Tarihin derinliklerinden
Metin: Kai Becker
Piazza dei Guidi’nin, geceleri sahneye dönüşümü.
Eğer bir yerin tarihi önemi kendisini mimarisi ile göstermiyor ise, tarihin yorumlanması için bir boşluk var demektir. İtalya’nın Vinci kasabasında bir müzenin önündeki alanın tasarımından sorumlu tasarım ekibi de olağanüstü boyutta sanatsal özgürlüğe sahipti. Gün içinde son derece gösterişsiz olan bu alan, gece saatlerinde mimari ile çevrili bir sahneye dönüşüyor.
Vinci kasabası Floransa yakınlarında, turistlerin en beğendiği Toskana bölgesinde bulunuyor. Yaklaşık 14.000 nüfusu olan kasabanın en meşhur kasabalısı 15. yüzyılda burada yaşamış olan Leonardo da Vinci. Herkes tarafından dahi olarak kabul edilen sanatçı ve bilim adamı, 15 Nisan 1452 tarihinde merkeze yaklaşık üç kilometre mesafedeki Anchiano köyünde doğdu. Leonardo’nun babası soyadını Vinci kasabasından esinlenerek aldı. Kasaba açısından değerlendirilirse o tarihlerde verilen memnun edici bir karar çünkü tarihi önemine bakılırsa Vinci kasabası, Vinci’nin yaşamı ve çalışmalarını gösteren bir müze ile övünüyor: Museo Leonardiano.
Bu müzede da Vinci’nin geliştirdiği askeri konstrüksiyonlar, bilimsel araçlar veya birebir ölçüde yapılmış su ve havada hareket eden araçlar olmak üzere 60 taneden fazla makina modeli yer alıyor.
Tarihi mirasın değerinin bilincinde olan kasaba idaresi 2002 yılının Haziran ayında kasabanın kültürel kaynaklarının genişletilmesi ve yeniden tasarlanmasını kapsayan bir tasarım planını onaylıyor. Planların daha ayrıntılı olarak çalışılması sözkonusu olduğunda yetkililer önceliği müzedeki sergi alanlarının genişletilmesine veriyorlar. Tarihi Vinci kasabasının merkezinde Piazza dei Guidi’den müzeye doğru bir yönlendirme yapılması isteniyor. Böylece meydandan Museo Leonardiano’ya gidiş ve giriş sağlanıyor.
Planlamaya göre bölgenin hem estetik hem de işlevler dikkate alınarak geliştirilmesi isteniyor. Açıklanan hedef ise bu kasabada görsel etkisi büyük olan ve yeni bir kentsel odak noktası sunan bir meydan yaratmak. Bu proje için bir tasarım ihalesi açılıyor ve uluslararası sanat dünyasının tanınmış sanatçıları ihaleye davet ediliyor. İhaleyi Mimmo Paladino tasarımı kazanıyor. Paladino, Mimar Nicola Fiorello ile birlikte meydanın tasarımı, planlaması ve denetim çalışmalarını üstleniyor. Mimar bu süreçler içinde meydan için çok hassas bir biçimde entegre edilmiş aydınlatma konsepti hayal ettiğinden, “Cannata und Partners”adlı aydınlatma tasarımı ofisinin ekibinden profesyonel destek alıyor.
Sol fotoğraf: Heykel birbirine doğru kayan tektonik plakaları simgeliyor. Zemine yerleştirilen LED dizileri yüzeye orantısız olarak yansıyan ışık veriyor ve böylece tüm dinamiği gösteriyor. Aydınlatma sayesinde taşa kazılan rakamlar büyüleyici bir etki yaratıyor. Arka plandaki mavi ışık sayesinde meydanın sahnesi dikey olarak sınırlanıyor. Sağ fotoğraf: Planlama aşamasının görselleştirilmesi: Resimde arka planda aydınlatılan müze görülüyor. Bu simulasyonda alüminyum yıldız meydanın farklı bir alanında duruyor gibi görünüyor.
Sonuç olarak şöyle bir tasarım ortaya çıkıyor: Piazza dei Guidi ‘yi tek veya çok katlı birçok bina çevreliyor. Bunların arasında biraz önce bahsedilen müze, bir kilise, bir manastır, belediye binası ve birkaç özel bina yer alıyor. Birlikte yatay bir kulis oluşturuyorlar ve aynı zamanda meydanın mekânsal sınırlarını çiziyorlar. Kemer biçimli aralıklara sahip olan müze, planlamaların çıkış noktasını ve en önemli kısmını oluşturuyor. Durumu tekrar resimsel olarak tarif etmek gerekirse: Buradan Leonardo’nun ruhu yeni meydanın tasarım sürecine çoktan dahil olmuş. Müzenin simgelediği tarihin derinliklerinden sanki Leonardo’nun kolu uzanarak kasabaya kadar erişiyor.
Binaların kenarları kaldırım taşları ile döşenmişken, meydanın merkezi büyük gri taş plakalar ile kaplı. Farklı biçimlerde döşendikleri için bir tür mozaiği andırıyorlar. Bu görüntü iki boyutlu değil, çünkü meydanın bazı
Piazza dei Guidi, Vinci - İtalya
Müzenin cephesi çatı oluklarının hemen altına monte edilen Wallwasher türü lambalar ile aydınlatılıyor. Işık sayesinde taş ve duvar yüzeylerinin sıcak renkleri ortaya çıkıyor.
Entegre aydınlatma sayesinde ise alüminyumdan yapılmış yıldızın alt uçları görsel olarak tabandan yükselirmiş duygusu yaratıyor.
Belediye binasının Wallwasher türü lambalar ile aydınlatılan cephesi müzenin karşısındaki kenara sınır yapıyor. Uplight’lar ağaçları sahneleştiriyor ve dikey görüntüyü ortaya çıkartıyor. Fiber optik kaldırım kenarlarını belirginleştiriyor.
alanları eşit düzlükte değil. Bazı yerlerde küçük yükseltiler görülüyor. Başka yerlerden büyük biçimli, yan yerleştirilmiş kaplamalar veya üç boyutlu formasyonlar sanki yerin derinliklerinden yukarı doğru yükselirmiş gibi görüntü veriyor. Tüm yer kaplamalarının yüzeyleri sanatsal bir biçimde işlenmiş. Mimmo burada oluşturulan şekil, çizim ve biçimlerin motiflerini, da Vinci’nin çizimlerine dayandırıyor. Tüm bu çalışmalar iki türde uygulanmış. Taşlara uygulanan rakam ve yazı işaretlerinin olduğu yerlerde çukurlar oluşturulmuş. Diğer tarafta ise küçük gümüşi, zemine yerleştirilen mozaik taşlarla yapılan çizimler daha öne çıkıyor.
Tasarım süreci içinde aydınlatma tasarımcılarından, bu tesise en iyi şekilde entegre olabilecek bir ışık sistemini geliştirmeleri istendi. Tasarımcılar tarafından seçilen tarz, yine bu sayıda tanıtılan Legnano kentinin aydınlatma tasarımı gibi, bugüne kadar bir kentin tarihi merkezi için yapılan projelerden çok farklıydı. İki projeyi birbiri ile birleştiren tek unsur her iki kasabada önemli role sahip olan tarih. Ancak Legnano kasabasında tarih kendisini mimari doku ile gösterirken, Vinci’de, zamanın tanıkları taş yapılar daha az rol alıyor. Legnano’da Bazilika gibi yapılar, mekanın eşsizliğinin ve orjinalliğinin başlıca kanıtı. Vinci’de ise bu, kasabanın üzerinde ve kasabanın havasını belirleyen etkileyici bir kişiliğin yaratıcı ruhu. Burada tarih maddesel bir biçimde görülmüyor, bu nedenle mimari (ayrıntıları itibariyle değerlendirilirse, çok belirgin olmayan bir mimari) sahnenin belirleyici elemanları olarak değil, daha çok fon olarak ortaya çıkıyor. Tasarım ekibi de zaten bu nedenle mimariden bağımsız çalışıyor ve sanatsal özgürlüklerini kullanabiliyor.
Aydınlatma tasarımının geliştirilmesinde Filippo Cannata, ayrıca çevredeki bina cephelerini aydınlatma ve mimari ve meydanın özelliklerini ortaya çıkarma gibi “klasik” çalışma tarzına da mesafe koyabildi. Bunun yerine meydanın, geceleri bir sahneye dönüşmesi fikrini kullandı. Bu sahnede sanatsal biçimde tasarlanan elemanlar aktör olarak görev aldı. Artık her gün geceye geçişlerde ve suni ışık ile kulisin müşterek oyununda çok etkileyici bir metamorfoz gerçekleşiyor...
Bu oyuna şöyle yakından bir bakalım. Gündüz çekimlerinin yapıldığı zaman zarfında İtalya, efsanevi güneşli günlerinden birinde değildi. Bulutlu bir gökyüzünün altında, meydan kendisini olduğundan daha ciddi gösteriyor. Uygulamalar gri sönük tonlarda izleniyor. Tamamen karanlıkta ise gerçek potansiyel, tasarım ekibinin planındaki tüm fikirler ortaya çıkıyor. Her şeyi neredeyse eşitçe kapsayan büyük ışık kaynağı güneşin batması ile çeşitli görüntülere sahne olan suni ışık uygulamasının oyunu başlıyor.
Meydana istenen sahne özelliğini vermek için aydınlatma sanatçısı, belirli binaların cephelerini seçti. Mekânın yatay sınırları, birbirine bakan ve aralarındaki meydanla ayrılan iki bina ile oluşturuluyor. Bunlar müze ve belediye binası. Tek katlı binaların cepheleri sahnenin yan kanatlarını teşkil ediyor. Binaların çatı oluklarının altına, görünmeyecek biçimde yerleştirilen Wallwasher türü lambalar bina cephelerini aydınlatıyor. Buradan yansıyan sıcak ışık rengi, malzeme, kiremit ve duvar renkleri ile uyum içinde. Dimmerler ile istenilen ışık yoğunluğu ve verimli bir enerji tüketimi ayarı yapılabiliyor.
Tasarım konseptinin sadece bu özellikleri ile gün içinde hiç görülmeyen, sanki yokmuş hissi verilen mekan etkisi, geceleri ortaya çıkıyor. Aydınlatılan her iki bina, ışık sayesinde birbiri ile iletişim kuruyor, gece gösterisi için sahneyi teşkil edecek mekanı ışıkla oluşturuyorlar. Mimarinin kendisi (özellikle aydınlatılmamış olan) arka planda kalıyor ve tarihin, Mimmo Paladino’nun Leonardo da Vinci’ye adadığı büyük ve büyülü oyunun sahneleştirilmesi için yer açıyor.
Sahne üzerinde yani meydanda aydınlık, yarı karanlık ve karanlık alanların sürekli geçiş yaptığı heyecanlı bir senaryo görülüyor. Temel aydınlatma, cephe aydınlatmasının yansımalarından ve başka farklı ışık noktalarından aldığı ışık ile besleniyor. Örneğin, ışık özel bina bloklarının cephelerine yerleştirilen duvar lambaları üzerinden veriliyor. Aydınlatma tasarımcıları, buradaki eski lambaların yerine uygun bir yoğunlukta az ışık veren lambalar kullanmışlar. Manastırın köşesine, meydanın seçilmiş bazı alanlarını aydınlatmak üzere projektörler monte edilmiş. Manastır ve kilisenin yan cephelerinin dik açı oluşturduğu bir bölgede çeşitli bitkilerin bulunduğu özel küçük bir mülk yer alıyor. Sık bir bitki örtüsünün arkasında zemine yerleştirilen mavi renkli LEDlerin ışığı manastırın yüzeyine yansıtılıyor ve böylece sahnenin arka planı oluşturuluyor.
Şekillerin geometrisini öne çıkartmak için meydana da lambalar yerleştirilmiş. Bunlar suyun yansımaları ile oynuyor, ışık ve gölge, gerçek ve gizem arasında bir bağlantı kuruyor. Örneğin alüminyumdan yapılmış yıldız, sanki yer çekimine karşı geliyormuş görüntüsü yaratıyor. Işığın zekice uygulanması, heykele sanki sudan dışarı çıkıyor izlenimi veriyor. Yine zemine yerleştirilen ışık iletkenleri sayesinde parıldayan yıldızın alt uçları belirgin noktalar olarak görünüyor. Çevre yollarda soğuk beyaz ışık (4000 Kelvin) uygulanmış. Dolayısıyla gümüş renkli mozaik parçaları ışık parıltıları saçıyor.
“Tektonik plakalar” üzerindeki efektler de büyüleyici. Öncelikle ışığın hafif yatık konumlandırılmış heykeller üzerinde her noktada aynı olmadığı göze çarpıyor. Ancak burada özensiz bir biçimde çalışıldığını sananlar yanılıyor. Çünkü, fotoğraflara bir iki dakika daha uzun süre bakıldığında, etkileyici efektler görülüyor. Suni ışık, sahnede hayata geçiyor. İzleyenler açısından, bu tektonik plakaların öne çıkışı son derece büyüleyici bir olay. Işık sanki, yanan lavlar biçiminde plakalara doğru akıyor ve sonra gecenin karanlığında toprağa karışarak yok oluyor. Bu şekilde bakıldığında, ışığın orantısız akışı anlamlı, çünkü monoton ışık kaynaklarına rağmen hareket ve dinamiği simgeliyor. Bu efekt, zeminde açılan oyuklara yerleştirilen sıcak beyaz LED’ler (2.500 Kelvin) ile sağlanıyor.
Burada uygulanan ışık, farklı malzeme ile mükemmel bir uyum içinde. Yüzeylere uygun, her malzemenin gücünü
Piazza dei Guidi, Vinci - İtalya ortaya çıkarıyor. Örneğin gümüşi renkli mozaikler gibi, suni ışık alan tüm elemanlar parlıyor. Diğer elemanlar ise karanlıkta kalıyor veya kısmi olarak gece “hayatına” karışıyor. Derinde yer alan işaret ve rakamlar da tam etkilerini güneş battıktan sonra gösteriyorlar. Yukarıdan, yani güneşten artık eşit oranda gelen bir ışık olmadığı için farklı bir görüntü sergiliyorlar. Böylece özellikle yandan gelen ışık, geceleri yiv biçimli olukların bazı alanlarına giriyor. Başka noktalar karanlıkta kalıyor. Esrarengiz bir derinlik oluşuyor. Üzerleri zımparalanmış sayıların olduğu kısmen karanlık olan alan, heykelin ışıklandırılmış yüzeyine güçlü bir kontrast oluşturuyor.
Buradan şöyle bir sonuç çıkartılabilir: Bu tür gösteriler insanları kendine çekiyor. Burada ziyaretçiler, zamanın başka mimari tanıkları veya anıtları önünde saygıyla duran pasif izleyici konumunda değil. İzleyenlerin dikkati, yapının daha üst noktalarına da çekilmiyor. Bakışlar özellikle insani boyutlara uygun olan bir seviyede kalıyor. Yanına kadar gitmek yerine olayın içinde yer alınıyor. Bu tür projeler kamusal alanda aydınlatma tasarımının potansiyeline işaret ediyor. Geleceğe yönelik tasarımlarını yapan kentler artık bir yol ayırımında. Kentler, yaşayanların ihtiyaçlarına göre şekilleniyorlar. Bugün artık ne kent sakinleri ne de turistler günün karanlık saatlerinden çekinmiyorlar, dolayısıyla aydınlatma tasarımı için yepyeni bir alan açılıyor. Bu öyle bir alan ki, geleneksel veya modern mimarinin ışıklandırılmasının da ötesine geçiyor.
Projeye katılanlar
İşveren: Stadt Vinci Mimar: Nicola Fiorillo Heykeller: Mimmo Paladino Aydınlatma tasarımı: Cannata & Partners, Filippo Cannata Uygulanan ürünler:
Altis, GE 21 ve 35 Watt Flüoresanlar, 4.000 Kelvin Fiber Sistemi, ışık jeneratörü, GE 100 Watt , 3.000 Kelvin Fiber Sistem, Fiber optik Simes, Gömülü uplight, GE 35 Watt HIT CRI Lamba, 3.000 Kelvin Kim Lighting, Spotlight, GE 50 Watt Halojen ampul, 3.000 Kelvin DGA, Spotlight, 1 Watt LED iGuzzini, Gömülü ışıklık, 100 ve 160 Watt Ksenon lambası Agabekov, Çizgisel Işıklıklar, 297.5 Watt Ksenon lambası Agabekov, Çizgisel Işıklıklar, 221 Watt Ksenon lambası Bega, Işıklandırma Projektörü, GE 70 Watt HIE Ampul, 3.000 Kelvin Bega, Işıklandırma Projektörü, GE 35 Watt HIT-TC-CE Ampul, 3.000 Kelvin Clay Packy, Hareketli aynalı ışıklık, GE 300 Watt HTI Ampul, 4.200 Kelvin Ledco, Çizgisel ışıklık, 8, 9, 15, 25, 29 ve 35 Watt LED’lerde Erco, “Wallwasher” türü lamba, GE 150 Watt Halojen ampul
Piazza dei Guidi, Vinci - İtalya
Dergide s. 40.