Suni ışık çağında kentsel alan
Metin: Dennis Köhler, Raphael Sieber
sKentin işlevsel faaliyet kalıplarına göre ihtiyaca uygun ışık kullanımı.
sYatırım sonrasında ışığın ekonomik kullanımı ile işletme içinde kalıcı olarak uygulanması ve bakımı.
sAynı zamanda özel iç mekânların veya ışığın gökyüzüne doğru dağıtımını engelleyerek, ışığın ekolojik çerçeve koşullarında (fauna ve flora) kullanılması.
sKriterlere ve prensiplere dayalı olarak ışığın azaltılması ve yapılandırılmamış bölgelerinde ışığın engellenmesi.
sSosyal ve mekânsal çeşit bütünlüğü olarak tüm kent ile etkileşimi içinde kamuya açık olan her mekânın, zaman ve mekânı farklılaştırıcı “okunabilirliği” ve kriterlere dayalı yorumlanması.
sKendilerine tanınan kimlik, referans ve gece akışı içinde kullanımları çerçevesinde kent alanlarının katılımcılarına göre profil kazandırılması.
Çünkü siyasetçiler ışığın, kent alanındaki nitelikleri ile kentin kalıcı gelişimine katkı sağlama prensibine yardımcı olabileceğini söylüyorlar. Aslında burada ifade edilmek istenen, ışığın çok daha iyi oryantasyon sağladığı, bulunulan mekânların niteliğini artırdığı, daha fazla güvenlik sunduğu ve korkuların “çözülerek yol olduğu”, suni ışık ile yoğun bir kentliliğin gösterimi ve kentin görüntüsünün değiştirilmesi (bkz. Köhler 2010:182ff). Şüphesiz tüm sayılanlar belediyelerin ilgi göstermesi gereken hareket alanları. Yine de sorgulanmamış beklentilerin ve bunların üzerine belediyelerin hareket dürtülerinin 100 yıllık elektrikli kent aydınlatmasından sonra suni ışığın kamusal alandaki etkisi ile ilgili bilgi seviyesi henüz çok eksik olsa da hala daha aynı seviyede kalmış olması da şaşırtıcı (Bununla ilgili bilgi, National Electric Ligth Association 1912: 5). Sosyolojik mekân araştırma ile ilgili geniş alanı çalışma konusunda güncel aydınlatma stratejilerinde büyük bir çelişki görüyoruz. Sonuç olarak sıklıkla ışık kullanılarak yüzeyler, bina cepheri, cisimler; teknik veya dekoratif olarak öne çıkartılıyor. Işık projeleri sadece bir obje mantığını takip etse ve kent alanındaki yapıların tamamı, daha doğrusu ışık tesadüfen geri kalsa da, “mekân”, “ortam”, “kimlik” ve oryantasyon (kökleri duygulara dayanarak bir kentin hatırlanması veya profil oluşturması anlamında) yönünde beklentiler ve sonuçlar hedefleniyor. Belki de suni ışığın deneyimlerimizden yola çıkarak, belli davranış biçimleri için rol oynadığı ve keyif aldığımız ya da rahatsızlık veren duyguları, görme koşullarını açıklayabiliyor olabileceğimiz konusunda anlaşabiliriz. Ancak, suni ışık kullanım metotlarıyla, mekânların kendine özgü ışık ortamını oluşturmada henüz yeterli zemin bulunamadığı, bunun da nedeninin ışığın davranışlarımız, hareketlerimiz veya kent içindeki duygularımız üzerindeki katkısını büyük çoğunlukla bilmediğimiz bilincine varabiliriz. Kent araştırmalarının boşluklarını ve kent siyasetinin pratik unsurlarını göz ardı edebildiğimiz takdirde, ki buna genel anlamda bakarsak bazı planlamacı ve karar vericilerin, kentler ile ilgili düşüncelerinin daha çok yapılandırılmış biçimlere odaklı olmaları ve oryantasyon, görüntü oluşturma, atmosfer vs. gibi efektleri sosyal mekânlara entegre etmede problem oluşabilir. Tüm bunlar sıklıkla, teknik metotlar ve gündüz kentinin konseptsel oryantasyonu boyunca yapılmaya çalışılır. Özellikle son yıllarda, suni ışık kullanarak kent, tek boyutlu bir zaman içindeymiş gibi düşünülerek yapılıyor. Sosyal, kültürel ve ekolojik çerçeve ise çoğu zaman mevcutmuş gibi gösteriliyor. Aynı zamanda “kalıcılığın” sağlanmasında bazı belediyeler, bir estetik aydınlatma uygulaması ile hiçbir şey talep etmeyen kent görüşlerine kalite katmada bir araç oluyor, ilgi çekici simgeler oluşturuyor veya hareket halindeki kent toplumunun, ışık yoğunluğunu artırmak suretiyle emniyet sağlıyor. Aydınlatma stratejileri talep ve motiflerinde farklı olsalar da, unsurlarında eşzamanlı ilerliyorlar: Canlı ve cansız objeleri, her zaman her yerde aşırı yoğun veya renkli ışık ile mekândan bağımsız, kritersiz ve herhangi bir şey ile ilişkilendirmeksizin aydınlatıyorlar.
Giderek daha fazla aydınlatma planlamasının kentsel özelliklerin birçok unsurunu göz ardı ediyoruz. Işık içindeki yukarıda belirtilen efektler giderek daha az takip edilebiliyor ki bunlar aynı zamanda önemli bir potansiyeli teşkil ediyor. Sosyal mekânsal ve bununla birlikte zamansal bakış açısı, bugüne kadar sunulan aydınlatma planlamalarında istisna olarak görülüyor. Bu bakış açısı çok ender olarak zorla yorumlanıyor veya teknik yapılabilirliğinden yola çıkılıyor. Aydınlatma planlamalarının sadece objeye yönelik sahneleştirme değil, kentin tamamının belli kriterlerle yapılmış ışık tasarımının da, bu alandaki farklı kentlilerin uyguladıkları kullanım süreçlerinin de, zamana bağlı hareket biçimlerinin de ve suni ışık zamanı içinde kültürlerine dayanan eylem kalıplarının da çok az görüldüğü anlamına geliyor.
Özellikle, aydınlatma tasarımının zamansal nitelikleri konusu da planlama faaliyetlerine dahil edilmeli. Burada kastedilen, hareket algılayıcılarının ekonomik açıdan eşit orantısız uygulaması, dim profillerinin kademeli ve aynı zamanda çaresizce belirlenmesi, bariyerler ve tartışılabilir kullanım sonuçları olan mobil telefonlar üzerinden anahtarlama yaptırmadan çok daha öteye geçen bir kalite. Işık, yalın bir görme yardımından daha fazla. Modern toplumlarda suni ışığın elden giden statüsü, toplumsal endişe duygularını da ortaya çıkartabilir. Işık ile çalışan kent planlamacıları ve kentlerde çalışan ışık planlamacıları burada toplumun rahatlığını düşünmekle yükümlüdür. Çünkü, elinde yeterli kaynakları olan ve bu tarz çalışmaları yürütenlerin, sadece kamusal alanı ışıkla tasarlamaması ayrıca sadece kendi düşüncelerini yansıtacak ve o şekilde kullanacak bir yapı göstermesi gibi bir tehlike de söz konusudur. Kamusal alanların aydınlatması için ne kendisini gösterebilir ne de içinde yer alacak tüm oyuncu ve kullanıcılar için aynı kalitede bir ışıklı çevre yaratabilir. Özellikle de kentsel alandaki problemler, bazı bölgelerde hızla uygulanabilir ürünler ile çözülmeye çalışılıyor ise...
Sanayileğmi! ülkelerin kentlerinde suni ışığın yıllarca kısıtlı kullanımının ardından, ki çoğu zaman doğrudan bir kullanım amacına yönelik, ışık giderek planlanmı! ve uygulanmı! mekân tasarımının odak noktası haline geliyor. Kent aydınlatmasının uzun vadede koordine edilmesi ve siyasi bir zemin bulması için kapsamlı planlama prensiplerinin giderek daha fazla uygulanması, belediyelerin gerekli ve anlaşılır bir hareketi olarak görülebilir. Çünkü, burada programlanmı! bir kent planlaması yapabilmek için özellikle farklı kumanda araçlarından faydalanılmalıdır. Belediyeler tarafından suni ışık için oluşturulan veya oluşturulması için başkaları tarafından görevlendirilerek hazırlanan tasarım planları, “ışık master planları”, özellikle siyasi olarak yönlendirilen bu yapı kapsamında verimli zemin buluyor.
Bu tarz çalışmalarda kentin zamansal konseptinin gösterimi, tamamen teknik veya özel ekonominin tesadüflerine terkedilmiştir. Böylece bilinçsizce veya koordine edilmeden bir “mekân zaman planlaması yapılması kabul edilemez. Tahammül edilen, (…) zaman farklılaştırması ve özellikle yayılmak suretiyle kendisini gösteren yeni zaman kalıplarının oluştuğu trendler, toplumun “zaman siyaseti konseptinin” ötesine geçen bir tartışma gerektirir. Burada söz konusu olan zamanın korunmasıdır, yani zaman otonomisinin sağlanmasıdır ve zaman düzeninin kültürel unsurlarını, kültürel kimliği ile ilgili soruları gözetmektir” (Henckel et al.1989:17). Kentin suni ışık görüntüsünde beliren kentsel medeniyetin fonksiyon diyagramı, burada bu tür bir kültürel kimliğin, aydınlatma planlamasından açıkça etkilenebilecek bir göstergesi olarak yer alır. Kamusal alanda suni ışık kullanımı, sadece işlevsel var olma endişesi ve tasarımsal dekorasyon arasında bir kutuplaşma oluşturmaz, aynı zamanda entegre edilmiş, özellikle kentin zaman yapısal mantığına odaklı ışık planlamasını sorumluluğunu, mekân üzerinde etkisi olacak bir boyut olarak tanımlar.
Ancak, post-fordik etkiler altında olan , faaliyet ve zaman ritminin, sanki doğal zaman vericilerin önemsiz olduğu duygusunun yaratıldığı bir anlayışa sahip bir toplumda “kentin zamansal yapı mantığı” ne anlama gelir? Bu makalenin çerçevesini aşmamak için, günümüz zaman araştırmalarının ayrıntılarına girmeyeceğiz ancak; buna karşılık, mekân-zaman kalıplarının, gece ile ilgili olarak hız (örneğin trafik ve bilgi akışları ile üretim süreçleri), esneklik kazandırma (örneğin değişen taleplerine göre yeniden yapılandırılan açılış saatleri) ve yayılma (örneğin hizmet sektörünün gelişmesi, küresel ağlar ve giderek artan rekabet ile üretim süreçlerinin devam etmesi) günümüzün belirleyici ögeleri olarak değiştiğini söylemeliyiz. (bkz. Pohl 2009). Birbirine bağlı olarak belirtilen tüm değişiklikler artık “kolektif ritimlerin erozyonuna” neden oluyor. (Eberling, Henckel 2002:11). Nasıl “dünyanın yüzeyi parça parça keşfedildi, işgal edildi, ölçüldü, dağıtıldı ve satıldı ise, zaman da peyder pey keşfedilecek ve eylemlerle doldurulacaktır. Burada gece ve hafta sonları, eskiden beri dinlenme zamanları olarak bilinen süreler ön planda” (ebd). “Gecenin kolonileştirilmesi” (Melbin 1987) modern ve kentsel toplumlar tarafından hızla sürdürülüyor.
Sanayileşmiş ülkelerde bu gelişme kendisini yüzeyde kullanılan ışık ile gösteriyor. Saatin her dakikası farklı türlerin performansına yönelik çalışıyor (bkz. Burckhardt 1989:143). Sadece sokak aydınlatması, giderek artan trafiğin her zaman güvenliğini sağlamak ve aynı zamanda ara vermeden devam eden üretime hizmet etmek için bir kamusal, toplum siyasetinin görevi olarak hizmet etti. Sürekli ilerleyen bir gelişme içinde işlevsel bir aydınlatma bu gelişim akışlarının bir aracı ve sembolü. Bugüne kadar da neredeyse altyapısal donanımın yazılmamış bir kanunu olarak kaldı. Genel ve gece boyunca var olan ışık, kent alanının, özellikle sürekli faaliyetlerin gösteri alanı olan bölgelerde, eşsiz bir simgesi haline geldi. Önce kendisini kentin sokaklarında “olumsuz bir biçimde” gösteriyor ve geceleri ise “olumlu bir biçime” dönüşüyor. Genel olarak, zamanı giderek genişleten toplumun, kendisini geliştirmesi için ışığın sade bir kafes olup olmadığı veya (ışıklandırılmış) kentsel alanın, zamanın genişletilmesine yönelik kendisinin katkı yapıp yapmadığı ve böylece bu sürecin itici gücü olup olmadığı sorusu açık kalıyor ki bu da hem maddi hem de manevi gerçekliklerin (kimlik, ortam vs.) üzerine çıkan yapılardan oluşan bir olgu olarak anlaşılıyor. Bu noktada ışığın merkezi bir önemi olurdu ancak; aynı zamanda planlaması için çok daha fazla sonuçlar doğururdu. Suni aydınlatma, normal doğal şartlarda (güneşin olmaması halinde) düşünülmesi mümkün olmayacak şekilde, kamusal alanların gece saatlerinde kullanımına olanak sağlıyor. Aslında suni ışık kısa bir sure önce keşfedilmedi ve bununla, zamanı genişletme eğilimleri arasında nedensel bir ilişki kurmak yanlış olurdu. Yine de geçmişten yola çıkarak suni ışık ile geceleri insanların hareketliliğindeki artış arasında açıkça bir artış var.
Suni ışığın çeşitli biçimi ile insanlar gece faaliyet gösterdikleri zamanı kazanmaya çalıştılar” (Eberling, Henckel 2002:47) Kentsel alanların daha yaygın kullanımı, suni ışık ve efektler ile faaliyetlerde artış olasılığı kümülatif bir süreci takip etti (bkz. Krünitz 1796:378). Işık; kendisini bir oyalanmaya davet ya da trafiği güven altına alma şeklinde karşımıza çıkarıyor. Ya da kendi karanlık alanlarında dinlenenleri (insan ve hayvan) rahatsız edip, bu alanlardan dışarı çıkarmalarını sağlamak için harekete geçiriyor. Işık, zamanın genişletilme sürecinde geçerli bir faktör olabilir. Şimdi artık aydınlatma planlamacısının sorumluluğu iyice anlaşılıyor olmalı. Bu sorumluluk sadece estetik ışık ortamları veya trafik tekniği açısından gerekli aydınlatma ortamları yaratmak değil; bunun ötesinde, kullanılabilir edinilmesi için sunulmuş ve hareketlilik ile doldurulacaktır. Ya da tam tersi, dinlenme için öngörülmüş zaman ve mekânları tanımlıyor. Işığın planlanması aynı zamanda karanlığın planlanması anlamına geliyor.
Karanlığın planlaması ise zaman akışı içinde farklı kullanıcı gruplarının ihtiyaçlarına göre yapılabiliyor. Artık, biraz önce bahsedilen mekânsal zamansal örneklerle ilgili değişimlerin hız, esneklik ve genişleme konusunda farklı gözlemlenmesi gerekir.
Gece faaliyet örnekleri çeşitli kentlerde kendisini farklı gösteriyor. Bazı kentlerde, eskiden olduğu gibi geceleri “kaldırımlar yukarı katlanır”, diğerlerinde gece düzenli olarak “gündüze dönüştürülür”. Her ne kadar zorunlu olmasa da bu kentler çoğu zaman büyüklük, konum, sosyal yapı ve ekonomik güçlerine göre birbirinden ayrılır. Küçük kentlere göre metropollerin gece hareketliliği farklıdır. Kırsal alandaki kentler, öğrencilerin yaşadığı yoğun bölgeler, yaşlanan, büyüyen veya küçülen kentlere göre farklıdır. Ancak, farklar sadece kentler arasında değil, bilindiği gibi aynı kentin bazı semtleri ve bölgeleri arasında da vardır.
Banliyölerdeki konut bölgelerine göre kent merkezi farklı bir ritmi takip eder. Etkinliklerin yapıldığı semtlere göre şehir parkları geceleri farklı kullanım yoğunluğu gösterir. Sanayi bölgeleri tamamen kendine özgü ve sabit bir zaman mantığına sahiptir ki bu ritim, bölgede bulunan işletmelerin vardiya çalışmaları ile oluşur. Tren garları ve hemen çevresi gibi aktarım mekânları 24 saatlik hareketin “burçları” gibidir. Bu kadar farklı olan hareketlilik ve zaman kalıplarına bir de hafta sonu ve mevsimsel eğilimler eklenir. Hafta içi “Rush-Hour” olarak adlandırılan iş çıkış saatleri Pazar günleri önemini yitirir. Cumartesi günlerinin gecesi, haftanın diğer günlerine göre daha hareketlidir. Tatillerde okul yolları daha az kullanılır. Suni ışık zamanına yönelik hareketlilik örnekleri, kendi içinde yine kentin özelliklerine bağlı olarak ve haftanın günlerine veya mevsime bağlı olarak açıkça birbirinden farklılık gösterir. Burada belirgin zaman ve kullanım mantığı vardır. İşte bu noktada, mekâna aktarıldığında eşit biçimlilik sergilemeyen ve hassas bir ışık planlaması ile etkilenebilen ve etkilenmesi gereken “kentin zamansal mantığı” ortaya çıkar.
Kalıpların algılanması, tartılması, yorumlanması ve kriter oluşturma, mekânın kullanımına göre yapılmış bir ışık yönetimine faydalı bir katkı sağlayacaktır.
Kısa ancak yine de uygulamalara dayanan bakış açısı için burada, son yıllarda kentlerde ışık planlaması ile ilgili çalışmalarımızdan edindiğimiz bazı gözlemleri göstermek istiyoruz.
Işığın, ihtiyaç duyulduğunda uygulanması için değil, sakinlerinin görülür hareket şekillerine uygun ışığı, beklenildiği yerde kullanmayı önermek için gözlemlerimizin odağına, Almanya’nın yeraltı kaynaklarının bulunduğu bir belediyenin (yaklaşık 78.000 sakini olan bir şehir)
Farklı hareketlilik biçimlerini gözlemlemek için ayrıca Internet üzerinden ilgili kentin sakinleri ile bir anket yapıldı. Kentin farklı alanlarının hareketlilik profilini belirlemek için 800 katılımcı belirlendi ve kendilerine anket soruları halka açık alanda soruldu. Saat sıklığı, neden söz konusu alanlara gelindiği, algılar veya duygular ile ilgili olarak bölgeye bağlı ek bilgiler de soruldu. Bunlar koordinatları ile bir coğrafik bilgi sistemine aktarıldı. Bunlara göre zamansal ve mekânsal (bkz. Çizim 2 ‘de gösterilen örnek) değerlendirmeler yapılabiliyor. Kart üzerinde kentin tamamı için belli yerlere neden gidildiği ve hangi sıklıkta gidildiği “iş”, “alışveriş”, “serbest zaman” yer alıyor. Ayrıca, kent merkezine uzak bir bölgede yaşayan katılımcılardan, hareketliliklerinin hedeflerindeki yerlere olan ilişkisi de gösterildi. Karanlık öncesi veya sonrası yapılan faaliyetlerini ayrı ayrı belirtmeleri ile karanlık başladıktan sonra kent merkezi ile ilişkilerinin yakın bölgelere olan ilişkiye göre daha zayıf olduğu ortaya çıktı.
Bazı yerler sıklıkla belirtilmesi ve belli bir temsil gücüne sahip olması ile bu tür bir bilgi “kullanım profili” olarak kaydedildi. Çizim 3’de gün içinde değişen hareketlilik yoğunluğunun haftanın dört günü “alışveriş”, “iş” ve “serbest zaman” şeklinde dağılımı gösteriliyor. Hafta için belirgin bir şekilde iş ile tanımlı. Akşam saatlerinde yerini serbest zaman faaliyetlerine bırakıyor. Hafta sonunda iş önemini kaybediyor ve Cumartesi ve Pazar akşamı serbest zaman faaliyetleri veya Cumartesi sabahı alışveriş hareketi devreye giriyor. Hareketlilik mekânları katılımcılar tarafından kesin olarak belirlendiği için, suni ışık zamanları ile ilişkisi olan o tür aktiviteler ve mekânların özel ışık ihtiyacı tespit edilebilir (örneğin iş veya okul yolu). Biz bu tarz anketlerin, kentlerin geçici ve mekâna bağlı hareketlilik kalıplarını tespit etmek, sonra kategorize etmek ve daha sonra derin ve mühendislik bilimi disiplinleri ötesine geçen bir aydınlatma planlaması için önemli katkılar sağladığını düşünüyoruz.
Tabiki elde edilen verilerden, bir aydınlatma için gerekenlerin tamamı tespit edilemez. Ancak ölçümler ve anketler, bir kentin mekânsal ve zamansal ışık ihtiyacını analiz etmek için küçük ve önemli mozaik taşları olarak anlaşılmalıdır. Beraberinde yöntemsel bir yaklaşım (çalışma saatlerinin artırılması, yollar vs.) ile kentin bazı bölgeleri için (özellikle başka mekânlarına olan ilişkisinde) değerlendirilebilir yorumlar yapılabilir. Söz konusu ipuçları ile suni ışığın ihtiyaca göre planlamasına olanak sağlayan, hareketlilik ve kullanım kalıplarına uygun ışık planlaması, ortamı yaratacak çok daha bilinçli çalışmalar çıkacaktır. Bu tür bir uygulamanın sonunda kent sakinlerinin deneyimleri, alışkanlıkları ve beklentileri de, yani ölçülemeyen veya kategorize edilemeyen unsurlar da dikkate alınmalıdır. Çünkü, ışığı azaltma ile (özellikle dim etme veya geceleri kapatma ile) sıradan bir sokak aydınlatması ve bu tarz bir aydınlatmaya alışık olduğumuz (ve beklentimiz) gerçeği bizi zorlayacaktır.
KENT IŞIĞI PLANLAMASI Yaklaşık 170 katılımcı ile yapılan bir anket sonucunda, “ışık ve ışık için ihtiyaç duyulan enerjinin özenle kullanılması” görüşünün açıkça kabul edilmesi ile sorulanların yüzde 49’u ışığın azaltılmasını, yüzde 39’unun ise bu tür bir tedbiri yine de tamamen reddettiği ortaya konuldu. Hassas ve değerlendirilmesi gereken bu tür bir kararda, hemen ve iyice irdelemeden çoğunluğun görüşüne uyulmayacağı ortaya koyuldu. İlginçtir ki yüzde 12’si kararsızdı. İtiraz edenlerin sayısal olarak yorumları da dikkate alınarak genel olarak bu tür tedbirler ile ilgili çok az deneyim değeri olduğu, ankete katılanların bu tür tedbirler hakkında çok az bilgisi olduğu ve ankete katılanların kendi yaşantıları için farklılaştırılmış ışık kullanımının ne anlama geldiğini bilmedikleri ortaya çıktı. Bu nedenle kamusal çalışmalar ve kamunun çalışmalara dahil edilmesi ışık planlamasının geleceği için son derece önemli. Yukarıda gösterildiği gibi tespit edilen değerler, bir ipucu yapısının tek tük kesitleri şeklinde. Dolayısıyla geçici yapılar doğrudan aktarılabilinen devre kalıpları değil.
Sonuç ve gelecek Işık dikkatle kullanılırsa ve maddi ögelerin sadece üzerine “geçirilmez“ ise, mimari yapılar ve simgeler daha açık bir şekilde görülecektir. Açıklık ise yepyeni özellik fırsatları sunacak ve biçimsel ifadeden yeni bir kimlik kazandırmaya kadar geniş yelpazede sonuçları beraberinde getirecektir. Simmel’in (1908: 141)
Kent planlamasının burada belirtilmeyen neredeyse tüm noktalarında, kentin zaman yapısı ve bu yapının ışık ve karanlık ile farklı uygulaması bir şekilde önemli bir rol oynuyor. Zaman, ister gün, ister hafta veya sene ritmi olsun, aydınlatma planlamasının entegre bir parçası olmalı. Çünkü, kent planlamasının tüm diğer araçları gibi ışık, kentin yapılandırılmış sürekliliğini doğrudan kullanımı (gece) içinde etkileme olanağı sunuyor. Yöntem açısından nasıl ve hangi niyetle yapılabilir olduğuna yönelik burada bir cevap verilmiyor ve bunun cevabı gelecekteki, teknik olmayan ışık araştırmalarının görevi olmaya devam edecek. Buna karşılık “mekân” (ve içinde barındırdığı yorumlanabilir geçici yapısını oturttuk. Geçici yapının yorumlanması için Dortmund Yüksek Okulu’nun “Licht_ Ram” adlı araştırma serisi kapsamında otomatik trafik ölçümleri de yapıldı. Burada getirilen örnek için yarım yıl boyunca ve yaklaşık 130 farklı ölçüm noktasından yine yaklaşık 450.000 trafik sinyal alındı ve değerlendirildi. Örneğin; çizim bir kentin tamamında hafta içinde ve sürelerindeki trafik yoğunluğunu gösteriyor. Küçük bölgeler ve kategorize edilmiş sokaklardan alınan ölçüm ayrıntıları ile kentin farklı alanları hakkında da bilgi verilebiliyor ancak; bu makalede yerimiz az olduğu için gösterilmiyor. Kent trafiğinin tamamına yönelik ilginç gözlemler yapıldı. Çizimde haftanın tüm akşamlarında trafiğin azaldığı görülüyor. Geceleri, yaklaşık 2 ile 4 saatleri arasında trafik asgari düzeye iniyor. Göze batan ancak; açıklama gerekmeyen bir başka tespit ise, Cuma ve Cumartesi (CUM-CTS) gecelerinin trafiğinin ve Cumartesi ile Pazar (CTS-PAZ) trafiğinin azalmaması. En geç 22:00 ile yaklaşık 04:30 arasında trafik sinyallerinin sayısı normal iş günü – Pazar gününden Pazartesi’ye (PAZ-PTS) veya bir iş gününden diğer iş gününe (IS-IS) olan gecelerde ölçülenin çok üzerinde. İş günü sabahı trafik sinyalleri en geç saat 5’de artıyor. Buna karşılık hafta sonunda, Pazar günü sabahı hareketliliği, bir Cumartesi sabahına göre daha az artıyor. Tüm bu sonuçlar başta önemsiz görünse de, kentin bazı bölgelerinin (sanayi bölgesi, konut bölgesi, ana trafik arterleri) alt kategorilere ayrıştırılabildiği ve dakika bazında trafik yoğunluğunun artışı ve düşüşünün görülebildiğini sergiliyor. Burada, zamansal ayarlamaların sadece yol aydınlatmasına yönelik değil, kentin tüm ışık yapısına (reklam tekniği, tasarım ve işlev aydınlatması gibi) ilişkilendirileceği de belirtilmeli.
“kimlik”, “atmosfer”, “oryantasyon” vs. gibi gerçeklikler) özelliği insani davranışlara dayanan bir süreç.
İnsani eylemler ise kalıcı eşit düzeyli bir durum değil. Bu durum özellikle akşamları ve geceleri tamamen ve mekânı farklılaştıracak şekilde değişen çeşitli kalıplar gösteriyor. Işık tasarımı ve ışık planlaması artık “mekâna” ve özelliklerine etki edecek ise bu örneklerin, her bir girişimin köşe taşlarını oluşturması gerekir. Zaman ve faaliyet örneklerine yönelik değerlendirme için burada ipuçları verildi. Bunlar, toplumumuzun kültürel kimliğine olumlu katkı sağlanması istenildiği sürece, toplum yararına olacak ipuçlarıdır. Tesadüfe veya mobil telefonlara bırakılmayacaklardır.
Kaynakça Burckhardt, L. 1989: Die Nacht ist menschgemacht. In: Stanjek, K. (Hrsg.): Zwielicht – Die Ökologie der künstlichen Helligkeit. München, 143-150 Eberling, M.; Henckel, D. 2002: Alles zu jeder Zeit? Städte auf dem Weg zur kontinuierlichen Aktivität. Berlin kenti konsept olarak açıkladığı gibi, kent irdelendiğinde, her bir mimari obje, “sosyal olgunun” maddi bir parçasıdır. Mekânın bu boyutunda “kentin şekli”, estetiği, dışarıdan görüntüsünün ötesine geçiyor şeklinde anlaşılmalıdır. Aydınlatma planlaması ile görsel unsurlar ön plana çıksa dahi, kentin “memnun edici” şekli toplumunun eşit hareket etmeye dayalı sürecinin, bugünün ekolojik, sosyal, kültürel ve ekonomik şartların değerlendirilmesinin bir sonucudur. Bunlar tamamen kendi mantığını takip ediyor, mekânın ve sadece biçimsel aydınlatma şartlarına bakmadan kentsel alanın gece görüntüsünü tanımlama fırsatını kaçırıyor. Işık ve karanlığın birlikte ve farklılaştırılmış ihtiyaçlara göre düzenlendiği, planlandığı bir gece görüntüsü. Burada dikkat edilmesi gerekenler:
Henckel, D.; Garbow, B.; Kunert-Schroth, H.;Nopper, E.; Rauch, N. 1989: Zeitstrukturen und Stadtentwicklung. Stuttgart Köhler, D. 2010: Künstliches Licht im öffentlichen Raum als Aufgabe der Stadtplanung – Der Weg zu einer integrierten Lichtleitplanung. In: Köhler, D.; Walz, M.; Hochstadt, S. (Hrsg.) 2010: Lichtregion – Positionen und Perspektiven im Ruhrgebiet. Essen Melbin, M. 1987: Night as frontier – colonizing the world after dark. New York National Electric Light Association 1912:Ornamental Street-Lighting – A Municipal Investment and its Return. New York Pohl, T. 2009: Entgrenzte Stadt – Räumliche Fragmentierung und zeitliche Flexibilisierung in der Spätmoderne. Bielefeld Simmel, G. 1908: Soziologie. Untersuchungen über die Formen der Vergesellschaftung. Berlin sFarklı kullanıcı gruplarının ortak hareket akışları ve bulunma alanlarının ayrımcılık yapmadan değerlendirilmesi.
Dergide s. 72.