Doğru ortamı yaratma
Bir perakende firmasının markalaşması ve tasarımı için destekleyici ışık Avrupa’nın çeşitli ülkelerinden yirmi satın almacı ve 40’tan fazla aydınlatma tasarımcısı, sergilenen ürünlerin aydınlatmasının dikkat çekici özelliklerini, özel olarak satış mekânları için geliştirilen yeni “LED modülleri” ile değerlendirmek üzere yapılan bir araştırmaya katıldı.
Mağaza alanındaki trendler, mağazaların internet ile rekabette kendi değerleri ile farklılaşmaları ve satış yapmak için müşterilerini çekecek deneyimler yaratmaları gerektiğine işaret ediyor. Değişen perakendeciliğin yeni durumunda yerleşik ticaret yapan “normal” dükkânların, avantajlarını kullanmaları ve müşterilerine eşsiz bir alış veriş deneyimi sunmaları gerekiyor. Bu da ancak iyi planlanmış stratejiler oluşturmak ve müşteriye istenildiği hissini uyandırmakla mümkün. Perakendeci için doğru aydınlatma ikna edici bir araç olabilir, çünkü bu, şirketin imajı ve markasına uygun doğru ortamı oluşturmada yardımcı olacaktır.
Sıra Modül Açıklama Ra CCT
1 XSM8030 ticari kullanımda
2 XSMBBBL-1/8030 Deney için kullanıldı
3 XSMBBBL-2/8030 Deney için kullanıldı
4 XSM9530 Ticari kullanımda
5 XSMBBBL-1/9530 Deney için kullanıldı
6 XSMBBBL-2/9530 Deney için kullanıldı
Işığın, insanların duygu durumu üzerinde etkisi var. Bir yandan yönlendirici rol oynarken diğer yandan enginlik ve netlik sağlıyor. Bu bağlamda, ışık kalitesi müşteriyi rahatlatıyor ve satış mekânının davetkâr, konforlu ve rahat olmasına katkı sağlıyor, müşterileri bakmaya ve mekânda bulunmaya cesaretlendiriyor. İyi ışık, merakı da tetikleyebilir: Ürünler renk, biçim ve yüzeyleri itibariyle ilgi çekici, iştah açıcı veya etkileyici göründüğünde, ya da heyecan verici bir şekilde sahneleştirildiğinde, ya da müşteriler ustaca mekân içinde yönlendirilerek dikkatleri yeni veya daha ayrıcalıklı ticari ürünlere yönlendirildiğinde, çok daha fazla gelir elde edilecektir.
Renk yeri Planck Eğrisi üzerinde. Işık kalitesi kompakt flüoresanlar ve metal buharlı lambalar ile karşılaştırılabilir
Renk yeri Planck Eğrisinin altında. Mavi katkısı XSM8030’a göre daha yüksek
Renk yeri Planck Eğrisinin çok altında. Mavi katkısı XSMBBBL-1/8030’a göre çok daha yüksek
Renk yeri Planck Eğrisi üzerinde. Işık kalitesi halojen ile karşılaştırılabilir.
Renk yeri Planck Eğrisinin altında. Mavi katkısı XSM9530’a göre daha yüksek
Renk yeri Planck Eğrisinin çok altında. Mavi katkısı XSMBBL-1/9530’a göre çok daha yüksek
LED aydınlatması, ürünlerin avantajlı görünmesini sağlamak için daha fazla esneklik ve yeni olanaklar sunuyor. Son yıllarda LED teknolojisinde büyük ve hızlı gelişmeler kaydedildi. Çoğu aydınlatma tasarımcısı piyasadaki ilk beyaz LED dalgasını hatırlayacaktır. Bunların verdiği ışık sıklıkla sıkıcı, son derece soğuk ve renk verimi açısından yetersizdi. Etiketinde “LED” yazan lambalar ile yetinmeyenler, çok daha iyi renk verimi olan kaliteli, sıcak beyaz halojen ışığını aradılar. Çoğu yeni teknolojilerde sıklıkla görüldüğü gibi ışık sektörü bu talebi yeni ürünler geliştirerek karşıladı. Yeni teknolojiler geleneksel ışık
83 2935 0.4454 0.4131
86 2951 0.4352 0.3948
86 2949 0.4317 0.3874
98 2975 0.4497 0.4195
97 2971 0.4306 0.3876
96 2948 0.4288 0.3815
kaynaklarının (HID, Halojen) özelliklerini göreceli olarak başarıyla taklit ettiler ve aynı zamanda LED’lerin avantajlarından (uzun kullanım ömürlü, kolay bakım özellikli) faydalandılar.
Neyseki, küçük ışık kaynağı verimliliğindeki hızlı artışlar sıcak beyaz LED’lerin yolunu açtı. Birçok uygulamada soğuk beyaz ışık veren öncülerinin yerini aldılar. Xicato’nun Artist serisi LED aydınlatmasında ışık kalitesinin ne kadar iyileştiğinin bir örneği.
Halojen lambalara göre halen piyasada olan bu tür LED’ler arasında bu ürün, renk açısından
mükemmel olarak nitelendiriliyor. LED’lerin ulaşmış olduğu pazar doygunluğuna bakılırsa sektör artık geleneksel lambaların özelliklerini taklit etmek için uğraşmak istemiyor ve bir ışık kaynağının tayf dağılımını en hassas şekilde ayarlamak için LED’lerin eşsiz olanaklarına önem veriyor. Bu süreç müzik bestelemeye benziyor. Önce taklit ediyorsunuz sonra kendiniz bestelemeye başlıyorsunuz.
Planlanmış bir ışık tayfı kompozisyonu ile farklı ışık etkileri yaratılabiliyor ve belli bir çerçevede cisimlerin renk verimi en uygun değere getirilebiliyor. Bu bağlamda Xicato dört ayrı deney modülü geliştirdi. Modüllerin renk yerleri Planck Eğrisi (Black Body Locus- BBL) altında yer alıyor. Renk yerleri Planck Eğrisi üzerinde olan modüllere zıt bir model. Tüm bu modüller 3000K’lık bir renk ısısına sahip. Bunun dışında, test modüllerinin tayfları, iki modülün Ra >80 ve diğer ikisinin Ra >95 renk verimi sağlayacak şekilde belirlendi. Xicato’da yapılan ilk testlerde, beyaz renklerin daha açık ve canlı olduğu, mavi ve, pembe ve leylak gibi mavi katkısı olan renklerin test modülleri ışığı altında daha canlı görüntü verdiği gösterildi. Testlerde kullanılan ışık kaynakları Tablo 1’de listelendi.
Araştırma çalışması – Planlama ve Uygulama Xicato, ışık uygulamaları üzerine uzmanlaşan bağımsız araştırmacı Dr. Colette Kinght’ı, dört test modülünün etkisini incelemek ve de iki ticari ürünü, farklı türde ürünlerin
dikkat çekme özellikleri açısından değerlendirmek ve karşılaştırma yapmak üzere görevlendirdi. Araştırma çalışmasına katılmak üzere tüm Avrupa’dan 20’den fazla satın almacı ve 40 profesyonel aydınlatma tasarımcısı Amsterdam’a, Institut Lichtontwerpen’deki ışık laboratuarına davet edildi. Pazar araştırma ajansı Klantkenners ile birlikte satın almacılar ile birebir görüşmeler yapıldı. Profesyonel aydınlatma tasarımcıları ile araştırma çalışması yedi farklı aşamada yapıldı. Tasarımcılardan her seferinde bir anketi doldurmaları istendi.
University College London’dan Dr. Johan van Kemenade ve Peter Raynham, araştırma çalışmasının planı ve uygulama metodolojisini ve de araştırma raporunun tamamını denetledi. Araştırma aşamasında deneklere hangi modülün test edildiği söylenmedi. LED modüllerinin etkisini değerlendirmek için bir mağaza modeli kuruldu. Vurgulama aydınlatmasını test etmek için üç parçalık bir raf kuruldu ve raflara birbiri ile aynı cisimler yerleştirildi. Işık yönetim sistemi üç farklı projektör ile her tür ürün sergisi için tamamen bağımsız bir aydınlatma sundu. Toplam on iki projektör için her türden iki modül kullanıldı.
Uygulama, aynı modül türünün iki farklı raf içinde değerlendirmesine olanak verecek ve böylece herhangi bir rafı tercih etme etkisini azaltacak şekilde planlandı. Aynı modül ile donatılmış dört Downlight ile genel aydınlatma yapıldı. Altı farklı modül türü de değiştirilebildi. Bu amaçla
her birinde altı farklı modül olan (Resim 1) dört panel monte edildi. Xicato’nun dört test modülü ve iki projektörünü değerlendirmek için vurgulama ve genel aydınlatma açısından farklı kombinasyonlar (ayarlanmış sahneler) oluşturuldu. Bazı ışık sahnelerinde, üç ürün sergisinin merkezi alanındaki ortalama aydınlatma gücü benzerdi (~750lx). Diğer ışık sahnelerinde bir veya iki ürün sergisi için ortalama aydınlatma gücü, üçüncü ürün sergisine göre %~20 daha az olacak şekilde ayarlandı. Önceden programlanan bu ışık sahneleri ile test modüllerinin sunduğu renk, optimizasyonda daha düşük aydınlatma gücünde de ürünlerin sergi alanına çekip çekmediği değerlendirildi. Programlanan ışık sahnelerinin sırası rasgele seçildi. Vurgulama aydınlatması ile genel aydınlatmanın etkileri tamamen birbirine bağlı. Yine de araştırma çalışmasında deneklerin ilgisi önce vurgulama aydınlatmasının etkisine ve sonra genel aydınlatmanın etkisine yönlendirildi. Böylece, vurgulama aydınlatması ve genel aydınlatma için ayrı ışık tayfı uygunluğu değerlendirildi.
Sonuç “Işık çok önemli – Ürünün görüntüsünü değiştiriyor” Tüm değerlendirilen modüllerin iyi ve kaliteli beyaz ışık sunduğu genel olarak biliniyor. Ancak, sonuçlar farklı vurgulama aydınlatmasının görüntü üzerinde derin bir etki yarattığına ve izleyicinin ürün kalitesi konusunda bir fikir edindiğine işaret ediyor. Ayrıca, sergilenen ürünün ortamı, ilgi çekme gücünü etkiliyor
ve ürünün sıcak, soğuk veya daha dikkat çekici veya uyumlu olup olmadığı ile ilgili bir fikir oluşturuyor.
Tablo ve çubuk diyagramda sonuçların bir örneği gösteriliyor. Bu vakada profesyonel aydınlatma tasarımcılarına, iki ticari ürünlü ve iki RA>80’le aydınlatılan test modüllü üç ürün sergisi gösterildi. Deneklerden, sergileri ilgi çekme oranına göre birinci, ikinci ve üçüncü olacak şekilde sıralamaları istendi. Deneklerin üç farklı ürün sergisi arasındaki farkı bulması istenmedi. İki sergiyi aynı derecede ve üçüncüye göre daha iyi olarak gördüğünde ilk “daha iyi” olarak değerlendirdiklerini birinci sıraya ve en az beğendiğini üçüncü sıraya yerleştirmesi istendi. Böyle durumlarda bir ikinci sıra olmadı. Sergi, diğer ikisinden daha iyi olarak algılandığı ancak diğerleri ile aynı olduğu kanılarda tercih edilen serginin birinci sıraya ve kalan diğer ikisinin ikinci sıraya yerleştirilmesi istendi. Bu durumlarda da üçüncü bir sıralama olmadı. Birinci veya ikinci sıraya birden fazla ürün sergisinin yerleştirilmesi ve ikinci veya üçüncü sıraya hiçbir serginin yerleştirilmeme olasılığı olduğu için birinci, ikinci ve üçüncülük sıralamasının toplam sayısında sapmalar olabilirdi.
Profesyonel aydınlatma tasarımcılarının yüzde 80’den fazlası (38’in 32’isi) test modüllerinden biri (BBBL-1/8030 veya BBBL-2/8030) ile aydınlatılan bir ürün sergisini seçtiler. Seçim nedeni olarak renklerin – özellikle kırmızı, pembe ve mavinin- daha canlı ve güçlü etki
yaratacak şekilde ilgilerini çektiklerini söylediler. Özellikle renk yeri Planck Eğrisinin (Black Body Locus – BBL) altında olan renklere sahip test modüllü ürünler için profesyonel aydınlatma tasarımcıları ve satın almacılar renklerin çok daha yoğun bir etki yarattığını belirttiler. Mavi ve pembe daha açık ve etkileyici görünüyor, beyaz cisimler daha aydınlık ve temiz görünüyor ve göze çarpıyor. Uzaktan bakıldığında da ürün sergisinin etrafındaki ortam çok daha soğuk ve grup içindeki cisimler daha önce göze çarpıyor.
Test; güçlü, daha doygun renklerin bazı cisimlerin görüntüsü ve algılanan kalitesini artırdığına dair örnekleri ortaya koydu. Görüşülen kişiler renklerin değer kazanmasına yönelik sıcak beyaz ışık kaynağı kullanımının olanakları ve kısıtlamaları konusunda aşağıdaki geri bildirimleri yaptı: ≥ Belli ürünleri vurgulamak ve onlara bir özellik kazandırmak için ışık kullanılabilir. Bu aynı zamanda profesyonel aydınlatma tasarımcılarının da isteği. ≥ Renk güçlendirmesi her uygulama için uygun değil. Bazı denekler daha canlı görünen renkleri çok aşırı olarak hisseti. Kısmen suni olarak etki yaptığını söylediler. ≥ Renk güçlendirmesinin aydınlatma ile yapılıp yapılmayacağı sergilenecek ürüne, mağaza türüne
ve vermesi istenen mesaja bağlı. Genel ürün sergilemesinde aydınlık deneysel renk yerlerinin kullanımı ile dengelendi. Ancak sonuçlar, çoğunlukla mavi rengi veya mavi katkısı yüksek olan (Pembe) renkler gösteren ürünlerde, aydınlatma gücünün, lamba renk yeri Planck Eğrisinin altında kalabiliyorsa ~20 oranında düşürülebileceğini gösteriyor. Aslında Planck Eğrisi üzerinde olan renk yerlerine sahip ışık kaynaklarında çekicilik sağlanamazken, bu şekilde ürün sergisi çekim gücünden kaybetmiyor. Böylece, Plank Eğrisinin altında renk yeri olan LED modülleri enerji tasarrufu olanağı da sunuyor.
Perakendecilik alanında iyi bir aydınlatma sadece ürünün ne kadar çezbedici veya iştah açıcı olarak sergilenmesi ile tanımlanmıyor. Aydınlatmanın, satış alanını genel olarak davetkâr ve samimi göstermesi isteniyor. Müşteri ve personelin aşırı seviyeli kontrastlar, kontrol edilemeyen yansımalar veya kamaşma ile rahatsız edilmesi istenmiyor. Bu nedenle araştırma çalışmasında, test modülleri ile aydınlatılan bir mekânda insanların kendilerini ne kadar rahat hissettikleri incelendi. Renk yeri Planck Eğrisi üzerinde olan ticari ürünler genelde daha sıcak
olarak algılanıyor. Planck Eğrisinin altında kalan renk yerlerine sahip test modüllerinde beyaz tonları daha soğuk, taze veya hafif pembe olarak algılandı. Ancak, incelemeye alınan tüm lambalar kabul edilir olarak sınıflandırıldı. Kişisel tercihler oldu ancak, altı test ürününün ışığı altında doğal ten rengi veya görme konforunu etkileyecek statik önemli farklar görülmedi. Sonuçlar araştırmada kullanılan modüllerin genel aydınlatma için de uygun olduğunu kanıtlıyor.
Hem profesyonel aydınlatma tasarımcıları hem de satın almacılar belli kullanım alanları için test modülleri üzerinden elde edilen ışık etkileri konusunda ikna oldular. Buna göre, renkleri canlı ve çekici gösterecek, ayarlanabilen ışık kaynaklarının daha doğal etki yaratacak ışık kaynakları ile
ilişkili olarak da kullanılabileceği anlaşılıyor. Aydınlatma tasarımcıları ışık kaynaklarını bilinçli olarak uygulayarak canlı renkler ve kaliteli beyaz tonları elde edebilir ve aynı zamanda doğal bir ortam yaratmış olur.
Sonuç olarak araştırma, satış mekânlarının aydınlatması için seçim kriteri olarak renk yerine (veya Gamut endeksine) ilave olarak CCT ve Ra’nın tanımlanması gerektiğini vurguluyor. Renk yeri Planck Eğrisinde aşağıda olan, kabul edilebilir sınırlar içinde renk doygunluğu efektini artıran lambaların kullanımı ile alış veriş deneyimi de artabilir.



Dergide s. 20–24.