Masdar Plaza, Abu Dhabi/BAE

Metin: Alexander Rieck, Lava Architekten

İşaretler ortada. Durum değişti ve en belirgin işaret, ışığın değişimi. Geçmiş yüzyılın en öne çıkan buluşlarından biri olan akkor ampul artık sadece ısıtıcı bir ampul olarak sunuluyor. LED’le birlikte mikro elektronik dönem mimariye giriş yapıyor. Değişimin tetikleyicisi ise kilit ülkelerdeki hızlı nüfus artışı ve buna bağlı olarak kaynak tüketiminin çok artması gibi küresel gelişmeler. Bununla birlikte parametreler temelden kayıyor. Öngörülere göre küresel boyutta şehir nüfusunun gelecek yirmi yıl içinde iki milyar daha artacağı söyleniyor. Bugün yaklaşık 3,2 milyar insan şehirlerde yaşıyor.

Bu tür dramatik değişiklikler artık Amerikan örneğine göre modern bir kentin geleneksel modelleri ile yapılamıyor. Geçen yüzyılın elli yılında keşfedilen araçlara yönelik inşa edilmiş ve günümüze kadar tüm şehirler için örnek teşkil eden şehir artık değişti. Önümüzdeki yıllarda çok fazla insanı barındıracak şehirler nasıl olmalı? Nasıl işlemeliler? Şehirler sınırlı kaynaklarla yetinebilecekler mi?

Şu sıralar şehir gelişimini yeniden tanımlama ve yeni metotlar getirme yönünde birçok değişik deneyler var. Son yılların en görülmeye değer örneklerinden biri Abu Dhabi’de Masdar olmuştur. Abu Dhabi, karbondioksit seviyesini nötr tutmak için çalışan ilk şehir oldu. Londra’daki Forster ve ortakları tarafından planlanan, neredeyse radikal bir kent yapı ve işlev konseptinin düşünceleri kısa bir süre sonra başladı. Başlangıçta kentin tamamını bir podyum üzerine kaldırmak ve böylece teknolojinin gelişimine destek olabilmek istendi. Bu şekilde trafik yerin altından elektrikli araçlar ile çalışacaktı. Kent yapı planlaması, Masdar Institute of Science and Technology’nin planlamaları ve Masdar’ın genel merkezinin çalışmaları dışında; konferans merkezi, şehir içindeki otel ve merkezdeki meydanı tasarlama çalışmalarını yapmış olan LAVA, yarışmanın kazananı olarak öne çıktı. Tüm gelişmelerin en belirgin hedefi bugüne kadar binaların, çatılarındaki güneş enerjisi tesisinin üretebileceği kadar enerji tüketmesiydi. Konut binalarında mümkün olan bu fikir, bir otelde çok kısa bir süre içinde problem oluşturdu. Bu fikir ancak en yeni teknolojilerin kullanılması ile enerji tüketiminin sürekli düşürülmesi sayesinde gerçekleşebilir. Ve tabi ki tüketimi yapan sorumlu bir kullanıcı sayesinde. Ayrıca çevrenin bilinçli olarak etkileşimli yönetilmesi gerekiyor ki buradan da yoğun geri dönüşler alınmalı.

Işık tekniği çok önemli bir role sahip. Işık; bilgi aktarıyor, ortam yaratıyor, renklerle doğrudan insanları etkiliyor, çevrenin gözle algılanması için gerekiyor. Burada araştırma sonuçları devreye giriyor. Frauenhof IAO’da Light Fusion Laboratuvarı’nda yeni ışık sistemlerinin iş dünyasındaki gelecekteki kullanımı araştırılıyor. Laboratuvar ortamında LED’le kaplı ışık tavanları hafif bir yaz gününde bulutlu bir gökyüzünü simüle ediliyor. Işık sadece gün akışını oluşturmuyor, ayrıca arada bir değişiyor. Böylece mükemmel bir çalışma ortamı yaratıyor. Bu bilgi sürpriz değil ancak yine de yeni. İnsanın değişikliğe ihtiyacı var. Bir canlı olarak ortamın sürekli değişmesine bağımlıyız. Biyolojik sistemimiz, sinirlerimiz, kaslarımız ve beynimiz çevredeki tüm bu dikkatimizi çekecek dürtülere ihtiyaç duyuyor. Bu bilgi henüz normlaşmadı çünkü; değişimin bu tür faktörleri henüz belli değil. Hepimiz farklıyız ve dürtülerimiz farklı saatlerde olmalı. Işık, aydınlık ve renkler ile algılamanın dışında çevrenin başka etkenleriyle de ilişki kuruyoruz. Örneğin; ısıyı veya sesleri algılama. Mavi ışık, bir odanın daha soğuk algılanmasına neden oluyor. Soğuk odalarda sese daha duyarlı oluyoruz. Ancak oda sürekli mavi ise, bu dürtüleri ve algıladığımız etkiyi kaybediyoruz.

Dolayısıyla ışığın sürekli aynı şekilde kalması ile bireysel ihtiyaçlara çözüm üretemeyiz. Yoğun ve uzun bir günden sonra otel odasına döndüğümde, ışığın tamamen düşünmeye yönelik ayarlanmış olduğunu görmek herhalde çok kötü olurdu. Çünkü, yapmak istediğim tek şey bavulumu boşaltmaktır (Sahneleştirilmiş LED odasında yarı karanlıkta bunu yapmak hoş olmayacaktır). Ayrıca odadaki televizyona bilgi vermek zorunda kalmaksızın, hiç bir ihtiyacım olmadığını belirtmeksizin, özellikle de ertesi gün hesabı görmek istemediğimi söylemeden sadece koridordaki ışığı kapatmak isterim. Ayrıca karanlıkta, elimde kartla ışığın yanması için duvardaki kart girişini de aramak istemiyorum. Aydınlatma planlamacısının iyi bir şeyler yapmak istediğini anlıyorum ama şimdi ışığı kendim için kullanmak istiyorum. Ama burada da hemen bir başka problem ile karşı karşıyayım: Neyi nasıl açacağım? Bir şalter yataktan, diğeri doğrudan, üçüncüsü dim etmeye yönelik. Arada bir de çaresizce ampulü elle (ki zaman zaman bu işlem işe yarar) dışarı çevirmek gerekebilir. En zoruyla da banyoda karşılaşılır. Ya burada aydınlatma planlamasından tamamen tasarruf edilmiş ve banyo bir mezbahadaki gibi parlak fayanslarla aydınlatılmıştır. Ya da burada ortam planlamacıları çalışmış ve insanın aynaya bakarak arada bir tıraş olması gerektiğini unutmuştur (veya bilinçli olarak ihmal etmiştir).

Görüldüğü gibi otellerde, teknolojinin yeni olanakları ile çalışmak için daha yapılacak çok iş var. Bununla ilgili soruların çoğu, Fraunhofer IAO Stuttgart’ın Future Hotel başlıklı araştırma projesinde çözülmeye çalışılmaktadır. Fraunhofer Enstitüsü’nün Duisburg kentindeki araştırma merkezinde özel olarak hazırlanan laboratuvarda farklı aydınlatma teknolojileri ve kullanım sistemleri uygulamaya alınmış ve test edilmiştir.

Işık kaynaklarını koruyarak kullanma konusunda sadece hangi lambaların kullanılabileceği değil, aynı zamanda nasıl kullanılacakları da önemlidir.

Mimarlar olarak bilimin edindiği bilgilerden pek çok şey öğrenebiliriz. Işık ve suni ışık ile çalışmaların, gelecek yıllardaki gelişmelere göre çok değişeceğini anlıyoruz. Bununla birlikte mekânı algılama ve teknoloji ile insan arasındaki etkileşiminde yepyeni olanaklar sunacağını anlıyoruz. Bunu mimarimizi, verimli kaynak kullanımı olan kentlerin ve böylece insanların ihtiyaçlarına uygun geliştirme yönünde bir şans olarak görüyoruz. Dolayısıyla mimari de değişecektir. Daha dinamik ve canlı olacaktır. Işığın doğru kullanılması ile bina cephesi modüler olarak boyut kazanacaktır. Gün içinde doğru planlama ile gölgeler verecek ve etkisi geceleri daha fazla olacaktır. Renkli LED’ler ile bir binayı canlandırmak, soyut resimler projekte etmek çekici gelebilir. Bu şekilde sayısız meydan ve semtler canlandırılabilir. Ancak renkli lambacıkların hızlı değişimi, canlılığı olmayan yere sahte bir canlılık katar. Reklam ışıklarının yanıp söndüğü her yer Times Meydanı değildir. Bazı binaları sadece gece fark ederiz. Aslında ışık sesle ifade edilebiliyor olsaydı bu binalar kendilerini göstermek ve ilgi pazarına sunmak için yüksek sesle bağıran yapılar olurdu. Aslında bu yapılar gün içinde çekimser ve hatta sıkıcı bina cepheleridir. Burada da bazen medya ortamının sunduğu içerik, binanın sunduğu içeriğin önüne geçer. Böylesine gelişmeler fazla alıcı bulduğunda riskli alana çok çabuk girilmiş olur. Esnek tutulmuş aydınlatma özel bir şey olmaktan, sıradan bir şey olmaya dönüşür. Şehirler belli bir süreklilikten, bir meydanın veya bir binanın hatırlanmasından yaşar. Eğer hatırlanmazsa, şehir kaybeder. Araştırmalar şunu da göstermektedir: Değişiklikler ve çeşitlilik beyinsel esnekliği geliştiriyor. Ancak yön bulma ve sistemleri tekrar tanıma da çok önemli.

Masdar - Geleceğin kenti için konsept fikirleri

Dünyadaki şehirlerin gelecekte nasıl olacağı, biz insanların ne kadar kalıcı teknolojiler üretme ve entegre etme kapasitesine bağlı. Geleceğin kenti Masdar City, kalıcı teknolojilerin başarılı bir şekilde modern mimariye nasıl entegre edilebildiğine yönelik çok güzel bir örnek. Roma, Atina, Floransa gibi çoğu tarihi büyük şehrin merkezinde bir “forum, meydan veya plaza” bulunurdu. Bu alanlar yaşamın aktığı, halkın değerlerinin, ideallerinin ve vizyonunun geliştiği yerlerdi. Masdar’ın kent merkezi de böyle bir sinyal özelliği istiyor. Dünya, kalıcı teknolojilerin nasıl başarıyla uygulanacağını görmeli. Lava ekibi, Masdar Plaza’yı “geleceğin vahası” olarak görüyor. Canlı, nefes alan, aktif ve uygulamaların yapılabildiği bir yer. İnsanların sosyal etkileşimi ile canlanıyor ve canlandırıyor. Aynı zamanda kalıcı teknolojilerin uygulanması ve avantajları açısından öncü bir örnek.

Konsept tasarımımız üç ağırlık noktasına dayanıyor:

1. Performans; kalıcı teknolojilerin uygulanması ve avantajları, sembol karakteri olan modern ve dinamik bir mimaride gösteriliyor.

2. Aktivasyon; işlevler açısından, çevrenin ihtiyaçlarını karşılayacak kalıcı teknolojiler günün 24 saati ve yılın 365 günü devrede.

3. Etkileşim; halkın yaşamının, değerlerinin, ideallerinin ve vizyonunun gelişmesi için toplumsal dinamikleri desteklemek ve harekete geçirmek.

“Geleceğin vahası” açık, mekânsal bir deneyim konseptine dayanıyor. Burada otel, konferans merkezi, alışveriş olanakları veya serbest zaman fasiliteleri, iç ve dış mekân arasında konfor ve değişiklik etkisi açısından en yüksek kaliteyi sunmayı baz alıyor. Vahada olduğu gibi plaza, Masdar’ın kent merkezi. Günün istenilen saatinde kamusal binalara giriş çıkış mümkün. Etkileşimli, ısıya hassas teknoloji ile aydınlatma devreye giriyor. Burada aydınlatma yaya trafiğine ve de mobil telefonlar üzerinden düşük seviyede tutuluyor. Plaza uluslararası etkinliklerde ve ulusal bayramlarda bir dış mekân sinemasına dönüştürülüyor. Plazanın etrafındaki binalar, bir kanyonu andırıyor veya Petra girişindeki gibi sınırlar oluşturuyor.

“Geleceğin vahası” her bir kullanıcının deneyiminde can buluyor. Plazadan ve çevredeki binalardan geçen yayaların akışı konusunda yapılan bir araştırma ile tasarım, kullanıcının iç ve dış alanları kullanma deneyimindeki ilişkilerini öne çıkartmaya ve desteklemeye çalışılıyor.

Enerji tüketiminin ise aşağıdaki ekonomik tedbirler ve konstrüksiyon teknikleri ile azaltılması hedefleniyor: . yansıyan yüzeyler . doğal rüzgar hareketlerini tamamlayan hava hareketleri . Buharlı hava nemlendiricileri . Termik etki yapan büyük ve gizli ısı aküleri . Soğutma örtüleri ve Luna panelleri . Bina dış cephelerinin gölgelendirilmesi

Kalıcı tasarım ve yüksek binalar konusunda felsefemiz, “Geleceğin vizyonunu” “bilimsel veriler ve olanaklar” ile dengeliyor.

Hedef, Abu Dhabi’nin enerji şirketine, mali açıdan taşınabilir bir mimariyi en iyi şekilde kullanmak suretiyle mümkün olan en az CO2 emisyonunu sunmak. Uzman mühendisler enerji tüketiminin mümkün olan her ögesini ayrıntılı olarak analiz etti ve CO2 emisyonunu azaltmak için işlemleri bir bir inceledi. Gelecek planlamasını esnek tutabilmek ve yeni konfigürasyonlara olanak sağlamak için çevre binaların cepheleri dahi kolay takılıp çıkartılabilen konstrüksiyon ögelerinden oluşacak. Mekânın kullanımına ve yaya trafiğine göre çalışacak anahtar ve sensörlerin özellikleri ve işlevleri devreye alınıp devreden çıkartılacak. İster müşteri ile doğrudan iletişim içinde isterse de arka planda çalışıyor olunsun, otel ve konferans merkezinde tüm fonksiyonlar en üst seviyede ekonomik şartlara uygun olacaktır. Bu durum su kullanımı, çöp tahliyesi, kullanılan malzeme ve de iç ve dış mekânların ekonomik kalitesi için geçerlidir.

Tasarım hatta master planın çevre ile ilgili hedeflerini bile aşmayı amaçlamaktadır. Estidama ve LEED’e (Platin) göre değerlendirilecektir.

“Gökyüzünün çiçek yaprakları”, gün içinde açılan, gölge veren ve enerji toplayan; geceleri katlanarak topladığı ısıyı dışarı veren etkileşimli şemsiyelerden oluşuyor. Bir güneş analizi, bina cephelerinin tasarımında yardımcı olacak. Analiz, güneşin durumuna ve güneş ışınlarının yoğunluğuna tepki veren bina cephelerinin tasarımı için veri sunuyor. “Geleceğin vahası” canlı bir yaşam alanı. Çevre ısısı gündüz ve gece saatlerinde kumanda edilebiliyor, böylece meydan ilgi çekici bir yer haline geliyor. Kanyonu andıran derinlikler halkı iç ve dışın düğüm noktasına çekiyor. “Gökyüzünün çiçek yaprakları” açılıyorlar ve kapanıyor. Yayaları güneşten koruyor. Güneş ışınlarını topluyor, ısı veriyor ve güneşin durumuna göre konumlanıyorlar. Isıya hassas lambalar ışık gücünü yaklaşan yayaya göre ayarlıyor. Su ögeleri ise zemin ısılarına göre akıyor.

Promenadlar, yayaları alışveriş ve serbest zaman geçirme alanlarına çekiyor. Plaza hem serin akşam saatlerinde hem de yılın daha soğuk aylarında sıkça ziyaret edilen bir yer. Beş yıldızlı otel, verimli bir şekilde bir “Central Canyon” etrafından kuruluyor. Mağazalardan oluşan bir “yar” uzun süreli kalan konukların oteline bir bağlantı yapıyor. Central Canyon binanın tam ortasında ama gün ışığı ile aydınlatılıyor. Buradan otel restoranlarına, balo salonlarına ve konuklar için ayrılmış diğer tesislere geçiliyor. Atrium’da, zemin katında bulunan otel girişi ve lobiden misafirler bir taraftan plazaya diğer taraftan da parka bakabiliyor.

Plazanın sol tarafındaki alan hafif yukarı meyilli ve konferans merkezinin ön meydanını oluşturuyor. Yukarı girişe doğru kısa bir yoldan gidiliyor.

Konferans merkezinin lobisi dev, tamamen ışık alan bir mağara şeklinde tasarlandı. Bina cephesi etkileyici bir erozyon efektine sahip. Plazanın bu köşesi ayrıca su ögeleri ile tamamlanıyor. Masdar Plaza neredeyse şimdiden bir kült sembolü olmaya aday. Meydan ve tüm binaları vizyoner bu kentin kalbini oluşturuyor. Proje bilim, teknoloji ve yapı tekniği alanlarında en yüksek uzmanlık bilgilerini temsil ediyor. İkonik bir mimari kimlik ile yol açıcı kalıcı tasarım ve yol açıcı teknoloji arasında bir entelektüel denge oluşturuyor.

Önce Dubai ve sonra Abu Dhabi’de de yaşanan finans krizi ve gayrimenkul balonunun patlaması ile Masdar projesinin geliştirilmesinde de bir düzeltme yapıldı. Çünkü, hem kendinden hareket eden elektrikli araçlarından oluşan o çok lanse edilen trafik sisteminin hem de bazı enerji sisteminin uygulanamaz olduğu tespit edildi. Bu bilgi şehrin başarısızlığa uğradığı anlamını taşımıyor, aksine Masdar’ı geleceğin şehirlerinin bir gelişme platformu olarak görme açısından önemli bir süreç.

Dergide s. 44.