Alexandra Anaokulu, Londra

Metin: David Müller

Fotoğraf: Paul Traynor

çalışanları, yapılandırma sürecinde çok yardımcı oldular. Çalışanlar ve öğrenciler, sonucu çok beğendiler ve bu tür iyileştirme çalışmalarını okulun diğer bölümlerinde de uygulamaya almak istiyorlar” diyor.

Küreselleşen dünyamızda eğitim giderek önem kazanıyor. Çocuklar artık çok daha küçük yaşlarda yabancı dil öğrenmeye başlıyor ve fen konularına yönlendiriliyor. Dünyanın çoğu ülkesinde tam gün eğitim ağırlıkta. Bizler, öğrencilerimizin eğitim günlerini hangi ortamlarda geçirmelerini istiyoruz? Karanlık, yanıp sönen flüoresanlı dar odalarda mı, yoksa küçücük pencereli veya penceresiz yerlerde mi? Kısa bir süre öncesine kadar İngiltere’nin Londra kenti yakınlarında bulunan Alexandra Anaokulunda durum tarif edildiği gibiydi. Light Bureau’nun aydınlatma tasarımcıları, okulun giderek artan sayıdaki öğrencileri için rahat ortamlar yaratma işi ile görevlendirildiler. Bir zamanın eski sığınakları ve hücreleri doğal ışık ve akıllı çözümler ile ilham, yaratıcılık ve neşe dolu mekânlara dönüştüler.

Alexandra Anaokulu, Londra’nın Surrey banliyösünde bulunan küçük ve tek katlı bir okul binasından oluşuyor. Okul, yetmişli yıllarda inşa edilmiş ve ana sınıfı ve ilkokul çocuklarına eğitim veriyor. Yaşları üç ile yedi yaş arasında olan 300 çocuk halen Alexandra Anaokulu’na gidiyor. Öğretmenler aileler ile yakın işbirliğine önem veriyor. Haftada bir kere toplantılar ve çeşitli törenler eğitim programının önemli bir parçası. Aileler, okulun yapılanmasında, sınıfın temsilcileri ve bağış aktivitelerinde organizatörler olarak büyük bir rol oynuyor. Öğrencilerin belli bir kısmı özel eğitime ihtiyaç duyuyor. Alexandra Anaokulunun öğrencilerinde uyum sorunları var. Dolayısıyla, okul yönetimi, entegrasyonu sağlamak için öğrenmeyi ve çeşitli aktiviteleri birlikte tasarlamaya önem veriyor. Öğrencileri, çevreyi koruma konusuna aktif olarak dâhil etmek için düzenli aralıklarla öğrenciler seçiliyor. Öğrenciler, gereksiz yere ışıkların yanmaması, ısıtmanın çalışmaması ve muslukların akmaması gibi konuları takip ediyor.

Bölgedeki okul sayısı çok düşük olduğu ve öğrenci sayısı giderek arttığı için geçmişte Alexandra Anaokulunda da mevcut yapıya sınıf eklenmesi gerekti. İç mimar Rosalind Jones, okula daha fazla öğrenci alabilmek için mevcut yapıya sınıf ekleme işi ile görevlendirildi. Bu, “yeni” sınıfların aydınlatma tasarımı, Londralı Light Bureau ofisinin tasarımcıları Paul Traynor ve Klare Dunkel’a verildi.

Proje çerçevesinde anaokulu, dört ile altı yaş grubunun olduğu alan, kütüphane ve birinci sınıf öğrencileri için yeni sınıf aydınlatılacaktı. Uygulama için tayin edilen süre yaz tatili boyunca altı haftayı kapsayan bir süreydi. Bu görev, daha önceki yoğun programa eklendiği için, aydınlatma ile ilgili işler okul başladıktan sonraki hafta içinde gerçekleştirilebildi. Eylül ayı aydınlık bir ay olduğu için problem oluşturmadı. Tüm alanların tavanlarında ahşap latalar üzerinde sert elyaf levhalar bulunuyor. Tavan, kısıtlı bütçe nedeniyle tamamen değiştirilemedi. Sadece yapı çalışmaları çerçevesinde bir iki onarıma yer verilebildi. Dolayısıyla sıva altı lambalar alternatif çözüm olamayacaktı. Zorlayıcı alanlardan biri, binanın kuzey doğu yönünde bulunan anaokulu binası oldu. Mekânın piramit biçimli tavanında tavanı bölen büyük bir alan var. Önceleri bu alan mekânın havalandırması için kullanılıyordu. Ancak, eski oluklu plastiğin kirlenmiş katmanı nedeniyle odaya neredeyse hiç ışık girmiyordu ve oda, karanlık ve sevimsiz bir görüntü veriyordu. Böyle bir ortamda kimse çocuğunun bütün gününü geçirmesini istemez! Oluklu plastik katmanının ısı veya akustik nedenlerle tutulması gerekmiyordu. Paul Traynor önce bu kısmı yok etti. Artık mekân doğal ışık ile doluyor ve çok daha aydınlık, neşeli ve sağlıklı görünüyor. Mekâna giren güneş ışınlarının oda içinde kamaşmaya neden olacağı tespit edildi. Ancak İngiltere’de güneşli günler çok az olduğu için ve böyle bir durum sadece avantaj sağladığı ve anaokulundaki bu bölüm, çoğu etkinliklerin yapılamadığı bir alan için olduğu gibi bırakılmasına karar verildi.

Mekânın biçimi, tavana birçok objenin asılmasına olanak sağladı. Suni aydınlatma için endirekt, düz Uplightlar kullanıldı. Çözüm olarak görünmeyecek ancak lambalar takıldığında odayı yeterli derecede aydınlatacak dar bir girinti bulmak gerekiyordu. Ayrıca çözümün düşük maliyetli olmasını sağlamak mümkün değildi. Bu nedenle özel bir sistem geliştirildi. Farklı büyüklüklere sahip ve üzerine iki sıra düz T5 flüoresanları yerleştirilen iki alüminyum çerçeve piramit biçimli tavandan aşağı doğru sarkıtıldı. Flüoresanların renk ısısı 4000 Kelvin ve bundan dolayı gün ışığından daha sıcak. İngiltere’nin soğuk kış akşamlarında daha yüksek renk ısısına sahip lambalara göre çok daha sıcak bir atmosfer yaratıyorlar.

Anaokulu bölümünde, çocukların yaptıkları çalışmaların ve çizimlerin sergileneceği bir mobile bulunuyor. Buraya 3000 Kelvin renk ısısına sahip küçük LED Spotları uygulandı ve küçük sanatçıların eserleri öne çıkartıldı. Kütüphane, binanın doğu yönünde yer alıyor ve zaman zaman galeri olarak kullanılıyor. Burası da ışıktan ve kuzeyden gelen güçlü ve doğal ışıktan nasibini alıyor. Anaokulu gibi benzer bir sivri çatıya sahip olduğu için, burada da aşağı doğru sarkıtılan bir aydınlatma sistemi geliştirildi. Tavan 28 adet düz T5 flüoresanları ile aydınlatılıyor. Ayrıca sarkıt sistemine adaptör ve 3000 Kelvin gücünde renk ısısına sahip halojen ampullerle donatılmış spotlar dâhil edildi. Alandaki kitap rafları ve öğrencilerin sanat eserlerini aydınlatıyor. Tabii ki, anaokulunda olduğu gibi LEDlerin burada kullanılması çok daha iyi olurdu, ancak bütçe nedeniyle bu tür bir çalışma yapılamadı. Işık kaynakları düşük maliyetli oldukları ve sisteme sabitlendikleri için ileride alternatifleri ile değiştirmek mümkün.

Yenilenen sınıf, binanın doğusunda kalan düz bir oda. Hemen kütüphanenin yanında. Duvarda sadece dar pencereleri var. Sınıf, tavanda sıva üstüne uygulanan lambalar ve yine 4000 Kelvin gücünde ısı rengine sahip düz T8 flüoresanları ile aydınlatılıyor. Lambalar, iyi ve endirekt bir aydınlatma sağlıyor. Aslında burada, diğer alanlarda olduğu gibi T5 lambaları kullanılabilirdi. Bütçe nedeniyle ve mekândaki iyi ışık dağılımı nedeniyle T8 lambaları ile getirilen çözüm en uygunu oldu. Sınıfın derinlik problemi ve gün ışığı almama sorununa karşı, arka duvara dikey bir ışık kaynağı eklendi. Bunun için tavana monte edilen ve 35 Wattlık T5 düz flüoresanlardan oluşan duvar lambaları kullanıldı. Her iki tavan lambası yuvarlak oldukları için ve öğretmen veya ebeveynler gibi büyüklerin de keskin lamba kenarlarından zarar görmemeleri sağlandı.

Piramit biçimli çatının açı yaptığı alanda kullanılmış olan ışık geçirgen oluklu plastik levhalar eski ve kirlenmişti ve anaokulunun gün ışığı ile beslenmesini engelliyordu. Katman kaldırıldı, mekân artık çok daha fazla gün ışığı alıyor. Sınıf, tavanda sıva üzerine monte edilen ve düz, 4000 Kelvinlik ısı rengi olan T8 flüoresanlarla aydınlatılıyor. Bu lambalar yuvarlak biçimli ve öğretmen veya ebeveynler gibi büyük kullanıcıların da kendilerine zarar vermemeleri için keskin kenarlara sahip değil.

Okul, öğrencileri çevreye duyarlı olma ve kaynakları boşa tüketmeme konusunda eğitiyor. Enerji tasarrufu Light Bureau’nun da aydınlatma planlamacıları için önemli bir faktördü. Uzun süre açık kaldıklarında çok daha az enerji tüketmeleri nedeniyle düz flüoresanlar kullanıldı. Okulun tüm alanlarında “Maymun olma, ışığı kapat” gibi uyarı panolarına rastlanıyor. Paul Traynor, öğretmen ve öğrenciler, ışıkları kendileri açıp kapattıklarından, fotosel veya hareket sensörlerine sahip otomatik bir sistem kurmak istemedi. Bunun dışında araştırmalar da giderek daha fazla kullanıcının tam otomatik sistemlerden memnun olmadığını gösteriyor. Ancak sistemlerden tamamen de vazgeçmek istemedi. Dört kanallı DALI/DSI dimeri olan sade bir kontrol sistemi geliştirdi. Sistem çerçevelere monte edildi. Çerçevelere ayrıca gün ışığı sensörleri ve diğer çevresel cihazlar da ileride eklenebilecek. Üç oda, şalter devrede iken gün ışığı sensörlerinin, her lamba grubunun hangi seviyeye kadar dim edileceğini tayin ediyor ve böylece enerji tüketimini asgariye indiriyor.

Halen kullanılan sistem ile kullanıcılar, isteğe göre bir üst veya alt seviyeye ayarlama yapabiliyorlar. Uygulamalarda sıklıkla kullanılan hareket sensörlerinin de devreye alınması düşünüldü. Ancak okulda yapılan araştırmalar, ışığın hiç bir zaman gerektiğinden daha uzun açık bırakılmadığını gösterdi ve bu çözüm uygulamaya alınmadı.

Araştırmalar, sınıflarda çok daha üstün kaliteli bir aydınlatmanın akademik performansı artırabileceğini ve öğrencilerin motivasyonunu ve ilişkilerini geliştirebileceğini gösterdi. Yeni yapılandırılan mekânlarda akademik açıdan uygun bir ortam yaratmak için bu aydınlatma konsepti zorluklara cevap verecek en uygun çözümdü.

Sadece flüoresan kullanma fikri sürpriz bir gelişme olmadı ve gerçekten en doğru karardı. Uzun süreli kullanımda enerji tasarruflu olma özellikleri ile neredeyse tüm kamusal binalarda, ofis veya okullarda kullanılıyor. Ancak renk verimi göreceli olarak daha az olduğu için yaratıcılık ve ilham vermesi istenilen ortamlarda aranılan ışık kalitesini her zaman vermeyebiliyor.

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Royal Borough of Kingston upon- Thames/İngiltere Okul müdürü: Rachel Hollis İç mimar: Rosalind Jones Aydınlatma tasarımı: Light Bureau/İngiltere (Paul Traynor / Klara Dunkel)

Kullanılan ürünler

Anaokulu: düz flüoresanlar, 35Watt T5, 840HE, 4000Kelvin, Osram Anaokulunda mobile: LED, üç Cree 1Watt’lık LED ile özel yapım, 3000Kelvin, Mike Stoane Lighting Kütüphane: düz flüoresan 35Watt T5, 840HE, 4000Kelvin, Osram; Düşük voltajlı halojen reflektör lambalı spotlar 3000Kelvin, Sunny Light, Reggiani Sınıflar: Skole Non, Targetti Düz flüoresanlı Poulsen, 58Watt T8, 4000Kelvin, Osram; Fagerhult Düz flüoresanlı profiller 28Watt T5, 4000Kelvin, Osram Kumanda: Dimlite, Zumtobel yapılarından gelen ve farklı istekleri olan çocuklar var. Örneğin otistik çocuklar aşırı renkli ortamlarda donup kalabiliyorlar. Böyle durumlarda yüksek CRI değerine sahip aydınlatma konsantrasyon eksikliği ve strese neden olacaktır. Bu nedenle 80’nin biraz üzerinde CRI değeri olan flüoresanlar ve sağlıklı gün ışığı kombinasyonunda yine sağlıklı ve dengeli bir ortam yaratılabilir.

Dergide s. 74.