Stadyum Işığının İkonografik Gücü

Metin: Thomas Schielke

Stadyumlar, izleyicilerin barındırıldığı mühendislik konstrüksiyonlarından, star mimarların medya etkili ikonları haline dönüştü. Fonksiyonel stadyumlara anlam kazandıran mimarlar, futbol kulüplerinin seviyesini yükseltiyor. Mimari sağolsun, televizyon izleyicisi maçın Münih’te Herzog & de Meurons Allianz Arena’sında veya Beijing Ulusal Stadyumu’nda oynanıp oynanmadığını kolayca anlayabiliyorlar. Belirgin işaretler futbol taraftarları için daha etkin bir atmosfer yaratıyor ve sponsor firmaların etkinliğini artırıyor.

Portekiz’in Braga kentinde bulunan futbol stadyumu dikkatle çevreye entegre edilmiş ve aynı zamanda sert bir heykel. Geceleri duvarlar camlar ve balkonlar, aydınlatılan tribünün alt kısmından karanlık silüetler olarak ortaya çıkıyor.

Mimar: Souto Moura Arquitectos

Aydınlatma konsepti, stadyum mimarisinin algılanmasına önemli derecede katkı sağlıyor, çünkü kurumsal mimarinin aktarımında önemli bir rol oynuyor. Çin veya Birleşik Emirlikler gibi hızlı büyüyen bölgelerde yeni inşa edilen stadyumlar şehirlerin simgesi oluyor ve ülke içinde ulusal semboller, ulus dışında ise turizm reklamı olarak hizmet veriyor.

Ilka ve Andreas Ruby “Images” (Görüntüler) adlı kitaplarında “çağdaş mimari ve resimselin dönüşünü” tarif ediyorlar.

Resimleri algılama ve anlamanın ne kadar çok yüzeyli ve karmaşık olduğunu gösteriyorlar. Konser etkinlikleri stadyumlar için önemli bir rol oynuyor. Ron Sheard’in “Stadyum – Yeni Global Kültür İçin Mimari” adlı kitabında stadyumların, kentsel gelişimi ve medyada görünmeyi hızlandırdıklarını açıklıyor. Bu nedenle yenilikçi mimari, aydınlatmanın daha önem kazanacağını ve interaktif elemanlar ve sahne aydınlatması ile eşsiz stadyum yapılarının inşa edilmesini sağlayacağını söyleyebiliriz. William J. Mitchel, işaret seviyeleri veya dijital bilgilerin mimaride uygulanması ile (“Kelimeleri, sembolleri, alan ve şehri yerleştirmek”) şehirlerin önem kazandırmada nasıl etken olduğunu gösteriyor.

Stadyum cephelerinin şekillendirmesinin giderek önem kazanması ile, ışık ile şekillendirme için muhteşem olanaklar ortaya çıkıyor. Aydınlatma, bugüne kadar olan sindirilmiş rolünden çıkarak, mekan şekillendirilmesinin aktif bir bileşeni olabilir. Stadyum aydınlatması geleneksel olarak maç sahasının fonksiyonel ve medyaya uyumlu bakış açılarına odaklanır. Projektörler işyeri aydınlatması olarak görülebilir, mimarinin aydınlatılması ise stadyumdaki izleyicilerin ve televizyon seyircisinde yoğun duygular çağrıştırabilir. Bu tür etkileyici resimler yaratmak için, sayısal bakış açıları daha az önemli olmakta, mimariye uygun bir çalışma önem kazanmaktadır.

Yeni yaklaşımlar, mekanın farklılaştırılması, önemli elemanların öne çıkartılması ve ortamın güçlendirilmesi ve yapının estetik etkisini hedefliyor. Lambalar mimariye entegre ediliyor. Bu yaklaşım lambalara değil, ışığa odaklı. Ağırlık noktalarına göre stadyum aydınlatma konseptleri farklı gruplara bölünebiliyor:

Yapısal sistemin vurgulanması, bina cephesinin öne çıkartılması, renkli ışıkların veya interaktif ışık senaryolarının kullanılması.Çatı, kiriş veya kolonlar gibi taşıyıcı yapıların vurgulanması, sadece teknik ayrıntılara işaret eder ancak aynı zamanda mimariyi de görünür hale getirir ve alansal çevreyi farklılaştırır. Futbol taraftarları, stadyuma girmeden önce aydınlatılmış bina cephelerini görmekten hoşlanıyorlar, bunun yanı sıra bu tür çalışmalar ile havadan çekimlerde etkileyici kareler ortaya çıkıyor. Özel ışık renkleri ilgili kulübün kurumsal kimliği ile bir ilişki kurabilir. Işık yönetim sistemleri ile en farklı tiyatro efektli dinamik senaryolar yaratılabiliyor: örneğin ışığın hafif dim edilmesi ile maç izleyicilerinin dikkati, sahaya çıkan futbol oyuncularına yönlendirilebiliyor.

Aydınlatma yoğunluğu değiştirilerek, oyun esnasında stadyumdaki atmosfer yönetilebilir; veya atılan bir golü kutlamak için dekoratif ışık efektleri kullanılabilir. Entegre edilebilen bir aydınlatma konsepti ayrıca çevre mimariyi, komşu alanda bulunan alış veriş ortamlarını ve ulaşım ortamlarını da dikkate alır. Gelecekte dikkat edilmesi gereken en önemli husus, stadyum mimarisinin baştan bir pazarlama aracı olarak kullanılmamasıdır. Bir stadyumun kimliği, değiştirilebilen görsel efektler ile zayıflatılabilir. Mimari aydınlatma, sadece ticari ışık efektlerini oynatmaktan daha fazla şeyler yapabilir.

Gömülü heykel Portekizin Braga kentindeki futbol stadyumu

Braga’daki Portekiz futbol stadyumu için mimar Eduardo Souto de Moura, antik Yunan stadyumlarından esinlenmiş. Birbirine bakan izleyici tribünleri sabit bir şekilde çevreye yerleştirilmiş ve tamamen etrafa bakma fırsatı veriyor. Sahanın uzun kenarında bulunan iki ana tribün farklı şekillendirilmiş. Doğu tribünü beton direkler üzerinde 45 metre yükselirken, merdiven basamakları dikey hatlara zekice çalışılmış bir oran kontrastı oluşturuyor. Merdiven trabzanlarına monte edilen ışıklıklar, tribünün alt kısmını aydınlatıyor ve geceleri geniş ve zarif bir yapıyı ortaya çıkartıyor, duvar camları ve balkonlar siluet şeklinde beliriyor. Daha üst noktalara giden basamaklar kıvrımlı bir patikayı andırıyor.

En üst seviyeden tüm manzara seyredilebiliyor. Beton kütleler yuvarlark aralıklar ile sınırlanmış. Karşı tarafta bulunan batı kanadı Monte Castro tepesine dayanıyor, arada geniş bir salon yükseliyor. Dikey aralıklardan, yüksek kaya ve betondan oluşan giriş kısmına gün ışığı sızıyor.

Belirgin bir toplam perspektif sadece stadyuma giren futbol severlere değil, stadyumun yanından akan trafiğe de kendisini gösteriyor. Çatı elemanları çelik halatlarla taşınıyor ve tribünleri birbirine bağlıyor. Sahanın aydınlatma elemanları çatının iç kenarına monte edilmiş. Bu stadyum sadece yeni bir türün temel taşı değil, aynı zamanda topografik bağlantı açısından zekice yapılmış bir tasarımın iyi bir örneği. Açık bir biçimde ışığın gücü, bu spor heykelinin sertliğini sergiliyor.

Güneş batarken, Lasesarre futbol stadyumu origami usulü yapılmış feneri andırıyor. Çelikten oluşturulan soyut ağaç şekilleri, eski sanayi alanının tekrar doğallaştırılmasını çağrıştırıyor. Mimar: No. Mad Arquitectos S.L. – Eduardo Arroyo Aydınlatma planlaması: Philips

Amerika’nın Glendale kentindeki Cardinal stadyumu

Peter Eisenmann’ın mimarları ve HOK Sport’un tasarımcıları Arizona’da sporun simgesi ve çölde yaşamın bir örneği olarak kaktüsün organik şeklini almışlar. Belirli mesafelerde cam aralıklar ve metal paneller kullanmışlar, gökyüzünün rengine göre bunların da görüntüsü farklılaşıyor. Açıkta kalan kablolar ve boru hatları ile kendisini gösteren ham sanayi özelliğine karşın, aydınlatma planlaması daha temiz bir görüntü için çaba gösterir.

Görüntüye, enerjiden sarsılan bir stadyum çıkıyor; dikey aralıklardan konik ışıklar sızıyor ve Plaza’yı aydınlatıyor. Burada yanan aralıklar uygulama fikri, dışa da etki yaratan bir iç aydınlatmanın yararına ortaya atılmış. Yürüyen merdivenlerden yukarı doğru çıkıldığında veya Lounge ‘da otururken, sıralar ve binanın aydınlatılan iç alanları arasında kalan alana bakılıyor.

Kapalı olsa da, geceleri kumaştan oluşan çatı açık ve havadar bir atmosfer yaratıyor. Aslında konik ışık yansımaları neredeyse farkedilmiyor. Ancak yatırımcıları ve futbol taraftarlarını ikna etmek için bu görüntü çok değerli.

Katlanmış ışık küpleri Lasesarre- Futbol stadyumu

İspanya’nın kuzeydoğusunda, Bilbao yakınlarında bulunan Baracaldo kenti yüzyıla girerken önemli çelik ve gemi inşaat sanayisi ile hızlı bir büyüme yaşadı. Bask bölgesini ekonomik krizden sonra tekrar canlandırmak için, Frank Gehry’nin Guggenheim müzesi gibi projeler, bu kenti tekrar harita üzerinde dünyanın ilgisini çekecek bir yapıya büründürdü. Lasesarre stadyumu, kentin dış semtlerinde, alışveriş merkezlerinin ve park yerlerinin tam ortasında bulunuyor.

Baracaldo’lulara açık bir alan sunabilmek için, yapıya kendi güçlü kimliği verilmiş. Stadyumun büyük projektörlerini alan kuleler, teleskop gibi, stadyumun üzerinden yükseliyor. Dış cephenin cam kaplaması ve çelik direkler ile sağlanan görünü zarif bir ölçü çerçevesinde görsel bir vibrasyon yaratıyor ve yapıyı halka açıyor.

No. Mad Arquitectos’un mimarlarından Eduardo Arroyo, stadyumu biraz örtülemek istemiş ve yeni ekilen 1001 ağacı, demir parmaklıklara benzer şekilde yerleştirtmiş. Futbol taraftarlarının, bu üstü kapalı yeşil perdenin arasından geçerken, farklı bir bölgeye geçtiklerini zannetmelerini istemiş. Tüm yapıyı kaplayan eleman, parlayan bir çatı. Güneş batarken katlanmış görüntüsü veren hacim, yumuşak, origami türünde bir fenere benziyor ve iç ve dış alan arasında bağlantı oluşturuyor.

Nötr beyaz renginde kullanılan flüoresanların ışığı, polikarbonattan oluşan peteksi plakalar ile dağıtılmış. Lambalar parlayan çatının içine yerleştirilmiş ve geometrik katlama ve kesintilere uygun bir şekilde konumlandırılmış.

Oyuncular, ayarlanabilen ışık dağılımlı, digital televizyona uyumlu 150 projektör ile aydınlatılıyor. Projektörler kulelere veya çatının alt kenarına yerleştirilmiş. Entegre edilen lambalar ile yaratılmak istenen güçlü heykel görüntüsü, mimaride de aydınlatma tekniğini barındırıyor. Çelik sanayisinin geri getirilemez geçmişi, yerli halka bu güçlü resim ile sunuluyor.

vCennet Spor Şehri Dubai için pırlantalar

Dubai şehrinin görülmeye değer gelişimi herkesi şaşırtıyor: Yedi yıldızlı Hotel Burj Al Arab, Burj Kulesi, Palm Jumeirah ve World Island gibi yapılar teknik cesareti gösteriyor.

Yarım asır içinde yeni ekonomi alanları, yaşam döngüleri ve eğlence sanayisi, tükenmekte olan petrol kuyularının yerini alacak. Dubai bunun için gelenekler ve modernizm için semboller arıyor. Sosyo ekonomik hedeflerden biri de spor alanlarının aydınlatılması ile turistler ve medya için özel bir gece görüntüsü yaratmak.

Hamburg’lu mimarlık bürosu von Gerkan, Marg ve Partner (GMP)’nin dört stadyumu, daha büyük bir alan içine yerleşiyor. Bu alanda ayrıca bir golf kulübü, okullar ve bir alışveriş merkezi bulunuyor. Kuşbakışı bakıldığında, Sports City’nin nasıl anlaşılması gerektiği hemen görülüyor: medyatik ve aynı zamanda yerel tasarım unsurlarını taşıyan şark usulü çalışılmış ve parlayan mücevher gibi. Çatı zarı ışık hatlarından oluşan bir ağ ile örülmüş. Saha için kurulmuş olan aydınlatma sistemi çatının iç kenarına monte edilmiş.

Kuşbakışı bakıldığında, Sports City’nin nasıl anlaşılması gerektiği hemen görülüyor: medyatik olan ancak aynı zamanda yerel tasarım unsurlarını taşıyan şark usulü çalışılmış ve parlayan mücevher gibi. Çatı zarı ışık hatlarından oluşan bir ağ ile örülmüş ve taşıyıcı konstrüksiyonu vurguluyor.

Mimarlar: Von Gerkan, Marg und Partner

Işık halkası, Berlin Olimpia stadyumu

Berlin Olimpia stadyumu 1934 ile 1936 yıllarında Werner March tarafından inşa edildi. 2006 yılında gerçekleştirilecek olan FIFA Dünya şampiyonlukları için stadyum çağdaş bir arenaya dönüştürüldü. Artık multimedya etkinliklerine olduğu gibi, konserler için de yeterli alan mevcut. Ana tribünün üstü yeni bir membran çatı ile kaplanmış ve oyun sahasına odaklanılması sağlanıyor. Hava şartlarına dayanıklı üst membran ve alt membranlar geçirgen cam elyaf dokususu ile yüksek ışık geçirgenliğine sahip. Işık nedeniyle gündüz ve geceleri stadyum çatısının havalanmış olduğu hissi uyanıyor. Membran yarısı tribünün üzerinde, ağır taş ve beton yapısına karşın görsel bir hoş sonlandırma oluşturuyor. Mimari anıtın özelliklerini korumak için, çatı konstrüksiyonu tasarımları dikkatle yapılmış ve maraton girişinden çan kulesine kadar olan bakış açısı açık bırakılmış. Gerkan, Marg und Partner (GMP) mimarlarının ve aydınlatma planlama bürosu Conceptlicht’in büyük bir başarısı, ev tekniğinin uyumlu bir şekilde çatıya entegrasyonu. Saha için kurulan projektörler dönüşümlü olarak

Berlin’deki Olimpia stadyumunun ana tribününün üzerine yeni bir membran çatı kaplanmış. Işık nedeniyle gündüz ve geceleri stadyum çatısının havalanmış olduğu hissi uyanıyor.

Aydınlatma tasarımı: Helmut Angerer, Conceptlicht Işık halkası medyatik bir ortam oluşturuyor. Maçın heyecanını artırmak için burada La-Ola-Dalgaları gibi dinamik ışık dizileri oluşturuluyor.

2006 yılında gerçekleştirilecek olan FIFA Dünya Kupası Şampiyonası için stadyum çağdaş bir arenaya dönüştürüldü. Artık multimedya etkinliklerine olduğu gibi, konserler için de yeterli alan mevcut. Maraton girişinin üzerindeki çatı aralığı bu binanın karakteristik bir elemanı.

hoparlörler ile öne doğru inşa edilen çatı konstrüksiyonunun yelpaze benzeri kıvrımlarına yerleştirilmiş. Çatının aydınlatılması, mebranın ara alanından yapılıyor. Lambalar yukarı doğru yönlendirilmiş ve üst membranı eşit oranda aydınlatıyor, ışık ise buradan ana tribüne dağıtık bir şekilde yansıyor. Aydınlatma elemanlarında parlama oranı azaltılmış, böylece seyircilerin aşırı ışık yoğunlukları ile rahatsız olmamaları sağlanıyor.

“Ring of Fire” (ateşin halkası) olarak adlandırılan ve opal camdan oluşan ve ışıldayan çizgi, projeksiyon sistemine paralel olarak devam ediyor. Aydınlatma planlamacısı Helmut Angere bunu artık bir dekoratif özellik olarak algılamıyor, aksine bu şekilde karanlık gökyüzünün parlama yoğunlukları ve aydınlık projektörler arasında bir ilişki kurmak isiyor. Halka aynı zamanda, muhteşem bir görüntü veriyor ve dikkati teknik elemanların keskin ışığından uzaklaştırıyor. Tribün ve saha aydınlatması için kurulan ayrı bir yönetim sistemi ile tiyatral ışık efektleri yaratılabiliyor.

Oyun başlamadan önce tribün aydınlatması yavaş yavaş azaltılabiliyor, böylece seyircinin dikkati oyunculara çekiliyor. Oyun esnasında ise, La-Ola-Dalgaları gibi diziler gerçekleştirilebiliyor. Yoğun dinamik dalga hareketleri, tüm çatı aydınlatmasının dinamik dim işlemi ile sağlanabiliyor. Özel durumlar için Highlight’lar üretiliyor, örneğin gol olduğunda. Ses sistemine bağlanan esnek ışık yönetim sistemi ile, Berlin Olimpia stadyumu gibi çok fonksiyonlu arenalara, seyirci ile dinamik etkileşim sağlanabilecek yeni imkanlar açılıyor.

Şehir Perdesi, ABD’nin New York Kentindeki Spor ve Etkinlik Merkezi

New York’lu mimarlar Kohn Pederson Fox (KPF), New York’un yeni Spor ve Etkinlik merkezi için vizyoner bir konsept oluşturdular. Merkez, direkt olarak 32. Caddede, Manhatten’in kıyısında bulunuyor. Stadyumun bina cephesinden son derece etkileyici bir effekt görülüyor. Büyük şeffak bir bina kaplaması, yapının dikdörtgen kontürlerini çevreliyor. Bu şekilde stadyum, arkasında bulunan yüksek binaların baskısına karşı direniyor.

L’Observatoire’in ışık konsepti: Yapının dış kılıfı uluslarası boyutta kullanıldığında, bazen içerdeki hareketi saklamak bazen de göstermek için bir katman.

Yapının şeffaflık derecesi, iç ve dış cephe aydınlatma kombinasyonundan oluşuyor ve stadyumun hareketliliği ile başlıyor. Işık yönü, rengi ve yoğunluğu ve de arka veya önden aydınlatması gibi parametreler kullanılarak mümkün olan her türlü senaryolar üretiliyor. Bu senaryolar ile yapının kendisi, içi, tüm hacmi veya tek tek elemanları vurgulanıyor. Stadyumun içinde herhangi bir hareket olmadığında, bina cephesine su görüntüleri veriliyor ve içi görülmeyen küp şekilli yapı nehir ile birleşmiş görüntüsü veriyor. Maç günlerinde ise bir hayli hareket var ve ışık çizgileri gökyüzünü aydınlatıyor. Sokağa doğru olan cephede büyük pikselli dinamik bir LED alan üzerinde, bina içinde olan bitenler yansıtılıyor, nehir kenarında ise daha çekingen bir ışık değişimi sözkonusu. Interaktif ışık ve medya tasarımı ile stadyumun hareketliliği öne çıkartılıyor ve seyircilerin heyecanı ve de bina içindeki hareket grafik olarak gösterilmiş oluyor. Spor etkinliği ve şehir arasındaki sınır kalkıyor.

Güç ancak belirgin bir işaret olarak algılanan New York Sports ve Convention Merkezi, New

Aydınlatma tasarımcıları Jaber Al-Ahmed stadyumu için çok çeşitli dinamik senaryolar yaratmış. Farklı ışık renkleri veren eğik projeksiyonlar ile özel efektler oluşturuluyor.

Mimarlar: Weidleplan Aydınlatma tasarımı: Belzner Holmes Üst: Yapı cephesinin şeffaflık derecesi, cephe ve iç aydınlatmanın bir kombinasyonundan oluşuyor ve içerideki hareketle ortaya çıkıyor.

Alt : Stadyumda herşey sakin olduğunda, bina cephesinin üzerine sadece hareket eden suyun görüntüleri veriliyor ve bina optik olarak nehir ile akıyor.

New York’taki Spor ve Etkinlik Merkezinin aydınlatması yüzeylerin dışına taşıyor: Belirli ışık senaryoları çerçevesinde binanın iç mekanları dışarından görülüyor. Dış duvar için uygulanan ışık ve medya tasarımı içeride olan havayı dışarı yansıtıyor.

Mimarlar: Kohn Pederson Fox Associates PC.

Aydınlatma tasarımı

L´Observatoire International

Jersey’den Manhattan’a bakışı zenginleştiriyor ve suyun gelişimine katkıda bulunuyor.

Değişken bir heykel, Kuveyt’teki Jaber Al- Ahmad Stadyumu

Ana tribünün kıvrımlı üst kenarı Jaber Al-Ahmad Stadyumu’na etkili bir görünüm kazandırıyor. Bu olağanüstü yapı kompleksi Stuttgart’lı mimarlık bürosu Weidleplan tarafından tasarlandı. Bina kompleksine eğitim tesisleri ve bir spor müzesi dahil. Katmanları 52 beton kolon taşıyor, ana tribünün üzerinde iplerden oluşturulan ağ şekilli, kumaş kaplı çatı çift kıvrımlı yüzey ile kaplı. Holografik cam kubbeler gün içinde olağanüstü ışık efektleri yaratıyor. Belzner Holmes’ün aydınlatma planlamacıları, gece aydınlatma konseptleri çerçevesinde dış aydınlatmaya odaklanmışlar, böylece geçen araç ve uçaklara bir işaret oluşturuyorlar. Aydınlatma yavaş yavaş değişiyor ve stadyumu farklı birçok çeşitliliklerde sunuyor. Özel etkinliklerde aydınlatma ile ilgili farklı uyarlamalar yapılıyor. Sıraların altında da eşit oranda bir ışıklandırma mevcut. Taşıyıcı kolonların farklı ışık renkleri ile aydınlatılması sayesinde, sıraların altında ışık karışıyor ve koltuklara kontrast oluşturuyor. Alan direklerine monte edilen lambalar, renk değiştiriciler ile donatılmış. Sıcak beyaz ışık, aydınlık ve renk kontrastı ile merdivenleri arka cephe görüntüsünden farklı gösteriyor. Kolonların aydınlatılması ile yapının toprağa olan gerekli optik bağlantısı sağlanmış. Çatı konstrüksiyonuna yerleştirilmiş renk değiştiricili projektörler, çatı membranını vurguluyor.

Dergide s. 60.