Işık - Gerçeği arama

Metin: Ahmet Çakır, Gisela Çakır, Heinrich Kramer, Michael Rohde

bunun; algılarımız, aydınlatma araştırmalarının değerlendirmesi ve son olarak ifade edilenin, aydınlatma planlaması ve tasarımı üzerinde hangi sonuçları doğurduğudur.

kontrol etme, görünürde mümkün olmadığına göre, nasıl bir garanti sağlanacağı sorusu ortaya çıkıyor. Alman filozof Gadamer “Gerçek ve metod” (6) başlıklı eserinde bununla ilgili bilgilerini aktarıyor. Aynı eser içinde aydınlatma tasarımcısı için önemli şu cümle de yer alıyor: “Dünyanın ışığı ışık değil, dildir” diyor.

c) Bilinçli “ben”, kendi istek ve davranışının temellerini çok bilmiyor. Freud (4) bilinçaltının önemini çok açık bir biçimde anlatıyor. Yukarıda belirtmiş olduğu ve bugün artık beyin ve davranış araştırmaları ile belirlenen üç varsayım sayesinde bilinçaltının önemi artıyor ve bilincin önemi göreceli olarak değerlendiriliyor.

a) Bilinçsizliğin, bilinçli olma durumu üzerinde çok daha fazla etkisi var. b) Bilinçsizlik zaman açısından değerlendirildiğinde, bilinçli olma durumundan önce oluşuyor.

fırsatımız olduğunda, bunların varolduğunu oralara giderek ve dokunarak da teyit edemedik. Dolayısıyla, kendi kavradıklarımızın doğruluğunu dahi artık temel olarak kontrol edemez hale geldik. Teleskopun bulunuşuna kadar, Katolik Kilisesi, tüm gök cisimlerinin dünyanın etrafında döndüğünü iddia etmekteydi. Tycho Brahe ve Kepler’in keşfettiği bilgiler üzerine Galilei, dünyanın ptolemaic görüntüsünün yerini helyosantrik modelinin alması gerektiğini kanıtlayabildi.

gerekir. Teleskoplar ve mikroskoplar sayesinde dünyaları “görme”

olduğunun farkına varma şansını elimizden alıyor. Başka türde ifade etmek gerekirse; bunlar ilgili ortama bağlıdır. Eğer ışığı odanın sadece bir yüzeyine odaklarsanız, bu mekanı daha fazla aydınlatmış olmuyorsunuz. Aslında çoğu zaman bu mekan daha karanlık görünür. Gün içinde girdiğiniz ve sadece suni ışık ile aydınlatılan bir oda, çoğu zaman gece saatlerinde girdiğinizde ışığa alışma süresi dikkate alınmadığı için daha karanlık görünür. Başka bir örnek ise, öncelikle renkler kesin değildir ve ikinci olarak, bunlar sadece izleyicinin aklındadır. O takdirde, bu renk ve parlaklığın “öznel” olduğu ve dolayısıyla öncelik unsurlarını azalttığı anlamına mı gelir?

bu birimler özellikleri gereği ölçülemeyen veya ölçülmesi zor ışık miktarlarını reddeder.

Son yıllarda ışığın insan üzerindeki etkisi konusunda giderek artan karmaşık görüşlerin ortaya konulduğu gözleniyor. Sadece görmemizi sağlayan gözümüz (önemsiz olan kısım) ve gözün bunu yapabilmesini sağlayan ışığın yerini, tamamen bu karmaşık görüşler aldı. Aydınlatma planlaması ve bunun arkasındaki ışık tekniği düzenlemelerinin tamamen yeniden gözden geçirilmesi gerekiyor.

Bu tür bir çalışma için mevcut konseptlerin ve geleceğe yönelik hedeflerin çok yakından incelenmesi gerekir. Bu makale, eskiden ve günümüzde hakim olan görüşler ve yapılması istenen değişiklikler hakkında bilgi veriyor.

Işık felsefesi 2007 yılının Nisan ayında Almanya’nın Lüneburg kentinde gerçekleştirilen “Işık ve Yaşam Kalitesi 2007” başlıklı etkinlikte ve son birkaç ay içinde gerçekleştirilen benzer içerikli etkinliklerde aydınlatma mühendislerinin ve tasarımcılarının, “doğru” ışığın ne olduğu konusunda tamamen farklı görüşlere sahip olduğu açıkça ortaya çıktı.

Bugünün aydınlatma standartları ve diğer düzenlemelerin odaklandığı ana konu, “Görmek için ışık”.

Standartlar öncelikle iş yerlerinde ışıklandırma prensiplerine indirgenmiş ve bu standartlar doğrultusunda yapılan iş yerleri uygulamaları en son gelişme olarak görülüyor ve tüm planlamacıları az çok bağlıyor. Çalışma dünyasında ışık ile ilgili araştırma yapanların ışık tekniği görüşüne göre “Duygulara göre ışık”; subjektif, ölçülemez ve en azından araştırılma önceliği olmayan bir konu. Ancak ışık, aynı anda insanın kendisini iyi hissetmesini sağlayacak ve sağlığını etkilemeyecek olsaydı, yukarda bahsedilen tek taraflı “görmek için ışık” görüşü bir problem olmazdı. Göz içindeki beşinci ışık reseptörü keşfedilene kadar maalesef bugünün çağdaş aydınlatma tasarımı çerçevesinde ışığın, herhangi bir önem taşıdığına ilişkin bir işaret olmayacaktı. Dolayısıyla buradan; standartlarda belirlenen ve gün içinde görmek için gerekli “ışık dozunun”, insan sağlığı için (hareket eksikliği) çok az ve geceleri çok fazla (gereken sakinliği ve dinlenmeyi sağlamıyor) olduğu endişesi ortaya çıkıyor.

Geleneksel aydınlatma araştırmaları; ışık ile ilgili tavsiyelerin objektif, aydınlatma tasarımcılarının görüşlerinin subjektif ve kanıtlanmamış olduğu temeline dayanıyor. Ancak gerçek nedir? İnsanoğlu binlerce yıldır gerçeği arıyor. Felsefenin özü de bu.

Beyin, algılama, davranış ve evrimler üzerinde yapılan araştırmalar, kesinlikle yukarda belirtilen görüşlerden hangilerinin tercih edileceğini gösterecek ve tamamen yeni bir ışık felsefesinin tanımlanmasına ve oluşturulmasına katkı sağlayacaktır.

“Gerçek” ışığı arama Bulgularda gerçeğin derecesi “Gerçek ışığı” ararken, önce insanların algıları ile kazandıkları bilgilerin gerçeklik oranını sorgulamak gerekiyor, çünkü ışık ile doğrultusunda değerlendirebilirsek, ışık tekniği alanında yapılan araştırma sonuçlarından sadece birkaçı geçerli olacaktır.

İnsan duyu organlarının bütünlük içinde etkisi İnsan duyu organları, yakın (tatma, koklama ve dokunma)

Aldous Huxley bunu şöyle ifade ediyor: “Algılama kapasitesi, önceden yaşanmış deneyimlerin miktarına, türüne ve mevcudiyetine bağlı. Bize tanıdık olanları, hakkında hiçbir deneyimimiz olmayanlara göre daha net ve açık görüyoruz”. Dolayısıyla her algılamada belli bir öznel derece var. Ancak, artık algılama ve mekanizmaları konusunda geniş bilgiye sahibiz. Belli süreçler ve mekanizmalar, bilimsel metodlar ile tespit edilebiliyor, değerlendirilebiliyor, yorumlanıyor ki bunu nesnelleştirme olarak anlıyoruz. “Objektif” bir değerlendirmenin önkoşulu ise, araştırmada olduğu gibi algılamada da, doğru ve yanlış “yorumların” olabileceğini bilebiliriz. Hangilerinin kabul edilip hangilerinin reddedilmesi gerektiğini tanımlamak için belli kriterler olmalı. Aşağıda bu kriterleri tanımlamaya çalışacağız.

Canlılar duyu organları ile çevrelerini tanımaya çalışırlar. Bu ortamda doğru algılama hayati önem taşır. Örneğin, eğer belli bir engele veya hedefe olan mesafeyi yanlış tayin etmiş isek, engele çarpma bize acı verebilir veya ölümümüze neden olabilir. Evrim süreci içinde insanlar algılama yeteneklerini ve hareket kabiliyetlerini, her durumda çevrelerini doğru tayin etmeleri açısından mükemmelleştirmişlerdir. Doğru algılama, eskiden olduğu gibi hala daha hayatta kalma mücadelesi anlamına gelir.

Tabii ki insanlar algıladıklarını değerlendirirken hata yapabilirler. Ancak insanlar genelde bunları bir sonraki sefere aynı hataları yapmayacak şekilde işlerler.

Sıklıkla deneyimlenen algılamalar, uzun süreli hafızada deneyim olarak saklanır. Daha önce denenmiş ve deneyimlenmiş olduklarından dolayı doğru ve gerçek olarak görülürler. Bu bireysel bir deneyim olsa da, artık öznel veya “nesnel” olarak adlandırılanlardan daha az gerçek olarak tanımlanamaz. Daha önce de belirtildiği gibi, deneyimler algılamanın temelidir. Doğası itibariyle mühendislik mantığı çerçevesinde uyarlanan ışık tekniği, işte insanların algılarını tam objektif olarak kabul etmeme ve doğru ışığı dikkate alma kriterlerinin kaynağı olarak görmeme hatasını yapar. Abartmadan söyleyebiliriz ki, yapılan incelemeleri bu bakış açısı neden olur. Bu da şu demektir: İnsanlar ışık tekniği ile tespit edilenin dışında birşeyler görürler. Başka türlü ifade etmek gerekirse: Algıladığımız görsel objeleri ışık tekniği birimleri ile tanımlama yetisine henüz hiç sahip değiliz. Bu durum kesinlikle az rastlanan bir durum değildir. Örneğin halen yazının tipografik kalitesini ölçüm birimleri ile tespit ederek okunabilirliğini sağlamak mümkün değildir.

Son bin yıl içinde kültürel alanda elde edilen en önemli bilgilerden biri olan ve tipografinin “öznel“ olduğu ve bu nedenle dikkate alınamayacağı sonucunun, inkar edilmesi gerekir.

Bilinç eksikliği nedeniyle planlamada yaşanan problemler ve yanlışlar Aydınlatma tasarımcısının müşterisine, gördüğü şeyi yanlış gördüğünü açıklaması veya ışık tekniği ile ilgili tanımları anlayabilmesi için önce ışık tekniği konusunda eğitim almalarını tavsiye etmesi, zaten son derece alışılmadık bir durumdur. Çoğu müşteri bu duruma az anlayış gösterir. Bunun dışında, böyle bir durum planlamacı ve müşteri arasındaki iletişimi de zorlaştırır.

Sonuç itibariyle, insanların kendi görsel çevrelerini algılama biçiminin karmaşık ve çeşitli yapısını açıklamak yerine, tasarımcı, bir mühendisin bakış açısı ile tanımlanmış ve belirlenmiş birkaç özelliği göstermekle kendisini sınırlar. Bu da dikkate alınması gereken tek etkileme faktörünün, kolay ifadelerle (teknik olmasına rağmen) aktarılabilen faktörler olduğu anlamına gelir. Belli bilgilerin algılanmasını sağlar. Ancak gerçekte ne kadar anlaşılır? En sık adı geçen ölçüm birimi aydınlatma yoğunluğu dahi, kavrama gücümüzü aşar. Aydılatma yoğunluğu bir vektör değeri veya vektör ölçütüdür, uzmanlar tarafından ise skaler olarak kullanılır.Bilinçli olarak farkında olmadığımız etki faktörleri dikkate alınmaz ve bunların çoğu için aynı durum geçerlidir. Örnek olarak ışık ile biyolojik saatimizin kontrolü, kültürümüz ve toplumumuz tarafından konulan tüm uzlaşı unsurlarıdır. Her tür aydınlatma tasarımı projesinin temeli, planlamacı ve müşteri arasında yapılan kapsamlı sonuçlar doğuracak ciddi yanlış kararlar veriyor olurduk. Dolayısıyla her algılama deneyimi, tüm duyuların değerlendirme dengesine dayanıyor. Yeni duyumsal etkiler, mevcut algılama deneyimleri ile karşılaştırılır. Eğer tek bir duyu organı dahi bir fark görmüş ise, bu başka davranış kalıplarına ve sonucuna götürebilir.

Aydınlatma tasarımında algılama deneyiminin rolünü reddetmek veya yadsımak da farklı sonuçlar doğurur. Sadece şu an görünen algılama deneyimi dikkate alınır, görünmeyen alınmaz. Bu da geçmişte yaşanan olayların kişinin uzun dönem hafızasına algılama deneyimi olarak kaydedildiğini ve şu an bilinmeyen olayların gelecekteki davranışlarını belirlemek için geçerli olmayacağı anlamına gelir. Bir kişinin uzun süreli hafızasına kayıtlı olmayan deneyimleri, insanoğlunun davranışları ve tepkilerinin temelini teşkil eder. Ancak bu birbiri ile ilişkili faktörler, öznel olarak sınıflandırıldıklarından dolayı aydınlatma teknolojisi ile bağlantılı olarak düşünülmez.

Bunun dışında aydınlatma teknolojisi; sadece ölçülebilir ve hesaplanabilir kriterleri kabul eder, bu amaçla, ölçülebilir ve hesaplanabilir fotometrik birimler tanımlar. “Tanımları itibariyle”

Örneğin bir marketteki elmaların aroma veya tadlarının boylarına, dış görüntülerine ve ağırlıklarına göre değerlendirilemeyeceğini düşünmek gibi. Fotometrik ölçütler genelde fiziksel boyutlara dayanır ve belli özellikleri izole ederek tespit etmeye yararlar ki bunlar algılama için geçerli unsurlar değildir. Buna göre; örneğin bir objenin, bir arabanın veya bir kitabın görüntüsü, bir bütün içinde görsel intibayı bırakan biçimi, parlaklığı, dokusu, gövde yapısı, rengi ve açıklığı ile değerlendirilir. Buna karşılık, aydınlık etkisinin dahi doğru tanımlanmasını engelleyen yansıma derecesi, ışık yoğunluğu veya ışık gücü gibi faktörler ile ölçülür. Bunun dışında hiç ölçülemeyen birçok kriter vardır. Bu durum ise ışık tekniği ile ilgili faktörlerin, algılama ile elde edilenlerden tamamen sapmasına bir anlaşmadır (iletişim). Bunun için ortak bir dil gerekir. Ancak aydınlatma teknolojisinin dili bu şartları henüz sağlamıyor.

Eksik veya uygunsuz yardımlar Temel olarak suni ışık konusunda ışık veya aydınlatma standartları, çok ışığın az ışığa göre daha iyi olduğu ve karanlığın, ışığın kalitesinin bir parçası olmadığı kanısını sergiliyor. Bugünkü bilgilerimize göre görmek için uygun görülen ışığın belli şartlarda sağlığımıza zararlı olabileceğini ve kendimizi iyi hissetmememize sebep olacağını biliyoruz. Bu nedenle karanlık, kalitenin bir niteliği değil ve daha “fazla” ışık daha “iyi” ışık anlamına gelmiyor.

Bunun yanı sıra insan algılaması için geçerli değerleri, fiziksel olarak ölçülebilir miktarlar olarak tanımlama, değerlendirmeye aldığımız unsurların “geçerli”

Yukarıda bahsi geçen ve Lüneburg’da ve aydınlatma sektörü tarafından organize edilen diğer etkinliklerde gösterildiği gibi, aydınlatma sektörünün melatonin hormonunu bastıran ışık kaynaklarını arama çalışmaları, sanki insan sağlığını ve enerji kaynaklarını koruma çalışmalarına aykırı bir çalışmaymış gibi duruyor. Gün içinde melatonin hormonunu bastırmanın bir anlamı yok. Uyarılması gereken, cortisol hormonunun salgılanması. Suni ışığı, insanın biyolojik ritmini etkilemesini sağlamak amacıyla tasarlamak ise bir başka konu.

Kortisol salgılamasının tetiklenmesi, standartlarda belirtilenlerden daha yüksek aydınlatma yoğunlukları ile sağlanıyor gibi görünüyor. Ancak, günümüzde enerji konusunda yürütülen tartışmalarda suni ışığın çok daha yüksek değerlerde kullanılması muhtemelen çok anlamlı olmayacaktır. Buna tek çözüm, yeterli gün ışığıdır.

Uzmanlar, gece saatlerinde melatonin salgısının bastırılmasının, sosyal sıkıntıların dışında, kanser ve hastalık riskini artırıp artırmadığını tartışıyor. Bu etki zaten, daha önceleri suni ışığın olumsuz yan etkileri olarak tartışılırken, artık kötü bir zamanlama konusu olarak görülüyor ki gün içinde insanların suni ışığa maruz kalmaları halinde de beklenen bir durum oluşacaktı.

Gerçeği araştırma Dil ve teknik ile ortaya çıkan zorluklar İnsanın farklı dilleri kullanmayı geliştirmesi ve böylece bilinçli düşünme yetisini kazanması ile, ifade ettiği bir parça bilginin gerçeklere dayanıp dayanmadığını belirlemek daha zor olmaya başladı. Dil ile, doğruluğu hemen kontrol edilemeyen “gerçekler” ifade edilebilir, ki bunlara “inanmak”

Objektiviteye karşı subjektivite – Bilinçliliğe karşı bilinçsizlik Galilei’nin çalışmaları, bilimsel metodlar ile edinilen bilgilerin objektif ve insani algılar ile kazanılanların subjektif olduğu kanısını giderek daha güçlendiriyor. [1]. Bugüne kadar doğabilimleri bu prensibi sürdürdüler. Felsefe ise, buna karşıt bir program olarak yorumlanacak şeyleri sunuyor, bilimin tek ölçütü olarak olarak, insan aklını ve mantığını gösteriyor.

Bkz. örneğin Kant (2).

Baştan beri her iki görüşün de doğru olmadığına dair işaretler olmasına rağmen, bu iki görüşün kombinasyonu Aydınlanma Çağından beri Batı Dünyasının standart düşüme tarzı haline geldi. O tarihlerden beri sadece doğa bilimi metodları ile “kanıtlanabilen” ve insan mantığının eleştirilerine karşı koyabilen bilgiler “gerçek” olarak görülüyor. Bilgili insanlar sadece bilgileri ve mantıkları ile hareket ediyorlar ve yüce olan herhangi bir şeye inanmıyorlar. Düşünme ve davranışların, içgüdüleri ve duygularla değil, bilgi ve mantıkla yönetilmesi gerekiyor. İnsan davranışının sadece özgür irade ile ve dışardan gelen herhangi bir etkiye dayanmadığına dikkat çekiliyor.

Belirleyici olanın tamamen mantık ve özgür irade olduğu ve bilimsel bulguların doğruluğuna olan inanç, özellikle Libet’in (3) (Libet deneyi) araştırmalarını çelişkide bırakıyor. Libet’in araştırmaları artık günümüzde hiçbir psikoloğun ve davranış bilimcisinin şüphe etmediği ve Freud tarafından öne konulan aşağıdaki üç varsayımı onaylıyor:

Biz yukarıda belirtilen insan kararlılığının üç prensibinin etkilerini daha fazla incelemek istemiyoruz ve bu konu ile ilgili olarak Profesör Wolf Singer’in (5) geçerli yayınlarını okumaya davet ediyoruz.

Aslında çok daha ilginç olan şey, kapsamaz. Bunun altındaki tüm kriterleri alınsa dahi, pratikteki uygulamalar için çok az sayıda ışık tekniği araştırması geriye kalacaktır.

Işık ve aydınlatma araştırmaları konusundaki eksikliklerin bilincinde olan meslektaşlarımız, kendi ışık felsefelerini geliştirdiler. Ancak bu felsefe, ışık araştırmasının sonuçlarında olduğu gibi, sınavdan geçemeyebilir. Dil ve düşünme suretiyle edinilen “gerçekleri”

Gadamer mevcut bilgilerle ilgili çelişkiler konusunda, bu çelişkileri ortadan kaldıracak bir teorinin geliştirilmesini öneriyor. Bu teorinin, dil ve dilin sağladığı iletişim olanakları ile doğruluğunun kontrol edilmesi gerekiyor. Bu işlem, adım adım gerçeğe götüren bir süreç olabilir. Bilimsel araştırmalar da tek başına bir kanıt değil, çünkü onlar da sadece bu şekilde kontrol edilebilir. Aslında bu yöntem, doğa bilimlerinde zaten uygulanıyor. Örnek olarak Einstein’ın genel ve özel rölativite teorisi ve Planck’ın Kuantum teorisi verilebilir. Her iki teori de bugüne kadar tüm unsurları itibariyle “kanıtlanmamıştır”.

Beyin araştırması ile ilgili olarak yapılan yeni incelemeler de, aydınlatma tasarımcılarının çalışma yöntemlerini destekliyor ve aydınlatma tasarımının, kültürel, kişisel ve duygusal faktörlerle belirlendiğini gösteriyor. Ne yazık ki bugüne kadar tüm bu faktörler subjektif olarak sınıflandırıldı ve çoğu araştırma çalışmalarında dikkate alınmadı. Işık araştırmacıları, bu konuda her ne kadar daha iyi bilgilere sahip olsalar da, yukarda belirtilen yönteme uymadılar.

Bu üç prensip, mühendislik metodlarının bilinçsiz aklımıza değil sadece bilinçli aklımıza ulaşan etkileri kaydettiği anlamına geldiği şeklinde yorumlanabilir. Ancak ışık, bilincimizi birçok farklı türde etkilemelidir, çünkü algılanan ışık, neredeyse ölçülen ışık miktarından her zaman daha farklıdır. Geometrik optik illüzyonlar ve aydınlatma teknolojisinin mevcut metodları kullanılarak gün ışığı, parlaklık, renk ve aydınlık değerlendirilir. Işığın özellikle kültürel, kişisel ve duygusal etkilerinin bilincimize ulaşmadığı ve bu nedenle ışık tekniği ile ilgili incelemelerde dikkate alınmadığı ortada. Bu durum çeşitli araştırma raporları ile kanıtlanabilir. Yukarıda sayılan etki faktörleri dikkate alındığında, sonuçların tamamen farklı gelişeceği ise kesin.

Çıkış yolları ve çözüm arayışları Tabii ki ışık tekniği araştırmalarında da tüm bu faktörleri etki birimleri olarak dikkate almak mümkün, ancak bunun için laboratuar araştırmaları yerine öncelikle bazı saha deneylerinin yapılması gerekir. Saha deneyleri zaman alır ve maliyetleri yüksektir, dolayısıyla çok az yapılır. Bunun dışında, örneğin uyku konusunda araştırmacıların çok iyi bildikleri “doğru” zamanlama ile ilgili zorluklar vardır. Geceyi, daha doğrusu gün içinde karanlık saatleri, karartılmış bir mekanda simule etmek en iyi ihtimalle yanlışlıklar ile sonuçlanır. Alınmak istenilen bilgilere, başvurulan bu yolla ulaşılamaz.

Bu etki faktörlerinin, aynı zamanda sadece ışık tekniği birimlerinde ölçülmemeleri gerekir, çünkü ölçülemeyen ve hesaplanamayan tüm faktörler tespit edilemez. Duyguların ölçümü için kullanılan sistemler (PAD modelleri gibi) dahi bilinçsiz etkilerin tüm karmaşıklığını ve “uzaklık” (görme ve duyma) duyuları arasındaki denge sisteminin bütünlüğünü teşkil eder. Bedenimiz her bir duyu organımızdan gelen tek sinyale güvenmez, ancak çeşitli unsurlara göre çevresini değerlendirmeye çalışır. Sadece tek bir duyu organına güveniyor olsaydı, örneğin aydınlatma tasarımcısı sadece görsel etkileri baz alarak tasarlıyor olsaydı, bazı ölümcül ilgili farklı görüşler tam bu noktadan doğuyor. İnsani algılar temel olarak subjektif ve araştırmalarla elde edilen bilgilere göre daha az gerçek olarak kabul edildiği sürece, doğru ışığın temeli konusunda bir fikir birliğine varılması mümkün olmayacaktır. Temel olarak, ister kişisel ister toplumsal olsun her tür algılama, belli deneyimleri gerektiriyor.

Onlar uzun süredir bu kaydetmiş olduğumuz çelişkileri biliyor.

Dolayısıyla ışık ile ilgili teorileri de doğru olamaz. Sonuç olarak tasarımcılar, çok ciddi bilimsel incelemelere karşı duramayacak önemde ışık ile ilgili etkiler konusunda kendi düzenlemelerini yarattılar. Bu nedenle aydınlatma tasarımının geçerli etki faktörlerini bulmak için acilen uygun, uzmanca planlanmış saha deneyleri yapılması gerekiyor. Bu sayede tasarım ile ilgili gereksiz bilgiler muhtemelen kendiliğinden yok olacaktır.

Yukarıda bahsi geçen incelemeler çok uzun süreli ve maliyetli olduklarından, bu tür araştırma sonuçları önümüze gelene kadar beklememeli, bugünden aydınlatma tasarımı için temel prensip ve kuralları formüle etmeliyiz.

Bu ilk adımı atmak için mimar, aydınlatma planlamacıları, tıp mensupları, psikologlar ve ergonomi uzmanlarının yeterli bilgiye sahip olduklarını düşünüyoruz.

Artık daha fazla da bekleyemeyiz, çünkü tüm disiplinler arasında, insan biyolojisinin ritminin ışık ritmi ile yönlendirildiği ve bu ışık ritmindeki en küçük sapmanın dahi insan sağlığını önemli ölçüde etkileyeceğini biliyoruz. Bkz. Locley et al, Blask et al und Noëll- Waggoner verwiesen [ 7, 8, 9 ].

İnsanlara ışık konusunda danışmanlık hizmeti vermek ve aynı anda tartışmanın parçası olan ve gün ışığı saatlerinde, yarı veya tam karanlıkta kullanılan ışığın insan sağlığına zararlı olabileceğini bilmek, bir aydınlatma planlamacısının mesleki etiği ile bağdaşmaz. Bunun dışında, aydınlatma tasarımı için temel kuralları oluşturma konusunda çekingenliğin; sektörümüz, araştırma veya standartları belirleyen makamların itibarı açısından da yarar sağlamayacağını düşünüyoruz.

Kaynakça [ 1 ] Galilei, G., Il Saggiatore, Florenz, 1623 (http://it.wikisource. org/wiki/Il_Saggiatore).

[ 2 ] Kant, I., Kritik der reinen Vernunft, 1. Auflage, 1781 (ftp:// pandemonium.tiscali.de/pub/ gutenberg/etext04/8ikc110.txt).

[ 3 ] Libet, B.:, Haben wir einen freien Willen? In: Christian Geyer (Hrsg.): Hirnforschung und Willensfreiheit. Zur Deutung der neuesten Experimente. Suhrkamp, 2004, S. 268ff.

[ 4 ] Freud, S., Entwurf einer Psychologie, in: Aus den Anfängen der Psychoanalyse, Frankfurt: Fischer, 1950. Erste Niederschrift 1895. [ 5 ] Singer, W., Understanding the brain. EMBO reports, Vol 8 Special Issue 2007, P. 16 -19.

[ 6 ] Gadamer, H.-G., Wahrheit und Methode, Grundzüge einer philosophischen Hermeneutik. Mohr Siebeck, Tübingen 1960.

[ 7 ] Lockley, S. W., Circadian rhythms and other brain functions, in: Proceedings of the 2nd CIE Expert Symposium on Lighting and Health, 7-8 September 2006, Ottawa.

[ 8 ] Blask, D. E. et al, Light at night - Cancer risks of shift work, in: Proceedings of the 2nd CIE Expert Symposium on Lighting and Health, 7-8 September 2006, Ottawa.

[ 9 ] Noëll-Waggoner, E., Lighting in nursing homes - The unmet need, in: Proceedings of the 2nd CIE Expert Symposium on Lighting and Health, 7-8 September 2006, Ottawa.

Dergide s. 50.