Pirmasens’de Kangaroo Genel Müdürlüğü

Metin: Christian Aldrup, Joachim Ritter

Fotoğraf: Florian Holzherr, Münih

Almanya’nın ayakkabı üretim kalesi kabul edilen Pirmasens kentinde, uzun zamandır boşta duran bir ayakkabı fabrikası büro ve kültür merkezine dönüştürüldü. Duruma biraz uzaktan bakıldığında burada küreselleşmenin kırıntısını ve Avrupa’da yaşanan sanayi devriminden arta kalanları görmek mümkün. Yakından bakıldığında ise, bir sanayi binasının yeni şekli için ilginç bir çözüm üretilmiş ve çekici bir çalışma ortamı yaratılmış.

Sanki dün gibi, yine de üzerinden çok uzun zaman geçmiş. Almanya’nın güneyindeki Pirmasens kenti, 20. yüzyılda ayakkabı üretiminin Alman başkenti olarak kabul ediliyordu. Birkaç on yıllık süre içinde ekmek parasını askerlikle kazanan bölge bir anda giderek büyüyen ekonomik bir yapıya dönüştü. Bu şekli ile eyaletin örnek bir kenti oldu ve tabii ki kentin görüntüsünü önemli ölçüde etkiledi. Savaş sonrasındaki gelişim süreci içinde yaklaşık 243 ayakkabı fabrikasında 22.000 kişi çalışıyordu. Ancak yetmişli yılların başında birçok şirket kapanmaya başladı ve ayakkabı üretimi giderek yurtdışına kaymaya başladı. Bugün 47.000 nüfuslu orta ölçekli kentte neredeyse birkaç fabrika üretime devam ediyor. Ayakkabı ustalığı kanlarına ve kültürlerine geçmiş. Her sene bu sanatı “Schlabbeflickerfest” adlı festivalleri ile kutluyorlar.

Tek bir bölgede toplanan ayakkabı üretimi sanayisinin fenomeni, kentin yapısına da damgasını vurmuş. Geçen 19. yüzyılda büyük, çok katlı sanayi binaları inşa edilmiş, yapıların büyüklüğü kentin görüntüsüne hakim olmuş ve şaşalı bina cepheleri ve eski askeri üssün eğitim alanına kurulan yan binalar ile sanayi saraylarını andıran görüntüler ortaya çıkmış.

Emil Paque isimli ayakkabı üreticisinin binası 1894 yapımı ve dönemin en parlak zamanında fabrikatör Emil Nueffer tarafından satın alınmasından beri halk arasında “Neuffer” binası olarak adlandırılıyor.

1990 yılında, diğer tesisler gibi Neuffer de kullanılmadan sonunu beklerken, işletmeci Bernd D. Hummen binanın bulunduğu araziyi satın alıyor ve alanın ismini “Neuffer am Park” (parktaki Neuffer) olarak değiştiriyor. Tesisin yeni sahibi, bir işletmeci olmanın ötesinde kendisini kent ve bölgeye bağlı hissettiği için kültürel ve sosyal olarak da girişimlerde bulunuyor. Bu yatırımı yaparken ve eski binayı geleceğe hazırlamak için varolanın bakımı ve bu bölgenin kimliğinin muhafaza edilmesi en etken karar faktörleri arasında yer alıyor. Dolayısıyla, bina kültürel koruma altına alınıyor ve başka bir formatlı hizmet ve doktor merkezine dönüştürülmesi için bir plan hazırlanıyor.

Spor markası KangaROOS’un genel müdürlüğü sözkonusu büro alanlarının ana kullanıcısı. Geniş alana yaygın 2150 metre kare üzerinde 80 çalışan ayakkabı tasarımı, üretim testleri ve yirmi ülkeye pazarlama yapıyor. Burada üretilmese de, özellikle Alman ve Avrupa pazarları için geliştirme çalışmaları ve testleri yürütülüyor.

Mekan ile ilgili program kapsamında, genel müdürlük için gerekli genel ofis ortamlarının yanı sıra, ayakkabı tasarımı, ürün gelitişrme, ürün testleri ve sunum alanları ve toplantılar için yaratıcı mekanlar gerekti.

Binanın sahibi aynı zamanda şirketin genel müdürü. Ortam yaratmak üzere yapılan planlama için çok önemli bir oluşum. Çünkü bir bütün olarak bakıldığında, ne hizmet merkezinin programı ne de ofis mekanlarının tasarımı ve kullanımı konusunda herhangi birşeyden kaçınılmamış. Geleneksel olmayan bir yapı sahibi ve açık, demokratik işletme felsefesi, kendisini tasarlanan mekanlarda gösteriyor.

Neuffer am Park’ın cephesi muhteşem bir görüntüye sahip. Ziyaretçiler girişte dört büyük heykel tarafından karşılanıyor. Bunlar bir ayakkabı ustası ve Demeter, Afrodit ve Hermes adlı tanrılar. Burada yapılan işi, zenginliği, güzelliği ve ticari kaderi simgeliyorlar. Süslemelerden uzak olan sanayi mimarisi, renovasyon ve kullanım biçiminin değiştirilmesinden sonra yeni değerler kazanıyor.

Giriş alanında geçmişi ve şimdiyi birleştirenin ne olduğu hemen anlaşılıyor. Camdan yapılmış ve arkadan aydınlatılan büyük bir duvar son yüzyılda bu bölgede yapılan ayakkabı üretiminden bir fotoğrafı taşıyor.

Hemen girişin devamında çok fonksiyonlu bir sergi alanı yer alıyor. Döner duvarları sayesinde sanat sergileri için değişebilen ortamlar sunuyor. Jörg Immendorff, Christo ve Jeanne-Claude, James Rizzi veya Markus Lüppertz gibi ünlü sanatçılar bu galerinin namını eyalet sınırlarının ötesine taşıdılar. Açık iletişim alanı, dönüşümlü olarak kafeterya, sergi alanı veya ürün sergileme mekanı olarak kullanılabiliyor.

İç mimarlar yapı içindeki mevcut malzemeyi korumak için ellerinden geleni yapmışlar. Toplantı odasının duvarlarındaki eski malzeme ve yeni sıva bağlantıları belirgin. Değişen ritm içinde Downlight’lar sıcak beyazdan soğuk beyaza geçiş yapıyor, görüntüyü ve mükemmel görünmeyen sıvayı sahneleştiriyor. Tavanlardaki eski uygulamalara dokunulmamış, sadece üstü tekrar boyanmış ve yeni katman şu anki kullanımını öne çıkartıyor.

Eskiden varolan camlı paravanların metal çerçeveleri restore edilmiş. Şu anda ofisler ve ürün tasarımı ve ürün testleri arasındaki satış alanları arasındaki yeni çerçevesiz şeffaf paravanları tamamlıyor.

Daha büyük bir etkiyi, açık ofis alanlarında bulunan pencere kenarlarının tasarımı yaratıyor. Bunlar bina genişliği boyunca ana cephenin arkasını kaplıyor. Buradaki sıva kaldırılmış ve yeni orjinal duvar işçiliği görülebiliyor. Duvarın iç tarafında yapılan pürüssüz sıva ile kontrast oluşturuyor.

Yeni uygulamalar ve şebeke hatları sıva üstüne çekilmiş. En üst katmanı oluşturuyorlar. Beyazlaştırılmış duvarların homojenliğine ve zeminin ışık grisi katmanına bir kontrast teşkil ediyorlar ve mekanların teknik, kullanıma dönük görüntüsünü destekliyorlar. İşte aydınlatma da buna dayandırılarak geliştirilmiş. Çalışma masalarının hemen üzerine endirekt sarkıtlar monte edilmiş. Bunların sıralanması pencereler arasındaki duvar kirişlerinin ritmi ile uyumlu. Toplantı ve sergi alanlarında, geniş yansımalı halojen ampuller ile donatılmış ray sistemleri uygulanmış. Görünmeyecek şekilde yerleştirilen çözüm trendine aykırı olarak, eskinin üzerini kapatmadan yeniyi öne çıkartıyorlar.

Big Show olarak adlandırılan toplantı ve etkinlik salonu binanın tam merkezinde yer alıyor. Bir kenarında sergi ve iletişim salonu diğer tarafında çift veya üçlü bürolar bulunuyor. Dar ve yüksek olan bu mekanda günışığı miktarı, etrafındaki odalardan daha az. Doğrudan güneş ışığı sadece tavanda bulunan dört çatı penceresinden giriyor. Bu pencerelerden ikisi havalandırma pencereleri olarak işlev görüyor. Endirekt ışık salona büyük sergi ve büro koridoru boyunca yerleştirilmiş büyük biçimli sabit camlardan giriyor.

Big Show’u öne çıkartan tasarımsal element, ışık gökyüzü olarak adlandırılan tavan konstrüksiyonu.

Çok fonksiyonlu element, günışığı ve suni ışık tekniği ile tasarımsal bir ortamı kombine ediyor. Tasarım ile gökyüzü kapalı mekana çekilmiş hissi uyandırıyor.

Galerinin üzeri ve Big Show’un ana salonunun üzerine PVC’den yapılmış ve alüminyum çerçeveli, yaklaşık 1 metre aşağı doğru sarkıtılmış ve bulutlu bir gökyüzü görüntüsü baskılı bezden oluşma bir ışıklı tavan yer alıyor. Tavan konstrüksiyonu 30 metre uzunluğunda ve üçbuçuk - dört metre genişliğinde. Düz bir görüntü veriyor ancak aynı zamanda galeri ve toplantı salonu arasında çerçevesiz bir cam ile bölünmüş. Çerçevenin bulunduğu noktalara bir metre aralıklarla 58 Watt’lık flüoresanlar yerleştirilmiş. Bunlar elektronik olarak kumanda ediliyor ve dim edilebiliyor. Renk ısısı 6500K.

Suni gökyüzü, tavandan bir metre aşağı doğru sarkıtılmış ve paralel olmayan yan duvarlara yaklaşık 1,20 metre mesafede uygulanmış. Bakım amaçlı olarak ve yangın durumunda dumanın dışarı atılmasını sağlamak için panel aşağı doğru indirilebiliyor. Galeri üzerinde bu işlem manuel olarak yapılıyor. Tavanın ana bölümü elektronik olarak kumanda ediliyor. Tavan konstrüksiyonunun üçüncü önemli elementini, toplantı masasının üzerine entegre bir projektör ile uygulanan sarkıt teşkil ediyor. Sarkıtın ipi gerdirilmiş tavanın arasından geçiyor. Bu yüzden tavanın aşağı doğru sarkıtma konstrüksiyonunda zorluklar yaşanıyor. On iki metre uzunluğundaki geniş tutulmuş boyutlarda hazırlanan özel çözümün kenarları, kum katmanlı alüminyum profillerle donatılmış ve yirmi adet halojen ampullü, görünmeyecek şekilde yerleştirilen downlight’larla aydınlatılıyor. Tavandaki güneş ışığı etkisini yoketmemek için endirekt yansıma yapan bir bileşen tercih edilmemiş. Bulutlu yüzeylerin dizilişi çatı pencerelerine göre ayarlanmış. Pencerelerden giren ışık bulutların neredeyse parlamasını sağlıyor.

Binanın malzeme ve fikir açısından merkezini oluşturan kısım Big Show olarak adlandırılan bölüm. Zemin boyutlarına göre iki katı yüksekliğe sahip olan bu alan birinci katta ancak aynı zamanda giriş seviyesinde olan ve dışardan giden merdivenliğe açılan büro katları seviyesine indirilmiş hissini veriyor. Big Show kendisine ait açık bir merdivenle hemen üzerinde yer alan ofislere bağlanıyor. 25 metre uzunluğu ve sadece altı metre genişliğindeki mekan duvar, sonlandırması ve kapalı yapısı ile Orta Çağa ait kilise gövdelerini andırıyor veya suni gökyüzü ile bir İtalyan kentinde küçük bir meydanı hatırlatıyor. Askeri düzende yerleştirilmiş büyük boyutlu pencereler sergi salonuna ve karşısındaki koridora ilerliyor. Taşıyan konstrüksiyonun payandaları her iki katta da aynı noktada. Ara katmanlarda yer alan duvar nişleri teatral bir biçimde soğuk beyaz ve sıcak beyaz ışık veren Downlight’lar ile aydınlatılmış. İlk bakışta görülen çizgisel efekt alışılmadık ancak bu alanın üzerindeki büyük camlı yüzeye kontrast oluşturuyor ve ayrıca beton desteklerin genişliğini öne çıkarıyor.

Büro kompleksinin merkezi, izleyicinin algıları ile oynuyor. Şeffaflık ile kapalılık birbirine geçişler yapıyor. Büyük boyutlu camlar yan mekanlara bakış imkânı verirken, dış alanları göstermiyor. Diğer taraftan, tasarımsal bir çözüm ile önce çatıdaki düzensiz biçimde yerleştirilen pencerelere ulaşılamazlık kapatılıyor ve gökyüzü görüntüsü aktarılıyor. Tasarım, birbirini olumsuz etkilemeyecek şekilde hem günışığını hem de suni ışığı kullanıyor. Sadece roller değiştiriliyor.

Kangeroos binası “neredeyse” tamamen beyaz bir ofis çevresinin avantajları ve dezavantajlarını gösteren iyi bir örnek. Tabii ki estetik, temiz (neredeyse temiz), eskiden hastanelerde olduğu gibi. Artık eski üretim salonunda sessizlik var. Gürültü ve patırdı kalmadı. Bazı beyaz mekanlara beyaz masalar yerleştirilmiş, bu alanlar beyaz çerçeveler arasına oturtulmuş camdan paravanlar ile ayrılıyor. Hiç olmazsa sandalyeler koyu renkli, muhtemelen beyaz sandalye olmadığı için. Hatta kablo kanalları ve lambalar dahi beyaz. İç mimarın muhtemelen beyaza karşı

Yapı sahibi: Bernd Hummel GmbH Mimar: landau + kindelbacher architekten – İç mimarlar: Gerhard Landau, Ludwig Kindelbacher Projeye katılanlar: Tina Allmeier Proje yönetimi: Petra Lockau, Angela Girnghuber Proje uygulaması: Gabriele Huy, Pirmasens Taşıyıcı konstrüksiyon planlaması: Ingenieurbüro Flieger, Pirmasens Fotoğraf: Florian Holzherr, München Kullanılan ürünler:

Bürolar: Lichtwerk GmbH Gökyüzü Big Show: Sauernheimer GmbH Sunum alanları: Erco Leuchten GmbH Koridorlar: Lichtprojekt Lambalar: Osram GmbH Aşağı doğru sarkıtma işlemleri: Reutlinger GmbH zaafı vardı ve bu uygulamayı yaparken birşeyler düşündü. Çok az da olsa, bazı bölgelerde birkaç renge rastlamak mümkün. Beyaz düşkünlüğü ne kadar büyük olsa da, hayal kurmak için çok ilham verici.

Yine de mekan ikna edici. Büyük bir ihtimalle burada suni gökyüzü önemli bir rol oynuyor. Ancak bu gerçeği yaratmak istemeyen sadece bir kopya. Bu nedenle bilinçli olarak bu kopyayı yabancılaştırmak ve günışığı gibi doğal olmayan bir biçimde tavanı arkadan aydınlatmak gayet iyi. Değerlendirmem olumsuz gibi görünse de bu uygulama bunu haketmiyor ve bu isteyerek yapılmış birşey değil. Büro kullanılmaya başlandığında çalışanlarla ve dosyalarla dolacak. Herkes ışıkla dolu ve aydınlık ortama hayran kalacak. Zaten beyaz renk bunun için gerçekten en iyi ön koşul.

Aydınlatma tasarımcısı açısından bakıldığında bu alan sanki kendisine yapılmış bir armağan. Çok az araç ile buradan mükemmel sonuçlar elde edilebiliyor. Renk dinamik uygulamalardan oluşan birşey değil, aksine, mekanın yumuşak işlenmesini sağlayacak birkaç küçük müdahale ve biraz yaşam sevinci. İşte bu nedenle toplantı masası olan merkezi mekân yine de tasarımın en güzel kısmı olarak öne çıkıyor. Neden? Burada farklı beyaz ışık renkleri görülüyor. Toplantı masasının Downlight’lar ile aydınlatılması ve gökyüzü ile vurgulama doğayı refere ediyor. Tabiki daha ayrıntılı bakılırsa bu ortam daha da geliştirilebilirdi. Konsept ne kadar azaltılmış ise, uygulamanın o kadar mükemmel olması gerekiyor. Örneğin, duvarı geniş olarak aydınlatan Wallwasher türü lambaların ışık hunisinin görüntüsü, nişlerde değişmemeli. Öyle mükemmel olmalı ki, düşünce olarak diğerleri ile üst üste konulduğunda aralarında fark oluşmamalı. Işık renginin değişmesi ile biraz daha heyecan yaratmak amacıyla benim için bir nevi deneyimsizlik hatta çaresizlik görülüyor. Nişler eşit olarak aydınlatılmış olsaydı ve burada dört spot yerine, nişi eşit aydınlatabilecek iyi wallwasher’ler kullanılmış olsaydı, bu yeterli olacaktı. Kontrast dahi ikna edici bir etki bırakırdı.

Dergide s. 34.