da bir aracı oluyor. Bu nedenle kamusal alanlarda görsel aktarım ve şehirlerde tasarımlar içinde reklamların tartışılması ve bunların üzerinde oluşacak konseptlerin tanımlanması gerekiyor. Bu konuda ileriyi görecek ve muhtemel bir kaosu engelleyecek daha yüksek bir merci gerekiyor.

Danzig kentinde tarihi lambalar ile bugünkü şehir aydınlatması. Ancak şehir nerede? Sokak lambaları parlama noktaları oluşturuyor ve güzel bina cepheleri hiç görünmüyor. Şehir, merkezini gece ziyaret eden turistler için anlaşılmaz.

Günümüzde kurumsal kimlik, şehirlerin planlamasında da giderek önem kazanıyor. Artık şehir planlaması aydınlatma tasarımının en dinamik alanı olarak da tanımlanabilir. Bu etki aynı zamanda küreselleşmenin bir etkisi. Artık moda tasarımının merkezine gitmek gerekmiyor. Markalar neredeyse her yerde bulunuyor. Ayrıca küçük şehirlerden uygun fiyatlı uçuş seyahatleri mümkün. Rekabet şehirler arasında büyüyor ve küçük yerleşimler iyi bir aydınlatma tasarımı sayesinde birçok şehir atmosferine göre daha avantajlı olabiliyor.

Yerleşik mağaza iflletmelerinin satış gücünü korumak ve Avrupa’daki birçok şehrin küçülme sürecini düşürmek için şehir pazarlaması günümüzün sihirli kelimesi.

İncelenen alanlar: halka açık yerler ve kültür, yaşam kalitesi ve iş dünyası ve muhtemelen bunların gelecekteki karışımından oluşacak formlar.

Büyük şehirler, şehir merkezlerinin uygun aydınlatma tasarımını sağlamak için yeterli mimari ve kültüre sahiptirler. Işığın kurumsal kimlik konsepti olarak kullanılması için en önemli örnekler - bilinçli veya bilinçsiz olarak planlansa da - Las Vegas, Times Square New York ve Lyon (Fransa). Dış alan aydınlatmasında yüksek kültürün ilk evreleri 20’li yıllarda Berlin ve Paris’te yaşandı. Gelecekte ticaret ve kültür için dört lider şehir olacak. Bunlar; New York, Londra, Shanghai ve Tokyo. İkinci seviye, yaklaşık 100 şehir, önde gelen sanayi ülkelerinin büyük şehirlerini kapsayacak.

Gelecekte ışık, daha çok şehir planlamasının bir parçası olacak: New York’taki Times Square, hiç uyumayan canlı bir mekan. Hayatımızın her alanında ışığın bir önemi var: Çalışma dünyamız, serbest zamanımız ve özel hayatımız. Her alan kendine özgü talepler ve konseptler gerektiriyor.

Üçüncü seviye kapsamında ise daha çok ulusal önem taşıyan 1000 şehir bulunacak. (Kaynak: Abrosetti, 2006)

Büyük şehirler ile yarışabilmek için küçük şehirler daha ayrıntılı kurumsal kimlik konseptlerine ihtiyaç duyacak. Kurumsal kimlik ve pazarlama stratejileri konusunda en iyi örneği teşkil eden ve bu konuda birçok ödül alan İsveç’teki Alingsas kenti. Alingsas on yıllık bir değerleme stratejisi oluşturdu ve ışığı şehir gelişiminin merkezi elemanı olarak kullanıyor. Alingsas (36000 nüfuslu) İsveç’te büyümekte olan birkaç pratİK TASARIM KONULARI Kurumsal Kimlik ve Işık 71 şehirden biri ve ülkenin en yüksek doğum oranına sahip. Belediye, European Lighting Designers’ Association, ELDA+ işbirliğinde bir ışık etkinlği düzenleyerek, aydınlatma tasarımının kamuya açık alanlarda uygulamasına başladı ve bunu sadece ışık ile ilgili planlama kurallarında gerçekleştiriyor.

Şehir aydınlatması, şehir gelişimi ve master planları, PLD’nin gelecek sayısının konuları olacak. Burada şehirlerde aydınlatma planlama projeleri ile ilgili araştırmaları iflleyeceğiz.

Dergide s. 66.