Allianz Arena Stadyumu

Metin: Petra Steiner

Fotoğraf: Allianz Arena/B. Ducke

Münih’in FC Bayern ve TSV 1860 tarafından kullanılacak yeni futbol stadyumu Allianz Arena, Almanya futbol dünyası için parlayan bir simge

Oyun için düdük çaldığında, ruhu ve bedeniyle “her zaman arkasında” olmak, sıralamada en sonlarda olsa da veya kümeden düşmüş olsa da takmnın en iyisi olduğunu düşünmek ve senelerce ona bağlı kalmak; tüm bunlar gerçek bir futbol taraftarından beklenenlerdir. Taraftarlar futbolun “kalbi”dir. Takım ile özdeşleşebilmeyi yaşamak ve desteklemek için FC Bayern Münih ve TSV 1860 Münih, Allianz Arena’nın yapımı ile bununla ilgili önemli bir adım atmış oldular. 30 Mayıs 2005 tarihinde yaplan açılış karşılaşmasından önce yeni arenanın beklenmedik bir izleyici mıknatsna dönüşmesinin bir başka nedeni de, sıra dışı mimarisi ve özellikle esnek aydnlatma kavramnda yatıyor. Sıra dışı, çünkü modern ışık tekniği ile stadyumun dış rengi değişebiliyor.

“O” gerçekten neye benziyor? Bukalemundan, şişme bota ve pudra kutusuna kadar benzetmeler var. Gerdirilmiş dış yüzeyi insanı sihirli bir şekilde çekiyor, özellikle Bavyeralıların veya Aslanların bir oyunu varsa ve dış yüzey aydınlatılmış ise. Renkler, Bavyera Kırmızısı veya Aslan Mavisi veya 9 Haziran 2006 tarihinde yapılacak Dünya Kupası açılış karşılaşmasında olacağı gibi beyaz.

Işıyan model: 1056 aydınlatılmış hava yastığının her birine, özel olarak geliştirilmiş aydınlatıcılar yerleştirilmiş. 3.50 metre yüksekliğindeki aydınlatma yuvasında altışar adet Langfeld-flüoresanı ve yine her biri için 58 Watt’lık üç balast bulunuyor. Kırmızı, mavi ve şeffaf kapaklar ile renk değişimleri sağlanıyor. Asimetrik parabol aynaları ile hava yastıklarının eşit olarak aydınlatılması sağlanıyor.

Mütevazı değildir Münihliler, çünkü Güney Almanya’nın metropolünde dünyanın en ünlü spor stadyumlarından biri var: Olimpiyat stadyumu. Günter Behnisch ve Frei Otto tarafından tasarlanan ve görülmemesi mümkün olmayan çadır tavanı yapısı ile son derece sıra dışı ve mimari yapı hayranları tarafından çok beğeniliyor; futbol taraftarları için ise havası muhteşem, çünkü 1972 yılında gerçekleştirilen Olimpiyat oyunlarının genel stadyumu olarak tasarlanmış. Futbolseverler arasında uzun zamandan beri yeni bir stadyum yapımı fikri ortalarda dolaşmaya başlamış ve doksanlı yıllarda bu fikir kendisini ciddi düşüncelere bırakmış. Münihliler, futbol ve futbolun yaşattıkları için bir stadyuma gereksinim duymuşlar.

Atmosfer açısından olaylara oldukça yakın duran Belediye, öncelikle Olimpiyat stadyumunun değiştirilmesini düşünmüş. Çeşitli tasarım önerileri konusunda neredeyse bitmeyen görüşmeler yapılmış, bunların arasında zamanında stadyumun inşaatını gerçekleştiren Günter Behnisch’in ofisinin de tasarımları yer almış. Sonunda Behnisch ekibi tasarımları ile yeni stadyumun yolunu açmış. 2001 yılının sonunda iki favori tasarım karşı karşıya kalmış; birincisi, Hamburglu Gerkan, Marg ve Partner firmasının klasik bir stadyum tasarımı ve ikincisi geleceği yansıtan “bir şeyler” vaat eden modern ve genç İsviçreli teknoloji firması Herzog & de Meuron’un projeleri. Vizyona karşı gelenek?

Bu durumda vizyon galip gelmiş. Bu seçim herhangi birisini şaşırtmış ise, o takdirde o kişi, Bavyeralıları daha doğrusu Münihlileri tanımıyor olmalı. Kendilerine has yaradılışları vardır, kendilerine güvenirler ve gururludurlar, bir şey yaptıklarında, tam yaparlar ve öyle bir yaparlar ki; halk vizyonlarına takılır. İşte tüm bu hususlar İsviçreli mimarların sıra dışı tasarımlarına da yansıyor. Onların da tek istediği halkın algılama beklentilerini tekrar tekrar delmek ve izleyiciyi, yüzeylerde ve dış cephedeki usta işi çalışmalar ile hayretlere düşürmek.

Doğrudan içerisine yerleştirilen bir havalandırma tertibatı ile yanmayan bir dokudan üretilen balonun içerisinin sürekli basınç altında kalması sağlanıyor. Dört lamba (HQI-E 1000 Watt) balonun ortasında 40 santim uzunluğunda dirseklere yerleştirilmiş.

Büyük meydanın aydınlatması için kullanılan oval balon lambalar, Arenanın geniş alan aydınlatmasına noktasal ışıklandırma olarak önemli bir kontrast oluşturuyor. Sadece ışık vermiyor, ayrıca bilgi taşıyıcıları ve alanda yönlendirme birimleri olarak da kullanılıyor.

İş dünyasına ait locanın altın renkli tavanı asil bir atmosfer oluşturmuş ve kompakt downlight’lar ile aydınlatılmış. Az kullanılan malzeme ve renkler Arena’nın iç mekanında da sade bir tasarımı yansıtıyor. Burada da ışıldayan dış kılıf ana karakteri oluşturuyor ve iç mekanı kendi renkleri ile şekillendiriyor.

Allianz Arena’nın kışkırtan garip mimarisi ilgi uyandıran bir unsur ve insanı daha çok içerisinde ne olduğu konusunda meraklandırıyor. Baklava dilimlerini andıran, ışık geçirgen, tamamıyla homojen membran yüzeyi nedeniyle, ilk bakışta belirsiz olan yüzeyin içerisinde bir lamba denizi bulunuyor, tam olarak ifade edilirse, 25344 adet - bilindiği gibi tüm durgun denizler derindir ve engindir ama bir de kabarmaya başladığında şiddetlidir.-

Mimari yapısı gibi renklerle olan oyunu da eşsiz: Milli maçlarda suni plastik kılıf beyaz, Bavyeralıların maçlarında kulübün renklerine göre kırmızı ve mavi olarak ışıldıyor. Bu ışık fikri, aydınlatma tasarımcıları Uwe Belzner ve Gerd Pfarree’ye ait ve bu fikir ile stadyuma, her hafta oynayacak olan Münihli takımı ya da ulusu temsil eden farklı bir özellik katmışlar. Ve uluslararası “İmparator”un bizzat kendisi, Franz Beckenbauer, bu kavramın tutacağından çok emin olduğu için, mimarların, tasarımlarına bu renk fikrini katmaları gerektiğini söylemiş ve sonunda ışıkla kendini bulan bir kavram oluşturmuş.

Geleneksel olmayan çözüm Chiemgau’da yerleşik iki firmanın Know-how’u ile uygulamaya konulmuş: Almanya’dan Covertex, Obing baklava dilimlerini andıran 2874 adet hava yastığını tasarlamış. Burada çok dayanıklı olan florpolimer suni plastikten üretilen ve iyi bir yapışmaz yüzeye sahip olan ETFE folyoları kullanılmış. Özel olarak geliştirilen dış kılıfın 4000’in üzerindeki renkli lambası Siteco tarafından üretilmiş. Membran yapısının havalı malzemesi, beyaz, kırmızı ve mavi olarak aydınlatılan stadyum kılıfının temelini oluşturmuş. İstenen ışık efektlerini elde etmek için her hava yastığına dörder adet özel geliştirilmiş lamba ve bunlara ilave olarak 3.5 metre uzunluğundaki aydınlatma yuvasına altı adet Langfeld-flüoresanı (T26 58 Watt) ve üç balast yerleştirilmiş. Kırmızı, mavi ve beyaz kaplamalar renk değişimini sağlıyor. Bu işlem, stadyumun hemen yanından giden otoyolu tehlikeye sokmamak için, en fazla iki dakikada bir yapılıyor.

Sadece bu uygulama için geliştirilen asimetrik parabol aynalar, yastıkların eşit olarak aydınlatılmasını sağlıyor. Bu çalışmada çok kolay olmamış, çünkü daha aşağı noktalardaki yastıkların sadece bazıları basılı bırakılmış, böylece Arena ziyaretçilerinin lokantalarda oturdukları sürece dışarı bakabilmeleri sağlanmış. Ayrıca tüm aydınlatıcıların yangına karşı korumalı ve dayanıklı üretilmeleri gerekmiş. Aydınlatıcıların geliştirilmesi aşamasında dikkat edilen diğer bir husus da montaj ve ampul değiştirme kolaylığı olmuş. Ampullerin yaklaşık %50’sine sadece uzman tırmanıcılar tarafından erişilebiliyor. Toplam olarak 1056 membran yastığı 4250 ampul ile renkli olarak aydınlatılıyor, bu da yaklaşık 24000 metre kare alanı oluşturuyor.

Stadyumun aydınlatılan membran kılıfına ek olarak, her biri 16.5 metre olan yüksek balon lambalar meydanı ışıklandırıyor. Meydan dört adet dört katlı, yeşil çatılı ve yürünebilen park binalarından oluşuyor. Yine geleneksel olmayan ve konu olarak sporu işleyen bu aydınlatma tasarımı Herzog & de Meuron’un mimarlarına ait. Oval balon yangına dayanıklı dokudan üretilmiş. İçerisinden geçen direğe monte edilen bir havalandırma düzeneği ile sürekli basınç altında tutuluyor. Dört ampul (HQI-E 1000 Watt) balonun içerisinde 40 cm’lik dirseklere yerleştirilmiş. Proje aşamasında ışık tekniği simülasyonları ile balon çapı tespit edilmiş. Balonun içerisinde, yine sadece bu projeye özgün bir tasarım olan ayna tekniği çözümü ile balon yüzeyinde homojen ışık dağılımı sağlanmış. Aynı zamanda direk alanına doğru hafif ışık geçişleri bulunuyor. Özel ışık tekniği ile ışık yoğunluğunun kılıf üzerinde 2000 cd/m2’den az olması sağlanmış. Bu değer sokak çalışmalarından sorumlu devlet biriminin belirlediği değerlere uyuyor. Böylece ışığın parlayarak, yakınından geçen otoyolu etkilememesi sağlanmış. Her ampulün etrafında, ampulün patlaması durumunda saçılmaması için gerekli tedbirler alınmış, Traunreuter laboratuarlarında yangın tekniği simülasyonları yapılmış ve 300 dereceye sahip parçaların dahi kılıfı yakmamaları sağlanmış.

Balon lambaları, etkisi dikkate alınarak alana farklı mesafelerde yerleştirilmiş. Girişlerdekiler aydınlatmalarının yanısıra bilgi fonksiyonunu da üstleniyorlar. Ziyaretçiler için, park alanları ve bilet satış gişelerine yönlendirme yapılmış. Aydınlatma seviyesinin düşmemesi ve işaretlerin uzaktan da görülebilmesi için delikli yapışkan etiketler kullanılmış. Spektaküler balon aydınlatıcılarının yanı sıra, şık iskele ışıklandırmaları Arena boyunca yaya yolunu süslüyor.

Stadyum 66000 kişilik ve106 locada 1374 loca koltuğu bulunuyor. Bir önceki Olimpiyat stadyumunda ne yazık ki eski VIP’ler bundan mahrum bırakılmış. Yeni yapının yatırımını her iki futbol kulübü eşit olarak üstlenmiş. Allianz AG, klüpleri 15 yıl süreyle 4.6 milyon Euro ile destekleyecek ve bunun karşılığında isim hakkını alacak.

Görüş

Arenanın renk cümbüşü içerisindeki atmosferde bir tür sihir var. Asıl hayret uyandıran, bu mekanda rengin ve renk değişiminin negatif bir etki yaratmaması. Çünkü tüm bu ışık pazarında sunulan rengarenk dünyaya doymak çok kolay. Büyük bir olasılıkla Arena’nın cephesinin homojen olması ve yıpratıcı olmaması, ayrıca rengin eşit yoğunlukta tüm stadyumu sarması, daha doğrusu stadyumdan dışarı yansıması bu etkiyi yaratıyor. Bu bağlamda, renkli aydınlatmanın bir anlamı ve amacı olmalı; Allianz Arena her iki duruma da uyuyor.

Dürüst olmak gerekirse, Münihlilerin yeni Arenası makyajsız gerçekten “güzel” değil. Ve fonksiyonları itibarıyla kesinlikle yalnızca bir unsuru tamamlıyor. Zaten “güzellik”te dünya çapında olağandışı senaryoların ustası olarak tanınan Herzog & de Meuron mimarları için çok kolay olurdu. Onlar mimarilerinin kabul edilmesi ve takdir edilmesini, daha doğrusu sevilmesini istiyorlar. Bu geniş alana yayılan ve sürekli dış görüntüsünü değiştiren kadın gerçekten seviliyor; hem de sadece FC Bayern ve Aslanların taraftarları tarafından değil. Dolayısıyla fonksiyonel olarak bakıldığında ve taraftarların kulüpleri ile özdeşleşmeleri açısından değerlendirildiğinde, stadyumun aydınlatma tasarımı dahice yapılmış. Kimse stadyumun maçtan maça taraftar durumuna göre değişmesine ve hatta saldırgan bir şekilde kulüp değiştirmesine itiraz etmiyor. Taraftar bu kadar kolay gafil avlanıyor. Ne yapalım, tamamen algılama ile ilgili.

Proje katılımcıları

İşveren: Allianz Arena München Stadion Genel üstlenici: Alpine Bau Deutschland Genel planlama: HVB Immobilien AG, Münih Mimarlar: Herzog & de Meuron, Basel Aydınlatma tasarımı, meydan: Michael Schmidt Lichtplanung, Münih Aydınlatma tasarımı, loca: Bernd König, Münih Genel üstlenici: VA Tech Elin EBG, Linz Aydınlatma tekniği: Siteco, Almanya Hava yastıkları: Covertex, Obing, Almanya Kullanılan ürünler:

Dış cephe Kulüplerin renklerine göre üretilmiş 4500 renkli armatür (şeffaf, kırmızı, mavi), renklendirilmiş UV dayanıklı PMMA kapakları, Siteco 25000 flüoresan lamba T26 58 Watt Işık gücü/renk: yaklaşık 0,5 MW/h Işık yoğunluğu: 50 cd/m2 (beyaz), 10 cd/m2 (kırmızı, mavi): Osram İç mekan İş dünyası locası: Kompakt downlight’lar (Altın renkli tavanın arkadan aydınlatılması), Siteco Koridorlar: Silindirik kaplamaları yansıtıcılar, Siteco Loca: Işık rayları: Çok dar T16 HO 24 Watt/80 Watt 827/865, Bolichwerke KG Ayaklı lamba: Cestello 6 x QR-CBC 35 Watt, iGuzzini Dış mekan İskele lambaları: (Arena boyunca) Siteco Park yerleri: Fluter Siompact Mini, direk üzerine yerleştirilen lamba olarak, Siteco Meydan: Balon lambalar, 4 x HQI-E her biri 1000 Watt, Siteco

Dergide s. 26.