24 saatlik ritme göre uyarlanmış aydınlatma

Metin: Deborah Burnett

Fotoğraf: Eraxion, Dreamsteam

Işığın sağlık, hastalıklar ve insanın kendisini ışıkla nasıl hissettiği üzerindeki güncel bilimsel etkisi, yüzyılın en heyecan verici gelişmelerinden. Krono biyoloji, foto biyoloji ve skoto biyoloji (gece fauna ve flora biyolojisi) alanlarında araştırmalar bizi saran ışığın, bedenimiz ve beynimiz üzerinde doğrudan etki yarattığına işaret ediyor. Olay, ışık, karanlık ve yaşamımızın yönlendirici ögesi sağlık ve kendimizi iyi hissetmenin temeli olarak gün boyu, sürekli değişen dalga boylarının hakimiyeti içinde zamanı mükemmelce belirlenmi! bir döngü arasındaki dengeden ibaret ve konu sadece gün ışığı değil.

Güncel araştırmalar, bilinen uyku uyanık olma döngüsü ve 24 saatlik ritimden oluşan sirkadyan sistemimize suni ışıkla yapılan aydınlatmanın da etki ettiğini gösteriyor. İnsanın ihtiyaç duyduğu bu temel olgu, beden ve ruhu mümkün olduğu kadar sağlıklı tutmak için hem vücut içinden hem de vücut dışından gelen uyarıcılara bağlı. Artık doğal ve suni ışığın, bu sistemi yaşam boyunca etkilediği ve desteklediği biliniyor. Kısa bir süre içinde mimar ve aydınlatma tasarımcıları ile lamba ve armatür üreticileri, yapı sahipleri ve müşterilerini daha iyi bilgilendirmek için bu olguyu bir fırsat olarak görecekler.

Sonuçlar sevindirici. İçinde kendilerini iyi hisseden kullanıcılar ve daha verimli çalışanların bulunduğu binalar, çocukların daha verimli öğrendiği okullar, hastaların çok daha çabuk iyileşip gönderildiği hastaneler ve çok daha az ağrı kesici verilen hastalar... Tüm bunlar, profesyonel aydınlatmacıların ışık ve sağlık arasındaki ilişkiyi gerçekten anlamış olmaları ve bu konuya eğilmiş olmaları ile sağlanıyor olacak.

24 saatlik ritmi destekleyen, duygu veya uyarıcı etki yaratacak her tür ışık kaynağının yaygın kullanımının düzenlenmesi ve yönetilmesi için suni ışığın, modern gün ışığı teknolojileri ile gölgelendirme ve en modern aydınlatma kontrol sistemleri ile kumanda edilen karartma sistemlerinin birbiri ile problemsiz bir şekilde etkileşim içinde karanlık ve aydınlığı taklit ederek doğal ritmi sağlaması gerekmektedir. Kısacası, endojen 24 saatlik ritimleri düşünülerek tasarlanan mekânlarda güneşin hareketine göre tüm canlıların uyku-uyanık olma döngülerini senkronize edecek mükemmel bir şekilde ayarlanmış bir ışık ortamı gerekmektedir.

24 saatlik ritme ayarlanmış bir aydınlatmanın epigenetik tasarım aracı olarak kullanılması, aşağıda ışıktan talep edilen üç alanı sağlamak için entegre gölgelendirme opsiyonları olan en modern ışık yönetim ve kumanda sistemlerinin kullanılması ile doğal ve suni ışığın entegrasyonunu düzenleyecek bir ışık stratejisini ortaya koymaktadır:

- Doğru bir mimari aydınlatma ile alzheimer, depresyon, kalp hastalığı ile tıbbi kontrol altında yapılan uyku bozukluğu tedavileri gibi doktorların tavsiye ettiği sağlık ve hastalık ile ilgili durumların desteklenmesi,

- Kullanıcının ihtiyaçlarını en hassas şekilde algılayan ve uygun dinamik ışık koşullarını sağlayarak homeostatik (kendinden düzenleyici) uyku ihtiyacını ve yirmi dört saatlik ritme ayarlanmış aydınlatma ile desteklenmesi, ritmik bir dengeleme sürecidir.

- Gece çalışanların veya penceresiz mekan kullanıcılarının, özellikle, kendi emniyetleri ve başkalarının emniyetleri için çok önemli olan en zor şartlarda iş yapması, sürekli uyanık kalarak dikkat göstermesi gereken kişilerin zamana ve yirmi dört saatlik ritme ayarlı aydınlatma ile sağlıklarının desteklenmesi.

24 saatlik ritme ayarlı aydınlatma ışık sektörüne, yeni ürün geliştirmek ve dünya pazarında henüz keşfedilmemiş alanları incelemek ve keşfetmek için mükemmel fırsatlar sunuyor. Bunlar sağlık, sanayi binaları, ticari olarak kullanılan binalar, okullar, otel ve gastronomi alanı, sağlık, turizm, hükümet binaları ve konut gibi tüm alanları kapsayabilir. En mükemmel ROI (yatırımın geri dönüşü) potansiyelinin nedeni kolayca açıklanabilir: İnsanların ışığa ihtiyacı vardır ve sadece görme ile bağlantılı olan görevleri problemsiz olarak yerine getirmek için değil, doğru ışığın doğru zamanda ışık tayfının özel dalga boyları ile bulunduğu dinamik 24 saatlik ritme uyarlanmış samimi, sağlıklı ışık ortamlarını sağlamak içindir.

Geleceğe odaklanan üreticiler bu gerçeği anlayacak ve bir şans olarak görecektir. Onlar, özel tasarlanmış ve oluşturulmuş inovatif lambalar ile doğru ışığın elde edileceğini bilirler. Aydınlatma kontrol ve kumanda sistemleri üreticileri için 24 saatlik ritme uygun ve dinamik olarak uyarlanmış aydınlatma çok daha ilginçtir. Çünkü asıl fikir zaman açısından tam olarak belirlenmiş ve düzenlenmiş değişimlere dayanır. Bunlar astronomik olarak ayarlanmış, her bir uygulamanın bulunduğu coğrafik koordinatlar içinde mevsimin zamanına bağlı geçişler yapan ve gün içindeki belli çevre ısılarını dikkate alan değişikliklerdir. İşveren, bakım evi işletmecisi, okul yönetimi, okul müdürleri ve otel sahipleri için bu tarz hassas ayarlanmış çevre potansiyeli eşsizdir. Hem insan hem de finansman açısından fayda sağlar. Çalışanların verimliliğini artırır ve daha çok performans, daha az iş kazası, daha az doktor hatası, öğrenci/ üniversite sınavlarında daha iyi performans ve markalarına bağlı daha memnun otel konukları anlamına gelir. Ama en önemlisi, bu 24 saatlik ritme uyarlanmış ışık çözümleri uygulanmış bu mekânlarda bulunan insan için, daha rahat uyuma, daha rahat belleme (daha iyi bir hafıza) ve genel olarak kendini ve ruhunu daha sağlıklı hissetme anlamına gelir.

24 saatlik ritmimize genel bakış 24 saatlik ritim (sirkadyan) bir endojen (doğuştan var olan)

Bu süreç içinde beyin kimyası ve metabolik işlevler birbirine tekpi gösterir, biyolojik ve fizyolojik süreçleri kumanda eder. Vücutta ve beyinde tekrarlayan akışların koordine edilmesi ile 24 saatlik ritim, doğuştan var olan mevsimsel, haftalık, günlük, saatlik ve dakikalık ritimleri kumanda eder. Bu farklı ritimleri, iskelet veya üretme sistemi ile koordine eden zaman ayarlayıcısı veya hareketlendirici, gözlerin hemen arkasındaki küçük beyin alanında yer alır ve yaklaşık 20.000 özel hücreden oluşur. Bu hücre konstellasyonu suprachiasmatik nükleus (SCN) olarak adlandırılır ve sıklıkla “iç saat” olarak bilinir.

1- İç saat son derece hassas ve koordinelidir ve hatasız bir şekilde, uyku, yaraların iyileşmesi ve sağlık dahil insan fonksiyonlarının çoğunu etkiler.

2- Gözler ile algılanan aydınlık çevre ışığı ile bu iç saatin, ayarlanabilir veya belirlenebilir olduğu da kanıtlanmıştır.

3- Doksanlı yılların sonuna doğru retinada bir tür yeni sinir hücresi, ipRGC (“instrinsic photosensitive retinal ganglion cells”) tespit edildi. Bunlar dünya çapındaki farklı araştırma laboratuvarlarında aynı alanda keşfedildi.

4, 5- Bunların işlevleri diğer ganglion hücreleri gibi resim veya desenleri algılama fonksiyonları değil. IpRGC hücreleri görüntü sinyalleri olmayan, yani ışık dalga boyları üzerinden gelen, mevcut çevre ışığının zaman koordinasyonu, yoğunluğu, süresi ve tayfına dayanan bilgiye çok hassas. IpRGC hücreleri insanın 24 saatlik ritmi içinde yalnız ışığa tepki gösteren hücreler ve iç saatin senkronizasyonu için kritik önem taşıyorlar.

6- Yemek saatleri ve çevre ısısı gibi birçok başka faktör de insanın 24 saatlik ritminin belirlenmesi veya ayarlanmasına katkı sağlasa da, SCN- saatinin genini ifade eden, sakinleştiren ve bu süreçle bağlantılı olan, beynin kimyasal reaksiyonlarını tetikleyen primer sinyal olarak çevre ışığı görülüyor. Gün içinde tayfın aydınlık mavi alanlarında değişen dalga boyları, öğleden sonra ve erken akşam saatlerinde uzun dalga boyu olan kırmızıya kaçan ışık ve düzenli olarak oluşan karanlık aşamalarda.

7, 8- Bu ritmin sonucu olarak insan geceleri uyumak ve gündüzleri uyanık kalmak, harekette olmak istiyor.

"nsanın 24 saatlik ritmi gerçekte nasıl çalışıyor?

Doğada günlük ve mevsimlik düzenli olarak oluşan 24 saatlik ritim, gündüzleri aydınlık, geceleri ve akşamları karanlık ile optimize ediliyor ve destekleniyor. İnsanlığın gelişiminin başından beri insan bu aydınlık ve karanlık / gün ve gece arasındaki doğal ilişkiyi takdir etmesini öğrendi. Ancak 20. yüzyılın son çeyreğinde bilim adamları 24 saatlik ritmi anlamaya; sağlığımız, hastalıklarımız ve kendimizi hissediş biçimimiz üzerindeki etkilerini anlamaya başladılar. Artık, en küçük çevre ışığı miktarına hassas tepkiler veren ganglion hücrelerinin ışığa hassasiyetinin keşfedilmesi ile araştırmacılar, her tür ışık kaynağının ki buna elektrikli lambalar da dahil, 24 saatlik ritmi etkileyeceğini tespit ettiler.

İnsanın 24 saatlik ritmi iki süreçten oluşuyor: Yenileyici olan uykuya (sıklıkla uyku-uyanık olma-döngüsü olarak adlandırılıyor) ve endojen sirkadyan ritme olan eğilim...

Sirkadyan sistemin bir parçası olarak sirkadyan ritim, birbirine geçiş yapan nöro endokrin salgılanmasından, beden ve beynin tüm fonksiyonlarının durdurulduğu, kendisini sürekli tekrarlayan otonom ritmin kumanda edilmesi veya etkilenmesi de dahil bir döngüden oluşuyor. Ritim vücut ısısı, kalp ve dolaşım sistemi, melatonin ve kortisol salgılanması, metabolizma ve uykuyu kapsıyor. Bir zamanlar her tür dış etkenden bağımsız olduğu varsayılan tüm bu otomatik süreçler hassas bir şekilde bir sirkadyan sistemi tarafından kumanda ediliyor, ancak çevresel ışıktan ve davranışa bağlı faktörlerden de etkileniyor. Sirkadyan ritmi, bedende ve beyindeki diğer doğal ritimleri, 24 saatten az bir sürede tekrarlayan ultradiyan ritmleri ve kalp frekansını, vücut sıcaklığını ve idrar ve dışkı tahliye ve burun deliği dilatasyon işlemini kapsıyor.

9- Vücuttaki tüm organların kendi iç saati var. Bunlar da tümünü kontrol eden biyolojik saat, SCN’ye bağlı.

10- Sirkadyan ritmi, duruma bağlı. Organizma içindeki sinyaller veya uyarılar, doğadan veya yapılandırılmış çevreden gelen uyarılar, sirkadyan sisteminin ritmini, titreşimini ve süresini düzenliyor veya kumanda ediyor.

Bilimsel araştırmalar çevresel ışık koşullarının veya düzensiz uyku süreçlerinin, endojen 24 saatlik ritmin yeniden yönlendirme yapmasına veya faz kaymasına neden olduğunu gösterdi. Bunun en iyi örneği seyahat ederken ve birçok zaman dilimleri geçilirken görülüyor. Son derece yorgun, bitkin ve hafif karışık hissetme duygusu, sirkadyan desenkronizasyonu, yani

Jetlag’in tipik sonucu.

Bu durum geçici ve varıştan birkaç gün sonra, aydınlık ve karanlığın, değişen yemek / öğün saatlerine, yerel çevre ısısına ve yeni jeomagnetik lokasyona alışıldıktan sonra geçiyor.

Uyku ihtiyacı 24 saatlik ritmin ikinci bileşeni “Homeostatic Sleep Propensity” (uyumaya yönelik homeostatik dürtü). Düzenli olarak oluşan bu uyanık kalma ve uyku dönemleri son uyku süresinden sonraki uyku ihtiyacına dayanıyor. Genel olarak bu döngü bir uyku-uyanık kalma döngüsü olarak adlandırılıyor. Uyku süreci, genetik faktörler ve beyin kimyası ile belirlenen 24 saatlik bir ritim. Her ikisi de insanın yaşayabilmesi için kritik önem taşıyan birçok hayati vücut fonksiyonlarından sorumlu. Uyku dönemlerinin zamana bölünmesi, uyumaya olan homeostatik dürtünün ve her bir kişinin sürekli olarak 24 saatlik ritminin denge içinde olmasına bağlı.

Denge sağlanabildiğinde, uyku dönemi zaman olarak en uygun şekilde belirleniyor, doğru bir yapıya sahip oluyor ve dinlendiriyor.

11- Bu endojen (doğuştan var olan) dengeleme işlemi, özellikle kırmızı ve mavinin hakim olduğu dalga boyu alanlarındaki en dinamik ve aktif kaymalar esnasında aydınlığın ve karanlığın krono biyolojik aktif sürelerinin oluştuğu zaman, çevredeki ışık ortamından da etkileniyor. Gün içinde aktif olduğumuz ve akşamları, karanlık saatlerde sakinleştiğimiz saatlerde sirkadyan sistem uyumak için homeostatik dürtüyü endojen sirkadyan ritm ile koordine ederek bunların tamamının varlığımızın tüm alanlarına etki etmesini sağlıyor. Bu alanlar özellikle büyüme, bedenin ve hücrelerin yenilenmesi, yaraların iyileşmesi, yeni hastalıkların ortaya çıkması, ağırlık kontrolü ve ruh halimiz... Uyurken, beyin aktivitelerimizin titreşim oranları düzenli olarak 90 – 120 dakikalık ultradiyan kalıplara kayıyor. Bu süreç ışıkla gece saatlerinde etkilenebiliyor ve bozulabiliyor. Ancak uyku sürecimiz yaşam alışkanlıklarımızdaki aktivite kalıplarımız ile gün içinde aldığımız ışık miktarı ile de etkileniyor.

12, 13- Sirkadyan sistemimizin harekete geçmesi için asgari 1000 Lux’e ihtiyaç duyduğumuz bilimsel olarak kanıtlandı. Erken dönemin Alman araştırmacılarından Prof. Dr. Till, uyku - uyanık kalma döngüsü ve sirkadyan ritmine ivme kazandırmak için yeterli olmayan düşük aydınlatma gücünü ifade etmek istediğinde, bir biyolojik karanlıktan bahsediyor. Uyuduğumuzda, bedenimiz ve beynimiz, kendisini iyileştirmek ve yenilemek için faaliyette. Bu şekilde sağlıklı kalıyor ve bir sonraki gün için enerji kazanıyoruz.

Yaşamımız boyunca saat olarak uyku ihtiyacımız, yaşımıza göre bazı önemli değişikliklere uğruyor. Yeni doğan bir bebek olarak günde 22 saat uykuya ihtiyaç duyuyoruz. Ortalama bir gence ise günde yedi ile sekiz saat uyku yetiyor. PERGen’in özel bir türünün, doğuştan tercihimiz olan uyku sürelerinden sorumlu olduğu kanıtlanmaya çalışılıyor. Erken yatıp erken kalkmayı tercih edenler kuş olarak, geç yatıp saat 10 veya 11’e kadar uyuyanlar baykuşlar olarak kategorize edilir.

14- Olması gerekenin üzerinde uzun (dokuz saatten fazla bir süre) veya daha kısa (altı saatten az) bir uyku süresi çalışanın sağlığı ve kendisini iyi hissetmesi üzerinde olumsuz etki yaratabilir. Bu durumda kişi gün içinde yorgunluk belirtileri gösterebilir, hafızasında eksiklik olabilir, konsantrasyon bozukluğu, karar vermede azalma ve dikkat eksikliği yaşayabilir.

15- Araştırmalar, yetersiz uyku dönemleri ile kalp ve böbrek hastalıkları, diyabet ve eklem romatizması ve fibro miyalji (lif-kas ağrıları) gibi önemli iltihabik rahatsızlıklar arasında doğrudan bir ilişki olduğunu ortaya koyuyor. Sirkadyan ritmi ve uyku süreci iki nöro hormonu olan melatonin ve seratoninin salgılanması ve sirkülasyonuna neden oluyor.

16- Melatonin karanlığa tepki gösteriyor ve bilindiği, kadarıyla uyku - uyanık olma sürecine de etki ediyor. Araştırmacılar şimdi melatoninin DNA için yüksek performanslı antioksidatif bir koruma aracı olduğunu ve tümör oluşumunu engellediğini tespit ettiler. Vücut fonksiyonları ile ilgili bu tür bilgiler karanlığın yapılandırılmış çevre içindeki yerini anlamak için önemli. Yeni araştırma sonuçları, ışığın engellenmesi ile epifiz bezinde yeterli derecede melatonin salgılanıp kana karışması ve tümörlerin oluşumunu ve gelişmesini baskılayan önemli (p53) genin salgılanmasını engellediğini ortaya koyuyor.

Böylece göğüste kanser hücreleri oluşuyor.

17- Melatoninin gün içinde salgılanan karşı hormonu Seratonin. Seratonin ışığa tepki gösteriyor ve kendimizi nasıl hissedeceğimiz, hareketlerimiz, denge kontrolümüz ve de ağrı algısı ile perstaltik hareketten sorumlu.

18- Bu iki nöro hormonun salgısı ve baskılanması esnasında yaşanan tam odaklanılmış antagonist ilişki 24 saatlik ritim ile uyku - uyanıklık hali döngüsü içinde özellikle geceleri çalışan veya gün içinde penceresiz mekanlarda bulunan, dinamik gün ışığı efektleri olmayan yerlerde çalışanlar için büyük önem taşıyor.

19- Bu tür durumların, melatonin hormununun baskılanması ile az miktarda sirküle eden seratonin ile ilişkili olduğu artık bilimsel olarak kanıtlandı. Melatonin hormonunun az salgılanması gün içinde yeterli çevre ışığının olmaması ile de doğrudan ilişkilendiriliyor.

20- Sirkadyan desenkronizasyonu: Verimliliği desteklemek ve genel olarak sağlıklı olmak için iş yerinde ışık...

Gün ışığında ve gecenin karanlık saatlerinde olduğu gibi doğal olarak değişen dalga boyları insanlara günün saatini vermek için önemli bir sinyaldir ve doğrudan beyni etkiler. Bizi biz yapan kimyasal ve metabolik süreçleri oluştururlar. Güvenilir kaynaklardan edinilen bilgiye göre yetersiz doğal ışık almaksızın günümüzün %90’ını iç alanlarda geçiriyoruz. Birçok araştırmacı suni ışığın, işçilerin sirkadyan sistemi üzerindeki etkilerini araştırıyor. Seksenli yıllardan beri bilim adamları, suni ışığın iç saatimizi ne kadar olumlu ve ne kadar olumsuz etkileyebileceğini incelemeye çalışıyorlar. Bunu yaparken hangi ışık ortamlarının mevcut olduğunu, hangi dalga boylarının olduğunu ve ışık kaynaklarının renk ısısı açısından nasıl değişiklik gösterdiğini inceliyorlar. Sonuçlar şaşırtıcı. Sadece iki saniye içinde aldığımız küçük miktarda ışık bile sirkadyan ritmimizi derinden etkiliyor, fizyolojik ve nörokimyasal etkiler yaratıyor.

21- Işık, idrardaki melatonin değerlerini ve de vücut ısısındaki değişiklikleri de yaratma potansiyeline sahip. Bilim adamları bu keşfi, denekleri flüoresanlar üzerinden farklı renk ısılarına (3000K ve 6500 K) maruz bırakarak tespit ettiler.

22- Uzmanlarca dünya çapında incelenen araştırma, suni ışığın insan sağlığını hem olumlu hem de olumsuz etkileme potansiyelini kabul ediyor.

23- Çoğu bilimsel araştırma maalesef akşam saatlerinde aydınlık bir ışığın iç saatimiz üzerinde desenkronize eden bir etkisi olduğunu bunun ise sağlığımız üzerinde olumsuz etkileri olduğuna işaret ediyor. Bunun ciddi sonuçları ise kalp-dolaşım bozuklukları ve böbrek hastalıkları...

24, 25, 26- Bunun yanı sıra kısa bir süre önce yayınlanan Harvard araştırması, evlerde kullanılan normal lambalardan gelen ışığın sadece üç Lux’luk bir aydınlatma gücünde dahi beyin reaksiyonlarını harekete geçirdiğini gösteriyor.

27- Bir başka araştırma, suni ışık şartları ile kan basıncı, yorgunluk, uyku verimliliği, kilo artışı ve kanser hastalıkları arasında bir bağlantı olduğunu gösteriyor.

28,29, 30, 31- Kısa bir süre önce dikkat, performans, işi tüm dikkatle yerine getirme ile gece çalışanların veya geleneksel olarak 09:00 ‘dan 17:00’ye kadar vardiyalı çalışanların iş kazalarının nedeninin, aydınlatma olduğu da bilimsel olarak kanıtlandı.

32- İş yerinde dikkatin dağılması ile kötü performans da, özellikle insan hayatının koruması söz konusu olduğunda, bilimsel araştırmaları derinden etkileyecek kötü sirkadyan senkronizasyonuna bağlı maliyetlerin oluştuğu bir alan. Yine kısa bir süre önce bir dizi vaka incelemesinde, bilinçli tasarlanan aydınlatma planlaması ile çalışanların dikkatinin ve performansının iyileştirilebileceği, aydınlatma gücü, süresi ve ışık kaynaklarının doğru yerleştirilmesinin çalışma ortamındaki davranışlar üzerinde doğrudan etki yarattığı anlaşıldı.

Bu bilgi gece vardiyası çalışanları için çok geçerli olmasına rağmen, araştırma sonuçları, gün içinde çalışanlar ve de ışık altında çalışmalarını yürüten kontrol grupları içinde geçerli olduğunu ortaya koyuyor.

33, 34, 35- ABD’de gece vardiyası yapanların oranı neredeyse %17,7 ve kişisel güvenlik, genel sağlık ve gece vardiyası yapan şişman çalışan sayısı bir hayli yüksek (%76).

36, 37- Bilimsel bilgiler, vardiya çalışmaları ile kendisini gösteren uykusuzluk, uyku bozuklukları, kalp ve mide rahatsızlıkları, böbrek ve karaciğer hastalıkları ile şişmanlık ve depresyon gibi sağlık problemleri arasında doğrudan bir bağlantı olduğunu gösteriyor.

38, 39, 40- Ellili yılların başından beri gece vardiyasında ışık ile sirkadyan ritminin bozulmasının sağlık üzerinde olumsuz etkileri olduğu kanıtlarla tespit edildi. Birçok araştırma gerçekten gece çalışması ve kadınlarda artan göğüs kanseri ve erkeklerde prostat kanseri ilişkisini belgeliyor. Bu nedenle Dünya Sağlık Örgütü 2007 yılında gece çalışmalarını kanser hastalığının muhtemel tetikleyicisi olarak belirledi.

41, 42- Kronik desenkronize bir sirkadyan ritmin sağlık sonuçları çok çeşitli ve çoğu zaman kalp hastalığı, diyabet, şişmanlık ve depresyona neden oluyor. Trafik kazaları, doktor hataları, yorgunluk ile azalan iş gücü kaybı ve verimlilik de üstüne ekleniyor.

43- Çevre ışığını yorgunluk ve desenkronize sirkadyan ritmi ile bağlayan bir başka araştırma alanı ise, iş yerindeki kazalar ve ölüm vakalarının raporları üzerine.

Değerlendirilen kaza raporları, gece çalışanlar ile ölümcül sonuçların nedenleri, örneğin uçuş kule çalışanlarında olduğu gibi, arasında bir neden zinciri olduğunu gösteriyor. Burada yorgunluk ve dikkat eksikliği sabahın erken saatlerinde iki iş aşaması esnasında kritik durumları doğru değerlendirme ve düşünme eksikliğine neden oluyor. Söz konusu pilotlar. Her iki meslek grubu da sadece birkaç saatlik uyku ile inceleniyor. Her iki grup da uyku eksikliği yaşıyor. Araştırma, yorgunluk ile kamu güvenliği üzerinde etkisi olan sanayi ve teknik iş süreçlerinde veya faaliyetlerinde yanlış insani kararlar arasında bariz bir ilişki olduğunu gösteriyor. 1988 yılında ABD’de bununla ilgili bir rapor yayınlandı. Söz konusu önemli rapor, insani hataların ve felaketlerin büyük çoğunun uykuya bağlı süreçler ile bağlantılı olduğunu gösteriyordu.

44- O tarihlerden beri bilim adamları iş yerinde hatalı iş yapma ile yorgunluk ve de olayların zamansal ortaya çıkışını sirkadyan ritmin bozulması ile ilişkilendirdiler. İç saatimizden oluşan bu ritim, uyku süreci ve ışık koşulları ile doğrudan bağlantılı. En son yapılan araştırmalar, çalışanların az uyumasının, vatandaşların vergi ödememesi veya işletmelerin daha az vergi ödemesi ve yatırımlarının azalmasına neden olduğunu, verimin düşmesi ile eskisi gibi üretilmediği, çalışılmadığı ve satılmadığını ortaya koydu.

Verimlilik kaybının başlıca nedeninin açıkça yorgunluk ve uyku eksikliği olduğu kanıtlandı. Ayrıca uyku eksikliği ile çalışan başına yıllık olarak

1967 $’lık bir ortalama maliyet olduğu hesaplandı.

45- Yorgun ve yeterli uyku almamış olan çalışanlar tıbbi bakım ve tedavi için giderek daha fazla maliyet oluşturuyor. Ancak bunların bir de güzel tarafı var. Doksanlı yılların ortasından itibaren bilimsel araştırmalar, sirkadyan dostu aydınlatma gücünün kullanılması ve günışığına erişim ile uyku davranışında ve dolayısıyla iş yerinde verimlilikte artış olduğunu gösterdi.

46- 2003 yılında Heshong Mahone Grubu’nun hükümet tarafından görevlendirmek suretiyle yaptığı son derece iyi bir şekilde yapılan bir verimlilik araştırması; doğal, gün içinde dinamik değişim sergileyen ışık ortamı olan ofis personelinde yüzde yirmi bir oranda bir verimlilik artışı olduğunu gösterdi.

47- Sonuç olarak bu veriler, elde edeceği kâra odaklanan işverenin iş yerinde sirkadyan uyumlu ışık çözümlerine yatırım yapması sonucu özellikle 24 saatlik işletme süreci içinde yüksek stres altında penceresiz kontrol mekânlarında çalışan vardiya işçilerinin yaptığı işlerde maliyetlerini düşürebileceğini gösterdi. Bu tür iş yerleri arasında nükleer santraller, felaketten koruma kontrol odaları veya hastane istasyonları, özellikle yoğun bakım istasyonları yer alıyor.

Sirkadyana uygun aydınlatma / tasarım için öne sürülecek nedenler profesyonellerin dinamik ışık çözümlerinde buluyor. Doğal olarak oluşan ışık fazlarını zamansal anlamda tam ayarlanmış ışık fazları ile kullanarak ve tayf içindeki mavi kısmın hakim olmasını sağlayarak sağlık açısından olumlu davranış değişiklikleri suni olarak yaratılıyor. Yoğun mavi miktarı olan “uyarıcı” etki yaratan beyaz ışığın değişen dinamik ışık döngüleri, gece ve gündüz gölgelendirme tedbirleri kombinasyonu, yılın 365 günü 24 saat dikkat gerektiren sanayi ve iş yerleri için özellikle gerekli. Bu durum sadece fabrikalardaki vardiya çalışması için değil, kontrol odaları, hastane istasyonları ve eczanelerde (ilacın miktarının tam hazırlanması veya teslim edilmesi gereken yer), hata yapılması hayati önem taşıyan yerler için de geçerli.

Bugüne kadar lambaların boyutları ile doğru aydınlatma gücü, tamamen tasarlanacak olan mekânın görme işlevine göre yapılıyordu. Son olarak yapılan araştırmalar tasarladığımız mekânlardaki insanın 24 saatlik ritmini destekleyen veya buna uygun şekilde senkronize eden sirkadyan uyumlu aydınlatma gibi ikinci bir faktörün olduğunu gösterdi. ABD hükümeti sirkadyan uyumlu aydınlatmayı bilinçli olarak uzay yolculuğu ve denizaltı programlarında kullanıyor. Kısa bir süre önce Almanya Norm Enstitüsü (DIN) Aralık 2012 tarihini, yapılandırılmış çevrede sirkadyan uyumlu aydınlatmanın pratik uygulanması için hedef tarih olarak belirledi. Sirkadyan uyumlu aydınlatma için kullanılabilecek iki ışık kaynağının piyasaya sunulması ile (LED teknolojisi ve çift dalga boylu flüoresanlar) artık görmeye yönelik ışık çözümlerini zamansal açıdan tam ayarlanmış dalga boyu kaymaları ile kombine etme ve sirkadyan sistemini etkileme potansiyeline sahibiz. Bilimsel ve tıbbi araştırma alanında görev yapan uzmanlar tarafından incelenen, tıbbın uyku ile uğraşan kısmı, kronobiyoloji ve fotobiyoloji alanları ve de elde edilen güncel bilgiler çerçevesinde senkronize edilmiş dinamik aydınlatma gücü kayması artık bilinçli olarak gün boyunca (24 saat) uygulanabilecek.

48- Bu tür bir uyarlamanın dikkate alınmamasından doğacak sonuçlar da çok iyi belgelenmiş ve penceresiz iç mekân veya aydınlatma gücünün sirkadyan kayması veya faz kayması kontrolü için gerekli lux miktarının altında yatan değerleri için de geçerli. Sirkadyan dostu veya uyumlu aydınlatma, eğer tamamen estetik veya enerji tasarrufuna bağlı nedenlerden dolayı uygulanmış ise, (sağlık için) zararlı olabilecek uygun olmayan veya iyi düşünülmeden tasarlanmış çok aşırı veya çok düşük aydınlatma gücüne sahip bir bina aydınlatmasından kullanıcıyı korur. Doğru aydınlatma gücünün tabii ki bilimsel olarak belirlenmesi gerekir.

Biz aydınlatma planlamacıları ve tasarımcılar bu tür bilgileri alabilmeliyiz. Sirkadyan ritme uyarlanmış aydınlatmaya yönelik aşağıda verilen stratejinin ilk adım olarak anlaşılması gerekir. Bu tasarım girişimi doğru yapıldığında algılama / hafıza ile ilintili görevlerin daha iyi yapılabilmesi, düşünme yeteneğini etkileyen ve zayıf bir karar verme yeteneğine dayanan kontrol odalarındaki kaza risklerinin azalması gerekir. Böyle bir uygulamaya bağlı olarak çalışanların da kendi deneyimlerinden, çok daha uyanık olduklarını, çok fazla dinlenmeden çalışabildikleri, daha derin ve uzun uyuyabildiklerini söylemeleri, istenilir bir durum olurdu.

Sirkadyan uyumlu aydınlatma / ışık tasarımının ilk kuralları Yukarıda belirtildiği gibi sirkadyan uyumlu aydınlatma / ışık tasarımı, doğal ve suni ışığın en yeni aydınlatma kontrol ve kumanda sistemlerinin kullanımı ve entegre gölgelendirme opsiyonları ile düzenleyerek, insanlardaki sirkadyan sistemine yaklaşması, desteklemesi ve böylece davranış ve metabolik tepkiler uyandırmasına yönelik bir ışık stratejisini tanımlamaktadır. Sirkadyan uyumlu aydınlatma / ışık tasarımının uygulanması ağırlıklı olarak üç alana değişmektedir: Sirkadyan / tıbbi ışık uygulaması: Bu ışık uygulamalarının sadece profesyonel aydınlatma tasarımcıları ve tasarımcılar tarafından yetkin bir hekimin denetiminde yapılması gerekir. Klinik uygulamalar, tıbbi olarak öngörülmüş, özellikle sağlık ile ilgili ve hastalığa yönelik özel olarak, SAD veya sarılık gibi bedensel zaafiyetler ile akut sirkadyan desenkronizasyonun uygun olduğu tedavilerdir. Bu tür ışık uygulamalarının bir başka alanı yaşlı bakım evleri ve hastane istasyonlarıdır. Buralarda, öğleden sonra belli bir dalga boyundaki yoğun ışık fazları alzheimer ve diğer nöro dejenerativ hastalıklarda fayda sağlamaktadır.

49- Sirkadyan ritmi desteklemek: Yaşlandıkça SCN hem hacimsel olarak hem de hücre yoğunluğu açısından küçülür, ki bu da alzheimer ve demans hastalığına neden olur.

50- Bu tür bir sirkadyan uyarlanmış aydınlatma türüne ayrıca sirkadayana uygun ışık miktarları eklenerek, sağlıklı bir uykunun alınması sağlanır.

51- Otomatik dinamik ışık ve gölgelendirme sistemleri ile donatılmış en yeni gün ışığı teknolojilerinin kombinasyon içinde kullanımı kesinlikle tavsiye edilir. Dikkat: Bu tür kullanımın amacı kesin olarak ışığın zamanı tam olarak belirlenmiş ışık tayfındaki uçlar veya belli yoğun dalga boylarının aşamalarını planlamak değil, yorgunluğu veya uyanık halini ortaya çıkarmaktır.

Bu uygulamanın başlıca kullanımı ile yapılandırılmış çevre içinde ışık ve karanlığın doğal döngülerini suni olarak desteklemek veya taklit ederek normal 24 saatlik ritmi ayakta tutmak ve sağlıklı bir uyku - uyanıklık hali döngüsünü yeniden tesis etmek ve desteklemektir. Bu uygulamada şunlara dikkat edilir:

Gün içinde artan aydınlık seviyesi, mevsime göre karanlığın başlama zamanının kırmızı ve mavi dalga boyları arasında krono biyolojik dinamik kayışı, zamanı belirlenmiş açılma ve kapama tedbirleri ile karanlık saatlerde doğal olarak meydana gelen renk kaymaları. Teknolojik olarak bu tür uygulamalar otomatik gölgelendirme sistemleri ve de ileri ışık yönetim sistemlerine sahip aydınlatma tesisatları ile birlikte kullanılır.

Uygulama alanları hasta odaları, yoğun bakım istasyonları, bakım evleri, hapishaneler, otel odaları, özel spa ve sağlık merkezleri, penceresiz oturma odaları ve dinlenmeye yönelik odalardır.

Sirkadyan benzetim

Bu uygulama yerini ağırlıklı olarak klinik olan veya klinik olmayan (mimarlar, aydınlatma tasarımcıları / teknikerler, iç mimarlar)

52 Dikkat: Eğer gece vardiyası çalışanlarda yorgunluğu azaltmak, kan basıncını düzenlemek ve tıbbi geçerliliği olan sağlık faktörlerini değerlendirmek söz konusu ise, aydınlatma tasarımının bir klinik veya doktor tarafından denetlenmesi önemli olacaktır. Uygulama alanları sanayi veya ticari kontrol odaları, hastane odaları, ofis odaları, vardiya çalışma mekânları, tüm çalışma ile ilgili odalar, okullar, hastaneler (acil) ve ameliyathaneler, 24 saat açık eczaneler, tüm penceresiz çalışma ve okul odaları. Özel konutlarda, amaç uyku kalitesini sağlamak ve kilo kontrolünü desteklemek ise; mutfak, yatak odası ve banyoda da sirkadyan uyumlu aydınlatma değerlendirilebilir.

Dergide s. 24.