Işık Renklerinin Kerrat Cetveli

Metin: Naomi J. Miller

İnsanın ışığa tepkisi konusunda düşünceler Özel müşteriler, alan tasarımcıları ve elektronik ürün satıcıları ne ışık renklerinin tanımlarını ne de bunların sınırlarını biliyorlar ve hala daha ampul renklerini tanımlamak için sadece “buz beyazı” ve “sıcak beyaz” gibi terimleri kullanıyorlar. Çoğu zaman, müşteri uygun olmayan ışık kaynaklarını satın aldığından, enerji tasarruflu ampuller müşteri anketlerinde olumsuz değerlendiriliyor.

Aydınlatma sektörü, tüketiciye anlatılması zor olan CRI ve CCT olarak adlandırılan gizemli iki renk ölçüsü kullanıyor. Bu ölçüler gayet eksik ve “830”lu numaralandırma sistemi acemiler için zor takip ediliyor. Yeşil veya pembe görünen lambalar, hesaplamaya göre aynı CCT değerine sahip. Bazı 80+ CCT ampulleri kırmızı ve eflatun renk gölgelerini çok kötü yansıtıyor. Ten rengi ışıkta gri veya sarı gibi görünüyor. Satıcılara göre flüoresanlar daha koyu kırmızı tonları yerine turuncu renkleri veriyorlar. Daha geniş spektruma sahip olan lambaların ise lümenleri az. Lümen gücü çoğu zaman aydınlatma yoğunluğu, ışık miktarı ve iyi görme ile çatışıyor. Ayrıca, uygulama alanları renk açısından kritik olduğunda, acaba renklerin daha iyi yansıtılması her zaman avantaj mı? Renk spektrumu insan tepkilerini henüz tamamen bilinmeyen bir şekilde etkiliyor ve şüphe bırakmayacak ışık ve renk ölçüleri olarak henüz tespit edilemedi. Tüketiciye üç aşamalı bir grafik renk iletişim sistemi sunuluyor. Bunlar gözün algıladığı ışık sıcaklığı / soğukluğu, cildin görüntüsü ve renk zenginliği.

O kadar çok renk var ki...

Komşularım banyolarındaki lavabo üzerine takmak için bir flüoresan alımında benden destek istiyorlar.

“İnsanlara renkleri anlatmak çok zor bir mesele.”

Bulunduğumuz semtteki ev araç gereçleri mağazasına doğru yoldalar. Sohbet şu şekilde sürüyor: “En iyisi 120 mm uzunluğunda, 26 mm çapında T8 - flüoresanlarına bakın. Ampul üzerinde, uzun F32 kodunun sonunda üç haneli rakama bakın. “830” veya “D830” veya “TL830” olduğuna dikkat edin. Aslında üzerinde “SPX30”da yazabilir. Veya satıcıdan (nasıl da aklınıza gelmedi!) “80CRI/3000K-flüoresan rengini sorun.”

“Sözkonusu lambalar, gün ışığı kadar sıcak olan tam spektrumlu lambalar değil mi?” Aranızda renk konusunda uzman olanlar muhtemelen komşularımın üç renk unsurlarını tamamen karıştırdığının farkında olacaklardır. İnsanlara renkleri anlatmak gayet zor bir iş, çünkü temel renk bilgisine sahip değiller. Ayrıca ampuller ile iyi renkler ve flüoresanlar ile kötü renklerin iliflkilendirilmesinin dışında sınırlı deneyimleri olacaktır. Bazıları “soğuk beyaz” ve “sıcak beyaz” terimi biliyorlar ve doğru yerde kullanıyorlar.

Dolayısıyla genelde CCT (Correlated Color Temperature - uygun renk ısısı) değerlerinin ne olduğunu da biliyorlar.

Ne yazık ki, gün ışığını ısı ve iyi renk yansıması ile iliflkilendiriyorlar ve sonuçta bir “gün ışığı ampulü” veya 5000 K - “tam spektrum ampulü” aldıklarında ve mutfaklarında soğuk mavi bir ışık oluştuğunda hayretler içinde kalıyorlar. Gün ışığına en çok benzeyen renk öğle saatlerinde oluşuyor. Ürünün adından başka birşey bekliyorlar. Lambanın birçok rengi yansıtmasını istiyorlar, ancak soğuk ışık istemiyorlar.

Bildiğimiz eski lamba adları tükenmek bilmiyor. Kısa bir süre önce, Amerikan National Fish and Wildlife Service için çalışan bir adam aradı. “fiirketimiz geçen hafta enerji tasarrufuna giderek tüm lambaları soğuk beyaza çevirdi.

Bir mesai arkadaşım çevresindeki tüm flüoresanları kapattı ve yerine dört masa lambası getirdi. Ne yapalım acaba?” Kendisinden lambanın üzerindeki kodu okumasını istedik. “F32T8/850”. Bu beyefendi ve mesai arkadaşları o güne kadar alışık oldukları 3500 K ampullerinden daha mavi bir renk veren ışığı “soğuk beyaz” olarak tanımlıyordu.

Dışa verilen renk, eğer ev sahiplerinin yeni perdeleri gri görünüyorsa veya aynaya bakarken yüzlerinin soluk göründüğü durumlarda anladıkları bir olay. Bunun için “Işıma maddesi”

suçlanır. Aslında artık çok daha iyi flüoresanlar üretildiğinden, artık bu tür düşüncelerin akla gelmemesi gerekir. Mekan tasarımcıları ve mimarlar renk farklılıklarını görürler ancak bir lambanın diğer lambadan neden daha iyi olduğunu veya neyi beğenip neyi beğenmediklerini

“Kullandığımız dil ve diğer ölçüler ile renk açıklaması olanaksız. “ nasıl anlatacaklarını bilemezler. Hadi bir apartman kapıcısına belli bir flüoresanın veya metal halojen lambasının başka birine göre neden daha iyi olduğunu anlatın ve görün bakalım hangi yedek ampulleri sipariş ediyor. Kullandığımız dil ve diğer ölçüler ile renk açıklaması olanaksız.

Renklerin kullanıldığı kritik alanlar Aşağıda belirtilen kullanım alanlarında, standart flüoresanlara göre uzun dalgalı kırmızı oranının daha yüksek olduğu ışık kaynakları gerekmektedir:

Geleneksel veya belli dönemlere ait zarif kaplamaları olan iç mekanlar Giyim mağazalarında, makyaj ürünleri satış noktalarında veya kıyafet deneme kabinlerinde tenin göründüğü renk Mutfak, dolaplar, banyo ve yatak odası ve oturma alanı Yemek hazırlanan ve servisi yapılan her yerde veya insanların kendisini aynada seyrettiği yerlerde Perakende satış yerlerinde. CRI değerleri (Color Rendering Index) uzun dalgalı kırmızı ile spektral ışıma dağılımlarını dikkate almaz, çünkü bu dalga boylarının lümen değerine önemli etkisi yoktur. Satıcı bu nedenle çoğu kez, daha çok ışık veren “verimli” lambaları seçer. Ancak, ten rengi tonlarını veren uzun dalgalı kırmızıdır (kan kırmızısı spektrumu). Aynı durum süpermarketlerdeki et reyonları için de geçerlidir.

Eflatunun belli tonları. Uzun dalgalı kırmızı ve kısa dalgalı mavi birleştiğinde eflatun oluşur. Eğer uzun dalgalı kırmızı yok ise, renk tamamen değişir.

Renklerin dışa yansıması Neden insanlar daha az yeşil enerji veren SSV’li lambaları sever?

Verilux®, Reveal®, Enrich® ve Promolux® gibi lambalara, orantılı olarak daha kırmızı uzun dalgalı enerji ve mavi enerji verdikleri ve ten rengini tamamen ortaya çıkarmadıkları için daha olumlu yaklaşıyor olabilir misiniz? (bu bir itiraf mı?) Belki de evde, lümen gücü değil de özellikle uzun dalgalı kırmızının daha “gerçekçi” renkler yansıtması ve renk farklılıklarının çok daha iyi algılanmasından dolayı tercih ediliyor. Bugüne kadar hiçbir araştırma ile kanıtlanmamış olmasına rağmen, neden bu kadar çok insan bu lambaların daha net görüntüler sağlamaya yaradığını ve daha az parladıklarını söylüyorlar? Evet, bana göre de bu renkler daha iyi ve ten rengim daha pembe görünüyor ve görüntü bir şekilde çok daha net . Bu lambaların adını kötüye çıkarmak yerine sanayimizin şunu anlaması gerekiyor: bazı kişilerde spektrum olumlu tepkiler uyandırıyor ve bu fenomen sadece bir pazarlama aldatmacası olarak bir kenara bırakılamaz. Spektral dağılımlarından dolayı bu lambaların lümen gücü geleneksel lambalara göre daha az. Belki de lümen bildiğimizden çok daha önemsiz. 2700 K ampullerin ışığı sarımsı, çünkü flüoresan karışımı sadece uzun ve orta dalgalı flüoresan maddeleri içeriyor (“mavi” madde yok anlamına geliyor).

Dışa yansıyan renk farklı oluyor. 2700 K ampulleri ev için satın alıyoruz ve de ev kullanımında uyacağını düşünüyoruz. Ancak sonra yansıyan rengin, tenin tonları, kumaş ve evdeki diğer malzemelerin görünmesi açısından hiç memnun edici olmadığının farkına varıyoruz.

Daha yüksek lümen gücü olan lambalar çoğu zaman yeşil görünüyor. Her ne kadar bu konuda söylentiler dolaflsa da, bu lambalar ne evlerde ne de gastronomide kullanılamaz. Bazı üreticilerin lambaları tamamen yeşil ve bu nedenle bunları belli bir grup lambadan hariç tutuyorum. Belki de x-y koordinatları ve Planck Eğrisi (Black Body Locus) ile ilişkisi vardır... Eğer varsa, GE ampulleri ile Philips ampulleri karşılaştırıldığında Sylvania ampullerinin konumu nedir?

Matematiksel olarak bakıldığında, renk garip veya rahatlatıcı olmadan önce x-y koordinatları üzerinde ne kadar Locus’dan (bölge)

uzaklaflabilir? Bana hep insanların birkaç dakika sonra alışılmadık renk spektrumlarına veya çok soğuk ışık rengine alışabildikleri söylendi. Ben de belli bir uyumun olabileceğine katılıyorum. Ancak bu uyum süresi hiçbir zaman bazı yeşil spektrumlu ampullerde, çok yüksek CCT’si olan soğuk renkli ışık kaynaklarında veya Las Vegas’da altın rengi tonundaki pencerelerden giren kırmızısı azaltılmış ışığı farketmeyecek kadar kısa olmuyor.

Işık kaynakları ve renk tanımları Aynı renk tanımlı farklı ışık kaynakları çok az birbirine benzer. Bir “830”luk Metal halojen ampulü “830”luk Trifosfor ampulü ile karşılaştırın. Benim deneyimlerime göre “835”lik trifosfor ampulü daha çok “830”luk metal halojen ampulüne benziyor. Görünen o ki, SSV’nin algılanan renk üzerindeki etkisi, CCT değerinden çok daha fazla.

Metal halojen ampuller (MHs), yüksek basınçlı sodyum ampullere göre daha düşük lümen gücüne sahip. Aslında aynı watt gücünde MHs ile aydınlatılan mekanlar çok daha aydınlık görünüyor ve cisimler daha netleşiyor. MHs’de algılanan ışık gücü, V-lambda-projeksiyon gücüne göre (lümen) görünen spektrumdaki ışık gücü (watt olarak) ile daha iyi karşılıklı ilişki kurabiliyor. Bir ışık kaynağının CCT değeri ne kadar yüksek ise, daha yüksek bir CRI değerine ulaşmak o kadar kolay oluyor. Zira eski “gün ışığı” flüoresanları renk yansıması açısından kesinlikle çok kötü ancak, CRI hesaplaması konusunda 75 gibi bir CRI

“Çeşitli flüoresanların verimliliğini inceleyecek araştırmaların yapılması gerekiyor”

WORKSHOP İnsanın ışığa tepkisi konusunda düşünceler değerine ulaşıyorlar. Yeni “gün ışığı” metal halojen lambaları 90 CRI değeri veya daha fazlasına ulaşıyor ancak şahsen ben, bunların renk yansıması konusunda hayal kırıklığına uğradım.

Yüksek CRI değeri, renkleri tanımak için daha mı iyidir? Bugüne kadar kullanım alanları kritik olan bölgeler için hep 80 CRI değerine sahip lambalar önerdim. Artık yapmıyorum. Kısa bir süre önce elektrik idaresinin bir temsilcisi yeni enerji tasarrufu hakkında bilgi verdi. Örneğin, bir tavuk işleme tesisi T12-soğuk beyaz ampullerden (CRI =52) “730”luk T8 ampullerine (CRI=75) geçiş yapmış. Bu geçişten itibaren, hastalık veya et üzerinde ezilme kontrolleri yapılırken, kötü olanların sayısında ciddi bir azalma görülmüş. Kontrol yapanlar, eski ışıklandırmada olduğu kadar hata ve renk değişimlerini seçemez olmuşlar. Hastalıklı tavuk etleri aldatırcasına sağlıklı görünmüş. Tesis tekrar tüm ampulleri eski T12-soğuk beyaz ampuller ile değiştirmiş. Acaba aynısı hastane veya kliniklerde de oluyor mu? Renkler, sarılık, mavilik ve doku kızarıklıklarının tanısında çok önemli bir rol oynuyor. Eğer ampullerimiz, ten rengini sağlıklı gösterecek kadar “iyi” ise, o takdirde flikayetlerimiz ve hastalıklarımızı gösterecek belirtileri kaçırıyor olabiliriz. Tıbbi personele, bu amaç doğrultusunda “orta kalitede” renk yansıması gerektiğini nasıl anlatabilirim?

Çeşitli flüoresanların verimliliğini inceleyecek araştırmaların yapılması gerekiyor. Böylece tıbbi renk yansıma endeksini geliştirebiliriz. Kısa bir süre önce, hastasının boğazını incelemek için ve tümör veya mantar büyümesi belirtilerini görmek için beyaz 8000 K LED lambası kullanan bir kanser uzmanı ile tanıştım. Kendisine göre ışığın miktarı ve rengi bu kullanım için mükemmeldi. Oysa biz, LED’in içindeki kırmızı oranının azlığından dolayı ve kızarık bir dokuyu tanımak için gerekli olduğunu düşünerek daha geniş spektrumlu bir ışık kaynağını tercih edeceğini düflünürdük. Belli ki durum farklı.

Artık dar bantlı sabit yuvalı aydınlatıcılar ile mekanları fuflya, cyan veya mavi renklerde aydınlatabiliyoruz. Bu metod ile oluşturulan beyaz ışık, spektrum içinde bugüne kadar varolan kaynaklardan çok farklı. Spektrum içinde delikler olduğundan rengin algılaması aldatıcı olabilir. Böyle birşeyi peflinen söyleyebilmek için CRI ve CCT’den çok daha iyi ölçüler geliştirebilir miyiz?

Araştırmalar; spektrumdaki mavi oranının, geceleri çevreyi görmemiz, görme netliği ve biyolojik etkileri açısından büyük önem taşıdığını öğretiyor.

Bu açıdan bakıldığında her bir spektrumun nasıl değerlendirilmesi gerektiği de çalışılmalı. Ancak farklı kullanım alanları için farklı lümen/ renk ölçülerine ihtiyacımız olduğunu anlamalıyız.

“Lümen”

ve renk spektrumu, her uygulama alanına ve hatta günün saatine uygun olabilmesi için esnek bir yapıda olmalıdır.

Neden bir ressam, paletinin üzerine birçok rengi alarak bunları karıştırır. Uygun bir renk ile bu ihtiyacını karşılayamaz mı? Çünkü karıştırılan renkler, düz renklere göre daha zengin ve karmaşıktır. Tiyatroların dekorasyonları ve donanımlarında çoğu zaman temel renklerden oluşan büyük renk lekeleri görülür. Bunlar ışıklandırıldığında, nüans zenginliği gösterir ve karmaşıklaşır. Müzikte olduğu gibi tek bir dalga boyunda nota sıkıcı olabilir, ancak üst tonlarda bir dalga boyu ve sempatik canlılık, tınıya sıcaklık ve dolgunluk verir.

Çözümler? Uygulamaya göre lümen ölçülerine ihtiyacımız var. Bana göre geleneksel lümen ölçüleri sadece fotopik seviyede monokrom uygulamalarda görme netliği için

“Neden bir ressam paletinin üzerine birçok rengi alarak bunları karıştırır. Uygun bir renk ile bu ihtiyacını karşılayamaz mı?“ geçerlidir. Görme işlemi faydalı ışığın çok daha karmaşık bir ölçüsünü gerektirir. Lümen değeri uygulamaya bağlı olabilir ve bazı uygulamalara ve böylece renk farkını artırarak tutarlı renk uyumunu desteklemek için SSV’nin yaygınlığı ve eşitliği değerlendirilir, Işık kaynaklarını göreceli görme konforuna göre sınıflandırabilmek için “Parlamayı kontrol eden lümen”, çünkü parlayan ışığa olan tepki daha çok kısa dalga boyları ile uyumludur.

Matematiksel olarak SSV değerini almak ve bunu, uygulamanın spektral şartlarına oturtmak kolaydır. Bu konuda tartışmaları başlatmak için, mümkün olan bazı kullanıma uygun lümen ölçümleri aşağıda verilmektedir:

Gece sürüflleri için “mavi lümen” veya gece mesopik spektrum hassasiyetine göre oluşturulan lümen, “Çevrimsel gün lümeni”, insanın gün ritmine olan tepkisine göre oluşturulan lümen, burada mavi lümen gün ışığında önem kazanıyor, “Çevrimsel gece lümeni” gece ritmine göre değerlendirilen lümen, burada mavi lümen tercihen kullanılmamalıdır, “Ten lümeni”, ten rengine uygun lümen, “Tıbbi lümen”, doku renklerinin daha iyi görülebildiği lümen, “Karmaşık renk çiçekleri” veya “renk uyumu lümeni”, kapsamlı, karmaşık renk paletini yansıtabilmek muhtemelen renklilik veya estetik algılama da katılmalıdır.

Delikleri olan CRI Değerler yüksek CCT’lere göre oluşturulur. Sekiz referans renginde derin kırmızı tonları, güç farkedilen mor tonlar veya tok mavi tonlar yoktur. Bunlar, sürekliliği olmayan spektrumlu çeşitli ampullerde görülen zor renklerdir. Doğru bir CRI ortaya çıkartabilir miyiz? Belki. Sevgili renk bilimcileri lütfen, mekan tasarımcıları, sahne tasarımcıları, aydınlatma tasarımcıları ve mimarlar gibi bilimsel platformda olmayan insanları da çalışmalarınıza katın ve uygulamada kabul edilen ölçüleri geliştirmek için katkıda bulunmalarına izin verin.

CCT değerlerinin tekrar üzerinden geçilmesi gerekiyor. Planck eğrisi sapmalar için çok fazla alan sunuyor. Sylvania’nın 3500 K ampulü, Philips’in 3500 K ampulünden çok farklı. Ayrıca, 3500 K ampulleri, üretim yerlerine göre de, ister Avrupa ister Amerika’da üretilmiş olsunlar, büyük farklılıklar gösterebiliyor.

Renklerin adlandırılması için yeni bir metrik sistemin geliştirilmesi Ben ne bir optiker ne de bir renk bilimciyim ve bu nedenle mükemmel metrik sistemi önermek için de doğru kişi olmayabilirim. Ancak aşağıda verilen üç parametrenin dahil olduğu bir sistem en ideali olacaktır:

Göze göre ışığın sıcaklığı / soğukluğu (CCT’de olduğu gibi) Cildin görünüşü: sağlıklıdan soluğa kadar (SSV’nin uzun dalgalı kırmızı oranı ile ilgili)

Renk zenginliği: “dolgun” dan “sönüğe” kadar giden bir renk dolgunluk derecesi (Renk paleti her renk alanında göreceli enerjiyi temsil edebilir.)

Eğer ışık kaynağında mavi eksik ise, paletteki kırmızı renkler çok güzel görünebilir, mavi tonlar ise sönük görünecektir. Bu metrik sistem CRI’ya benziyor ancak uzun dalgalı kırmızı, derin mavi ve mor tonları ve de sekiz pastel renkleri için doygun renkleri de kapsıyor. Sonuç olarak, spektrum tarafından yayılan enerjinin eflitliğine benziyor.

Artık renk ölçüm sistemimizi tekrar gözden geçirme ve yeni uygulama ve teknolojiler ile uyumlu hale getirme zamanı geldi. Geleceğin metrik sistemleri, renk spektrumu tarafından yayılan rölatif enerji ve enerjik dengenin, algılama boyutunda ve bedensel boyutta, ışığa nasıl tepki verdiğimizi dikkate alması gerekiyor. Böyle bir metrik sistem ile, yandaki renkleri insanlara açıklamak da kolay olacaktır.

Dergide s. 72.