Troyes Belediye Kütüphanesi

Metin: Du Besset & Lyon, Speeg & Michel, Joachim Ritter

Fotoğraf: M. Philippe Ruault

Bir planlamacının en büyük amaçlarından biri, insanların onun mimarlığından faydalandığını görmek ve de şehir planına canlılık getirmektir. Bu amaç, doğaldır ki tekdüze bir şehir planının olduğu çevreler için daha da önemli olmaktadır, hatta o çevrede bir hazır yemek zinciri kurulmuş ve genç nesil hamburger ve bunun gibi yiyecekler yiyip oralarda zaman geçirmeyi kitap okumaya tercih ediyorlarsa. Durum böyle olunca, gençlerin dikkatini çekebilmek için, kütüphanenin mimarisinin oldukça sevimli ve ilgi çekici olması gerekmekte idi. Ama tabii ki fazla masraflı olmamak koşulu ile... Troyes Şehir Kütüphanesi’nin planlamacıları, binanın şeffaf cam cephelerinden, tekdüze şehir planlamasıyla kurulmuş dış mekana vuran ve kendisine bakılmaktan alıkonulamayan ışık dalgalarıyla insanları hayrete düşürdüler ve bu sayede de dikkatleri oraya çekmeyi başardılar.

Troyes Kütüphanesi, kütüphanelerin mimarisinin ne kadar değiştiğini gösteren önemli bir örnektir. Gittikçe soğukluğu kaldırıyorlar ve buranın herkese açık olduğunun mesajını veriyorlar. Altın renkli dalgalar bütün binayı yatay olarak bir tül gibi sarmaktadır ve üst kattaki okuma salonlarında sıcak, davetkar bir hava yaratılmıştır.

Gündüzleri, kütüphanenin her noktası, tamamen camla kaplı dış cephe sayesinde gün ışığından oldukça yararlanmaktadır. Akşam saatlerinde ise sıcak beyaz ışık renklerinin, özellikle üst kattaki altın renkte tavanda yarattığı hoş atmosfer, yapay ışıkla elde edilecek en elverişli kombinasyonu oluşturmaktadır.

Troyes Belediye Kütüphanesi, fazla gösterişli olmayan bir semtin merkezindeki hızlı yemek lokantalarının birinin otoparkının arkasında ve ana caddenin uzağında bulunmaktaydı. Konumu itibarıyla, Du Besset ve Lyon adlı mimarların projesi bile kütüphane için gerçek anlamda bir cephe görüntüsü vermiyordu. Çünkü şehrin varolan mimarisi ile uyumlu bir yapısı olsa bile, yapılacak her türlü cephe kompozisyonu çevredeki binalarla bağdaşamama riskini taşıyordu.

Binanın ne önünde, ne arkasında, ne de her iki yanındaki cephelerinde birbirini yakınlaştıran bir görünümü yoktu, cephelerdeki keskinleştirmeler sadece dolaylı olarak yapılmıştı. Ve ayrıca binanın geometrik yapısının karmaşık görünmesine karşın gerçekten de ayırt edilebilir bir havası yoktu. İçerisiyle dışarısını, önüyle arkasını ve malzemeyle rengini ayırt etmeye çalışırken de aynı belli belirsizlikle karşı karşıya kalınmaktaydı.

Bina, varlığını ve tesir gücünü, birçok büyük öğenin birlikteliğinden almakta idi: üst katın altın sarısı rengi metal örgüden yapılmış asma tavanı ve zemin katın asma tavanı, mavi cam cephe, eski hol, kitaplıklar, pembe merdiven, sarı rengin güçlü olduğu gezinme alanları ve asma kat.

Mimarinin tam olarak anlaşılabilirliği için mecazi anlamda genel yapısının ve derinlik izleniminin sağlanabileceği bir çok farklı bakış açısından kütüphaneye bakılabilmesi gereklidir. Bu bakış açıları sayesinde kütüphanenin çevre binalarla ilişkisi ve şehir dokusuna uyumu hakkında genel olarak bir fikir sahibi olunabilir.

Bina, büyüklüğü ile çevresindeki her şeyi gölgede bırakmak tehlikesiyle karşı karşıya idi. Onu bir bütün yapan tüm öğelerin renkleri malzemeleri ile iç içe geçmiştir: Malzemenin şeffaflığı ile rengi birleştiğinde ışığın etkisini bir şekilde azalırken, şeffaf olmayan bölümler renkle bir araya geldiğinde ise binanın o bölümleri pırıl pırıl ve rengarenk gözler önüne serilmektedir. Sonunda, tüm bunlara karşın, ağır bir etki bırakan ve alışılagelmiş bir mimari mekan olarak ortaya çıkan bina, zemin kattaki bir yazıttaki vecizedeki sözlerle dengelenmekte ve bir şekilde bağdaştırılmaktadır. Yazıttaki vecize Lawrence Weiner’in bir kitabındaki cümlelerden oluşmaktadır ve bu vecizede yukarıda belirtilen büyüklük gibi, derinlik gibi, renk gibi kavramların hepsi bir şekilde yer almaktadır. Yazıt, binanın anlamını istismar etmeksizin onun en önemli özelliği olan büyüklüğüne göndermeler yapmaktadır. Buradaki vecize aynı zamanda bir bulmaca gibidir ve bu özelliği de yapıyla bir ilişki kurmaktadır. Kütüphanesinin mimarisine sanki bir karşıtlık oluşturur gibi gözükmesine karşın aynı zamanda kültürel amacını da üstü kapalı olarak onaylamaktadır. Weiner’in kitabı da zaten yazılan kelimeler ile somut şeyler arasında kurulan ilişkiye dayanır.

Asılı duran metal parmaklık tavanın üst kısmına takılmış beyaz cilalı reflektör levhalı sanayi tipi flüoresan lambası yuvaları kullanılmıştır. Bakım söz konusu olduğunda, kütüphanenin işi zordur. Üst kattaki anotlanmış altın renkli alüminyum yapraklar binanın merkezi üzerinden geçişi imkanlı kılarken, alt kattaki alüminyum parmaklığın lamba değişimi için sökülmesi gerekmektedir.

Aydınlatma Kavramı Aydınlatma tasarımcıları Speeg ve Michel projeye sonradan dahil oldular. Temel proje, mimarlar ve mühendislik bürosu tarafından hazırlanmıştı: Bir tanesi düz gümüş renginde metal bir parmaklık şeklinde diğeri ise havada süzülen iri dalgalar şeklinde ve altın renginde olan metalden yapılmış iki tavan düzeyi. Her ikisinde de aydınlatma asılı tavanın üzerine monte edilmiştir. Hem mekanın yüksekliği, hem ekonomik sınırlamalar, hem de işin randımanı, aydınlatma tasarımcılarını, mimarların baştan beri istediği yeknesak bir aydınlatmaya doğru yönlendirmişti. Plan artık mekan kesiminin ve mimari unsurların altını çizmek için alanları, hatları, ritimleri, dizileri ve rastlantısal bir takım unsurları içine alan ve bunu yaparken aydınlatma ile ilgili tüm beklentilere yanıt verebilen bölgesel aydınlatmaya yöneltilmişti.

Her yeri kuşatan bir aydınlatmanın renk sıcaklığı 3000 Kelvindir. Buna karşın cephe kenarında ise düzenli aralıklarla düşük yükseklikte sıralanmış olan ve 6000 Kelvin renk sıcaklığı bulunan flüoresan lambalar bulunmaktadır. Aydınlatmanın gerçekleştirilmesi basit olup asılı duran metal parmaklık tavanın üst kısmına takılı beyaz cilalı reflektör levhalı sanayi tipi flüoresan lambası yuvalarının kullanmasına dayanmaktadır.

Projenin yukarıda anlatılan mantığına uygun olarak, bu etki yüksek korumalı flüoresan armatürler yardımıyla, zemin katta da dışarıya doğru devam ettirilmiştir. Üstteki altın rengi tavanın yüzeyinde metal halojen lambalı projektörler ön mekanın aydınlatmasını tamamlar. Binanın içinde, eski kütüphanenin ahşap kaplamasının sıcacık ifadesi çizgisel bir dolaylı aydınlatma ile ön plana çıkartılmıştır. Bu durum, ahşap zemindeki projektörlerle (metal halojen lambalı) daha da vurgulanmıştır.

Büyük ölçüde camla kaplı olan cepheler, binanın gece görüntüsü için iki farklı görünüş ortaya koyarlar. Yandan görünüş iç aydınlatmanın sağladığı hacimle büyük bir renkli saydam görüntüsü sergilerken, önden görünüm ise şeffaf yapısıyla iki tavan görüntüsünü gözler önüne serer.

Bu projenin bütçesi oldukça kısıtlı idi. Binanın aydınlatması için ayrılan bütçe montaj dahil 96,000 Euro tutarındaydı ve bu miktar ancak aynı büyüklükteki bir alana yapılacak otopark ile aynı fiyat seviyesindeydi. Bu belki de bir hızlı yemek lokantaları zincirinin bir lokantasına ayırdığı aydınlatma bütçesinden bile az olabilir. Yararları açısından karşılaştırdığımızda daha yaratıcı ve daha etkili olanın bir kütüphane olmasına karşın böylesi az bir bütçesi olması düşündürücüdür.

Kütüphanenin cephe aydınlatılmasında kullanılan dalga fikri her şeyin çok basit olduğu izlenimini bırakır. Dalgaların özelliği esnek davranış sergilenmesine olanak vermeleridir. Troyes’deki kütüphanenin üzerindeki dalgalar ise çok dikkat çekici mimari özelliklere sahiptirler. Bunu yaparken tasarlanan düşüncenin basitliğinin mi yoksa tavanın altındaki ışığın dikkati çeken ve şaşırtan etkisinin mi daha inandırıcı olduğuna karar vermek oldukça zordur. Altın renkli metalin kombinasyonu ve 3000 Kelvinle daha da kuvvetlendirilen bu atmosfer, bu renk sıcaklığı, kültürden kültüre ya da kişiden kişiye farklı algılanabilir. Ama ilginç olan, zemin katla, hemen hemen tek farkı değişik metal tavanla oluşmuş üst kat arasındaki atmosferik değişimdir. Girişteki ciddi ve sert havaya karşılık, üst salonlarda heyecanlı, hoş bir atmosfer hakimdir. Bu, çok etkileyici bir atmosferik değişimin göstergesidir.

Proje Takımı

İşveren: Troyes Belediyesi, Temsilen: SEDA Mimarlar: Du Besset - Lyon, Paris Proje yöneticisi: Alain Chiffoleau Danışman: Gary Glaser Aydınlatma tasarımı: Speeg & Michel, Paris/Fransa, Philipe Michel, Marc Speeg, Nathalie Kirch Akustik: M.Jean Paul Lamoureux Yazar: Lawrence Weiner Mühendislik bürosu: Khephren Ingenierie Bina tekniği bürosu: Alto Ingenierie Cephe tekniği mühendisliği: Van Santen et Associes Bütçe yönetimi: Hexages Economie Kullanılan Ürünler:

Yüksek korumalı flüoresan lambalar: Arlus Flüoresan lamba armatürleri ve raylardaki projektörler (Halospot): Osram Özel aydınlatma malzemesi ve metal halojen projektör: Mazda Philips Metal halojen gömme projektör: Erco Merdiven çıkışında çapraşan, sadece düzeyler değildir. Üst katta altın tavan yanarken alt kattaki alüminyum parmaklıklar daha çok işlevsel ve uygun bütçeli bir dili konuşuyorlar.

Dergide s. 40.