Zeugma Müzesi, Gaziantep

Metin: Alpaslan Ceylan

Fotoğraf: Metin Karadağ

Yaklaşık 20 bin dönümlük bir arazi üzerine kurulmuş olan Belkıs / Zeugma Antik Kenti; Fırat‘ın geçilebilir en sığ yerinde olması, askeri ve ticari bakımdan çok stratejik bir bölge olması nedeniyle tarihin her döneminde önemini koruyan bir yapıya sahip. 2005 yılından beri sürdürülen çalışmaların sonucu ortaya çıkan Zeugma yeni müze binası ise bulunan eserlerin sergilenmesi için projelendirilmiş. Mozaik eserlerin ağırlıkta olduğu müzede ışık kaynağı olarak LED tercih edildi.

Önemli bir kültür mirasına ev sahipliği yapan müze için özenli bir aydınlatma tasarımı proje süreci yaşandı. Proje mimarı, aydınlatma tasarım mimarı, arke­ ologlar, aydınlatma üreticisi ve idarenin katıldığı konsept toplantısı ile çalışmalar başladı.

Belirlenen konsept üstünden, ilk olarak, seçilen bir mozaikte canlı demo yapılarak konseptin canlı performansı değerlendirildi. Konsepte göre her mozaik, zamanında nasıl kullanılıyorsa o şekilde sergilenecek ve buna göre aydınlatılması planlanacaktı. Bu amaçla arkeologlardan detaylı tarihi bilgiler alındı. Sonrasında her bir mozaiğin fiziki ölçülerine ve tarihi değerlerine göre renk ve ışık şiddeti değerleri planlandı.

Karar verilen renk ve ışık şiddetine göre üç boyutlu modellemeler yapılarak renk ve ışık değerleri belirlendi. Yaklaşık 2 ay süren ışık haritalarının ortaya çıkarılmasını takiben, mozaiklerin tamamında arkeologların yerleşim konseptlerine bağlı kalınarak, üç boyutlu genel görüntü idarenin onayına sunuldu.

Aydınlatma tasarımı konsepti gereği, mozaiklerin geometrik şekillerine göre bazılarında lineer bazılarında yuvarlak armatürler seçilerek, içlerine her mozaik için ayrı ayrı renklerden oluşan ve mer­ kezi DMX kontrol sistemi ile kumanda edilebilen armatürler kullanıldı. Arma­ türler sadece bu proje için özel olarak tasarlandı.

Ürünlerin içinde LED teknolojisinin kullanılmasının temelde iki sebebi vardı: Birincisi, ‘’LED ‘’in ışık kaynağı olarak Ul­ traviyole (UV) ışın barındırmıyor olması. Dolayısıyla tarihi eserlere kesinlikle her hangi bir zarar vermiyor. İkinci ve en büyük tercih sebebi ise; aynı armatür içinde farklı renkler kullanılabilmesi ve her birinin ayrı ayrı kontrol edilebilir olması idi.

Onaylanan aydınlatma tasarımı konsepti ve armatürlerin mozaiklerin üstüne koordinatlarına uygun montajının yapılması, akabinde kontrol sistemine uygun kablolarının çekilmesi ve kontrol sistemine bağlanıp sistemin çalıştırılması için hummalı bir süreç başladı. Sadece elektrik taşeronuna bağlı olmayan bu sü­ reç, aynı zamanda arkeologlar, müteah­ hit firma yetkilileri ve idarenin destekleri ile tamamlandı.

Proje künyesi

İşveren: T.C Kültür ve Turizm Bakanlığı Gazi Antep Zeugma müzesi, Müteahhit firma: ACE İnşaat Elektrik taşeron firması: Sistem Elektrik Aydınlatma tasarım mimarı: Mimar Şekibe Aslan (İTÜ)

Aydınlatma armatürü tasarım ve üretimi: LSP Aydınlatma Kullanılan ürünler:

Venüs serisi, Dora serisi, Özel boyutlu armatürler

Dergide s. 66.