TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi

Metin: Dr. Oktan Nalbantoğlu

Fotoğraf: Damla Özel

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Ankara’nın güney ekseninde eski Yükseliş Koleji’nin bulunduğu bölgede yer almaktadır. Mevcut yapı strüktürü ve çevreye verdiği referanslarla kentte uzun süredir yaflamakta olan insanların belleğine kazınmış önemli kentsel bellek referanslarından birisini oluşturmaktadır. Mevcut konumuyla bir kampus yerleflkesinden çok kent merkezinde yer alan bir üniversite yapısı olarak hizmet vermektedir. Projeyle eski Yükseliş Koleji’nin yerleşim planı ve yapı strüktürü korunarak farklı iç mekan tasarımı, cephe yenilemesi ve farklı çevre düzenlemesiyle yepyeni, çağdaş bir üniversite yerleşkesi oluşturulmuştur. Uygulamada yeni ve güncel yapı malzemeleri kullanılmasının yanında iç mekan tasarımı, iletişim, bilişim konularında mevcut teknolojinin tüm olanakları kullanılarak adına yakışır, teknolojik gelişmeleri bünyesinde barındıran bir üniversite olması yolunda farklı mimari ve mühendislik konseptleri geliştirilmiştir. Dış mekan tasarımında da benzer yaklaşım modelleri benimsenmifltir. Üniversite bütününde geçmişten gelen yerleşim planına sadık kalınmakla beraber dış mekan tasarımında mimarinin olağan dışılığıyla uyumlu, mevcut örneklerinden farklı, basit anlatım dili olan, teknolojiye vurgu yapan peyzaj tasarımı geliştirilmiştir. Kent merkezine yakınlığı nedeniyle sadece üniversitede eğitim gören öğrencilerin değil, aynı zamanda kent halkının da dikkatini çekecek, farklı tasarım yaklaşımıyla teknolojiye vurgu yapan dış mekan aydınlatması peyzajın önemli elemanlarından birisini oluşturmaktadır.

Üniversite kampüsleri; eğitim yapıları, kütüphanesi, servis yapıları, spor alanları ile açık ve yeşil alanlardan oluşur. Şehrin içine sıkışmış bir çok üniversitenin gece görüntüsü hayal edildiğinde şehirde yaşayanların akıllarında kalan karanlığa gömülmüş büyük mimari kütleler, sessizliğe bürünmüş korkutucu açık mekanlardır. Bu tip mekanların flehirliler üzerinde yarattığı kentsel mekandan korkma anlamına gelen agorafobi hastalığı psikiyatrların önemli uğraş alanlarından birisini oluşturmaktadır. Üniversite yapısının ve açık alanların gereksinimlere uygun ve iyi aydınlatılması, yukarıda sözü edilen olumsuzlukları ortadan kaldırmak için profesyonel aydınlatma tasarımının gerekliliğini ortaya koyuyor.

Günümüzde önemi gün geçtikçe artan ve farklı bir uzmanlık alanı haline gelen gece peyzajı (nightscaping) çevreye farklı zaman dilimlerinde farklı anlamlar yüklemek konusunda çeşitli olanaklar sunmaktadır. Farklı bir üniversite imajı yaratma isteği ve aydınlatma teknolojisinin tasarımcıya sunduğu geniş vizyon özel bir çevre yaratılmasını sağladı. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi’nin dış mekan aydınlatmasında salt mekanı aydınlatmak değil, aynı zamanda aydınlatmayı mimari bir dil ve mekan vurgusunun önemli bir elemanı, sanatsal bir öğe gibi kullanmak, mekanı kullananlara kısa bir süre için dahi olsa mekansal deneyimi ince bir algılama ile görsel bir ziyafete dönüştürmek istenmiştir. Böylece öğrencilerin kampus mekanını daha uzun süre ve zevkle adeta bir yaşam alanı gibi kullanmaları sağlanacaktır. Orta avlu adeta bir meditasyon alanı olacaktır. Böylece üniversitenin teknoloji vurgusu da güçlendirilmiş olacaktır. Böylece TOBB üniversitesinin teknoloji vurgusunu aydınlatma teknolojisinin tüm olanaklarını seferber ederek Ankaralıların hafızalarına işleyerek farklı ve interaktif bir üniversite mucizesi gelifltirilebilecektir.

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi bütününde alışılmışın dışında farklı aydınlatma teknikleri kullanılmıştır. Aydınlatmada büyük oranda LED teknolojisinden yararlanılmıştır. LED teknolojisi dış mekan aydınlatmasında yeni bir teknoloji olmasının yanında tasarımcıya sonsuz renk seçeneği sunması, uzun ömürlü olması ve enerji tasarrufu sağlaması nedeniyle tercih edilmiştir. Özellikle enerji tüketiminin düşük olması üniversitenin işletme giderlerini önemli oranda düflürecektir. LED teknolojisinin tasarımcıya sunduğu çok seçenekli uygulama tekniklerinin bir çoğu TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi’nde hayata geçirilmiştir. Direk tipi saha aydınlatması dışında tüm aydınlatma tasarımı LED teknolojisi üzerine kurgulanmıştır. Projenin LED uygulamalarında Damla LED Ltd. Şti. ile birlikte çalışılmıştır. Firmanın katkılarıyla geliştirilen detaylarla LED tipi aydınlatmada daha önce denenmemifl aydınlatma teknikleri ve ışık efektleri kullanılmıştır.

Yürüyüş yolları, toplanma ve etkinlik alanları, otoparklar ve mülkiyet sınırını belirleyen dış duvarlar LED tipi aydınlatma armatürleriyle belirginleştirilmiş veya aydınlatılmıştır. Üniversitenin iç avlusunda şerit şeklinde ışık izleri tasarlanmıştır. Yaya yollarıyla beraber avlunun ortasında tasarlanan çok amaçlı çim alanın her iki yanında parmak şeklinde uzanan LED tipi ışık izleri mekanı kullananların farklı deneyimler yaşamasını sağlayacaktır. Bu alanda alüminyum gövde ve üstünde paslanmaz çelik şeritlerle gece mavisi rengindeki LED aydınlatması beraber kullanılmıştır. Paslanmaz çelik üst örtü aynı zamanda döşemede deri olarak kullanılmıştır. Zemindeki ışık izleri düşeyde üniversiteyi çevreleyen çevre duvarı boyunca da devam etmektedir. Üniversitenin önünden geçen gece ve gündüz yoğun olarak kullanılan yaya kaldırımını sınırlayan yaklaşık 60 cm yükseklikteki duvarın dış yüzüne yerleştirilen LED aydınlatmasıyla üniversitenin dışarıdan algılanmasında farklılık yaratılmıştır. Duvar üstünde yer alan paslanmaz çelik korkuluk ile aydınlatma elemanının paslanmaz çelik üst örtüsü bir uyum içinde yer almaktadır. Paslanmaz şeritler gündüz saatlerinde teknolojik bir ürün kullanılması nedeniyle farklı bir görüntü ortaya çıkartmaktadır. İstendiği taktirde gündüz saatlerinde de aydınlatma sistemi çalıştırılarak mavi rengin algılanması sağlanabilecektir.

Üniversite eğitim yapısının ana giriflleriyle, avludaki daire formlu yaya yolu boyunca zemine gömük LED tipi çelik aydınlatma armatürleri kullanılmıştır. Bina cephesinin beyaz rengiyle uyumlu olması nedeniyle soğuk beyaz (cool white) renginde LED’ler tercih edilmiştir. Aydınlatma armatürleri zemin kaplamasının bir parçasıymış gibi ele alınmıştır.

Diğer bir aydınlatma çeşidi yüzey aydınlatmasıdır. Dış mekanda yüzey aydınlatmasının çok önemli rolü vardır. Bu sayede canlı ve cansız objeler, mekanlar ve yüzeyler belirgin olarak vurgulanır ve ön plana çıkartılır. Üniversitenin ana eğitim yapısı üç cephesinden aydınlatılmıştır. Aydınlatmada cepheye yönlendirilmiş LED tipi projektörler (wall washer) kullanılmıştır. Algılama psikolojisi ve tasarım yaklaşımı açısından yüzey aydınlatmasını sağlayan armatürler mekanı şekillendiren, onları anlamlandıran elemenlardır ve bu özelliklerinden ötürü nitelikli aydınlatma tasarımının konusunu oluştururlar. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi bu konuda Türkiye’deki LED tipi projektör uygulamasının ilk örneklerinden birisini oluşturmaktadır. Mimarideki hareketlilik dikkate alınarak farklı açılardan yerleştirilmiş projektörler ile cephedeki üç boyutluluk ve derinlik etkisinin artırılmasının yanında mekansal oranlar ve sınırlar belirginleştirilmiştir. Burada önemli olan diğer konu sağlanan enerji tasarrufudur. Yüzey aydınlatmasında LED teknolojisinin kullanımıyla üniversitenin teknolojik olarak bundan sonra benzer projelerde yol gösterici rolü yadsınamaz bir gerçektir. Aynı şekilde projede yer alan bitki materyalinin çevresine soğuk ışık renginde LED tipi uplight spotlar yerleştirilmiştir. Otoparklarda araç park yerlerinin sınırlarını tanımlamak amacıyla LED tipi zemin aydınlatma armatürleri kullanılmıştır.

Türkiye’de LED teknolojisinin kullanıldığı en kapsamlı projelerden birisini oluşturan TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi kullanılan teknoloji ve malzeme çeşitliliği, elde edilen enerji tasarrufu, ışık kalitesiyle bundan sonraki süreçte bir çok projeye ilham kaynağı olacaktır.

Bu proje, sürdürülebilir kentsel yaşam kalitesi için uygun aydınlatma teknikleri ve enerji kaynakları kullanımı konusunda örnek bir uygulamadır. Bu bağlamda peyzaj mimarlığında aydınlatma teknikleri konusunda öncü bir rol üstlenecektir.

Proje katılımcıları

İşveren: Türkiye Odalar ve Borsalar Eğitim ve Kültür Vakfı Dış mekan aydınlatma tasarımı ve üretim ve ugulama: Damla Alternatif Aydınlatma Proje müflavir: Yüksel Proje Uluslararası A.Ş. - Ahmet Akpınar (İnşaat Mühendisi) Proje koordinatörü/Mimari proje: A Tasarım Mimarlık Uyg. - Ali Osman Öztürk (Y. Mimar) Statik proje: Yüksek Proje İnşaat Ltd. Şti. - İbrahim Öztürk (İnşaat Mühendisi) Mekanik proje: Celal Okutan Mühendislik Müşavirlik - Celal Okutan (Makine Mühendisi) Elektrik proje: Akay Mühendislik Ltd. Şti. – Ferit Odar (Elektrik Mühendisi) Peyzaj Projesi: A Tasarım Mimarlık Uygulama Danışmanlık Danışman: Dr. Oktan Nalbantoğlu Altyapı proje: Ural Mühendislik Ltd. Şti. - Süreyya Ural (İnşaat Mühendisi)

Kullanılan ürünler

Üniversite bina girişi DA-GA-0124-CW LED Yere Gömme Aydınlatmalar - Buz Beyazı (Üniversite ana giriş zeminin aydınlatılması), Damla Alternatif Aydınlatma Dış duvar DA-LEDL-150-B LED 1 m Duvar Gömme Aydınlatmalar – Mavi (Üniversiteyi çevreleyen duvarın ışık izleri efekti veren paslanmaz şerit aydınlatmalar ile aydınlatılması - 900 m), Damla Alternatif Aydınlatma Otopark alanı DA-GAA-0124-B LED Yere Gömme Aydınlatmalar – Mavi (Üniversite otopark zeminin aydınlatılması), Damla Alternatif Aydınlatma Dış Mekan DA-CA52-CW LED Çim Aydınlatmalar – Buz Beyazı (Dış mekan yapısal ve bitkisel peyzaj elemanlarının aydınlatılması), Damla Alternatif Aydınlatma DA-PR-01425-CW LED Projektör Cephe Aydınlatmalar - Buz Beyazı (Üniversite binasının cephesinin aydınlatılması), Damla Alternatif Aydınlatma Orta Avlu DA-LEDL-150-B LED 1 m Yere Gömme Aydınlatmalar – Mavi (Üniversite avlusunun zemininin çizgisel formlarda paslanmaz şerit aydınlatmalar ile zeminden aydınlatılması - 600 m), Damla Alternatif Aydınlatma DA-GA-0124-CW LED Yere Gömme Aydınlatmalar – Buz Beyazı (Üniversite orta avlu zemininin aydınlatılması), Damla Alternatif Aydınlatma

Dergide s. 62.