Sevgili okuyucular

Şu sıralar herhalde dünyanın en büyük inşaat alanları arasında Dubai kentini ve Orta Doğuyu saymayacak kimse yoktur. Söylentilere göre, dünyadaki tüm vinçlerin yüksek bir yüzdesi şu sıralar Dubai’da çalışıyor ve bu rakamın iki haneli olduğu belirtiliyor. Muhtemelen ispatlanması zor olan cesurca bir hesaplama ve bizim açımızdan Orta Doğu konusuna ve tartışmalarına giriş için son derece güzel bir anekdot.

Gerçek şu ki, mükemmellik ve sınırsızlık kavramı Orta Doğu dışında dünyanın hiç bir başka yerinde daha iyi kullanılamaz. 1001 Gece Masalları masal olmaktan çıktı. Olanak dışı görünen her şey artık gerçek. Sadece uçan halılar yok, bunun yerine döner yüksek binalar var. ABD için Las Vegas ne ise, Orta Doğu için de Dubai; sadece çok daha yüksek, daha sıra dışı, daha hızlı ve daha cesurca inşa ediliyor. Gölgede 40 derece’lik bir çölün ortasında yer alan kayak pistinden başlayıp, ki burada hiç kimse enerji tüketimi ve ekolojiden bahsetmiyor, 700 metre ile dünyanın en yüksek kulesi, elegant yapısı ile Burj Dubai ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin sınırlı kumsallarını artırmak için yaratılan palmiyelerden oluşan adalara kadar sayısız proje.

Tüm bu projeler vizyoner ve küresel pazar seviyesine ve anlayışına göre veya bunların üzerinde bir tasarıma sahip. Ancak, projeler bugüne kadar uygulanan yerel yapı kültürü ve tekniği ile gerçekleştirilemiyor. Bu nedenle, şu sıralar uluslararası mimari platformda adı sanı olan herkes Orta Doğuda toplanmış durumda. Mimarinin, inşaat ve ışık tekniğinin transferi belli bir ölçüye kadar mümkün ama kesinlikle transfer edilemeyen bir konu var ki, bu da aydınlatma tasarımı. Hissedilen ışık kalitesi iklimsel ve doğal çevre koşullarına ve binlerce yıllık kültürel geçmişe bağlı. Bu tür parametreler hemen değiştirilemiyor, başka bir yere aktarılamıyor veya gözardı edilemiyor. Bazıları, ışık tekniği henüz çok ilerlemediği için veya iç mekânlarda karanlık aydınlıktan daha önemli olduğu için, Orta Doğu’nun ışık kültürü olmadığını düşünebilir. Ancak bu tür bir değerlendirme, doğal çevre koşullarını ve geleneksel mimari için buradan çıkan sonuçları reddetmek veya dikkate almamak anlamına gelir.

Mashrabiya (özellikle cam bölmelerinde olan delikli tahta yapı, içerisi görülmez ancak dışarıya bakmak mümkündür) Arap yapı kültürünün ayrılmaz bir parçasıdır ve doğal iklimsel çevre koşullarının sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Aşırı güneş ışınlarının girişini azaltmak ve yine de yeterli aydınlık sağlamak için bir çözümdür. Güneş ışınlarını engelleyecek film ile kaplı cam cepheli, modern ve aynı zamanda teknik bir çözümdür ancak bu tür uygulamalarda ışık tayfının bazı parçaları filtrelenir. Mekân içindeki iklimsel problemler soğutma vasıtasıyla dengelenir. Bazen, Orta Doğu’nun tarihi yapı kültüründe, bugün anlam kazanan birkaç unsurun olup olmadığı sorgulanabilir.

Zaten yapı sahipleri de enerji verimliliği ve kalıcılık konusunda düşünmeye başladılar. Demek ki artık yeni projelerde dikkat etmek gerekiyor! Orta Doğu’da her şey çok daha hızlı gelişiyor ve enerji verimliliği olan çözümler bekleniyor. Burada da yine dikkat gerekli, çünkü LED’ler herzaman doğru çözüm olmayabilir. Yüksek ısı, LED’lerin performansını etkiliyor.

Gelecek yıllarda, mimar ve aydınlatma planlamacılarının kervanı, yoluna devam etmeden önce Orta Doğu’dan çeşitli başka projeler daha duyacağız. Bu kervanlar herhalde Hindistan’a, belki de Kazakistan’a veya başka gelişmekte olan ve batı değerleri ve mimarisini arzulayan ve kendi kültürel köklerini unutan bir ülkeye doğru yol alacak.

Joachim Ritter Professional Lighting Design Editörü

Dergide s. 6.