“Ruhun penceresi göz”

Metin: Kai Becker

Yeni bir ışık bilincinin merkezinde insan Hepimiz güneş ışığının gücünün, doğanın döngüsünü ve insan yaşamının ritmini yönetecek kadar büyük olduğunu biliyoruz. Leonardo Da Vinci’ye ait yukarıdaki alıntı güneş ışığının ince efektlerine vurgu yapıyor ve ilgimizi, gözümüz (görme) ve ruhumuz (duygu dünyamız) arasındaki bağlantıya çekiyor. Buna göre ışığın duygularla bir ilgisi var, en iyi ihtimalle kendini iyi hissetme ve en kötü ihtimalle kendini kötü hissetme duygusu ile ilgili. Ancak modern toplumumuzun geniş kesiminde ışığın önemi ve etki alanına çok az ilgi gösteriliyor.

İnsanlara, yaşantılarında sahip oldukları en önemli şeyin ne olduğu sorulduğunda çoğu, muhtemelen “Sağlık” diyecektir. Bu konu ile ilgili olarak bilgi veren, artık sayısına ve içeriğine sahip olunamayacak kadar çeşitli olan dergiler, televizyonlar ve internet sayfaları, sağlık bilincinin son yıllarda önemli ölçüde arttığını gösteriyor. Çevre sorunları, en iyi beslenme biçimleri veya sağlık için spor, giderek önem kazanırken ışık konusu, özellikle ışığın kalitesi ile ilgili hususlar halk arasında neredeyse tartışılmıyor. En iyi ihtimalle konu yaz aylarında güneşe çıkacaklara, aşırı UV ışınlarının verebileceği zararlar ile ilgili uyarılar yapmakla kalınıyor. Göreceli olarak ışığın kış depresyonları (SAD)

üzerinde veya nörodermis ve psoriasis gibi cilt hastalıklarında iyileştirici etkisi de biliniyor. Tüm diğer konuları, uzmanlar kendi aralarında tartışıyorlar. Işığın, insanın organizması ve bunun sonucunda kendisini iyi hissetmesi ile ilgili önemi, kamu tarafından neredeyse bilinmemeye devam ediyor.

Işık ve İnsan Sanayi devriminden beri insanın ışığa olan bağlantısı önemli ölçüde değişti. Binlerce yıldır varolmamızı belirleyen doğada ve doğayla yaşam, sanayileşme sürecinde teknik ve toplumsal gelişmeler ile tamamen değişti.

Yaklaşık yüz yıl önce toplumların çoğu günlük yaşantılarını tarla ve bahçelerinde dışarda geçirirken bugün, günümüzün çoğu zamanını suni ışık altında kapalı mekanlarda geçiriyoruz. İnsan bedeni için hayati önem taşıyan ışık miktarının çoğu pencereden girene kadar kaybolduğu için, güneş ve gün ışığı artık bize filtrelenmiş biçimde ulaşıyor. Gerekli dengelemeyi sağlamaz isek, akut ışık eksikliği sağlığımızı tehdit edebilir. Bu tespiti en azından Alman tıp bilimcisi ve ışık terapisti Alexander Wunsch ifade ediyor. Wunsch’a göre insanlar evrimleşme süreçleri içinde güneş ışınlarının tayfına uyum sağladılar ve sağlıklı kalmak için buna ihtiyaçları var. Muhtemelen 19’uncu yüzyılda bir çiftçi mesai saatinden sonra güneşlenme ihtiyacı duymazken (ki bunun için muhtemelen vakti bile olamazdı), günümüzde ışığa aç olanlar balkonlarda, parklarda ve güney kıyılarının plajlarında güneşe yatma çabası içinde. Artık dünyaları binalaştırılmış insanlar, gün içinde eksikliğini duyduklarını

Görülebilir ışık, güneş ışığı tayfının sadece bir kısmıdır. Araştırmacılar güneş ışığının tüm dalga boylarının insanlar üzerinde olumlu etkiler yarattığına işaret ediyor. Elektrik ışığı ise genelde görebildiğimiz ışığın dalga boylarını taklit etmekle sınırlı. © Grafik: www.silhouette.com telafi etmek istiyorlar. Güneş ışığına olan açlıklarını (“Güneş depolama ihtiyacı”) karşılıyorlar.

Uzun bir süredir, insanların güneş ışınlarından yeterli miktarda faydalanmadıklarında bedensel ve ruhsal olarak hastalandıkları biliniyor. Kış aylarında birçok insanın geçirdiği Sezona Bağlı Depresyon’u (SAD) tanımlayan ilk kişi, Dr. Norman E. Rosenthal oldu. SAD’nin ne olduğunu tanımlamak için Joseph Wechsberg, senenin 49 gününü karanlıkta geçiren Norveç’in

Tromso kentinin halkını örnek olarak gösteriyor. Wechsenberg’in kayıtlarına göre bu şehirde yaşayanlar, çoğu zaman yorgunlar ve sabahları çok zor ritimlerini yakalayabiliyorlar. Işık eksikliğine bağlı olarak ayrıca uyku bozuklukları, enerji eksikliği ve depresyonlar bildiriliyor. 49 karanlık günden sonra güneş kendisini göstermeye başladığında halkın neredeyse kendine geldiğini belirtiyor. Bu olay kentte büyük bir festival “Güneş günü” ile kutlanıyor. Okullar ve iş yerleri erken tatil oluyor, güneşin dönüşü ve ilk güneş ışınları göz yaşları, dualar ve özel dilekler ile karşılanıyor.

Mimaride ışık Bu tür gözlemler, doğal ışık ve insanın kendisini iyi hissetmesi arasındaki bağlantıyı ve ışık kalitesi (en azından normal görme fonksiyonları için) açısından ve tayf içindeki bileşimi açısından, insanların gün ışığını tercih ettiklerini gösteriyor. Ancak günümüzde tamamen binalar ile kaplı çevrede; çocuk yuvalarında, okullarda, iş yerlerinde ve evlerimizde maruz kaldığımız ışık koşulları buna uygun değil.

Bu duruma şaşırmamak mümkün değil, aslında bunu sağlamak mimarinin görevi olmalıydı. Beşeri coğrafya bilimcisi Jürgen Hasse, “Fonksiyonları olan mekanlar, insani ihtiyaçları karşılayacak yerler olarak tasarlanmalı” diyor. Profesyonel aydınlatma planlamasının mimarların uzmanlık alanında olmadığı, penceresiz mekanlarda insanların gün ışığı almaksızın; dış dünya, gün veya yılın herhangi bir zamanına bağlantıları olmaksızın geçirdikleri yanlış tasarlanmış binalar, alışveriş merkezleri ve ofis komplekslerinden belli oluyor. Aslında inanılmaz bir durum, çünkü gün ışığı koşullarının iyileştirilmesi ile kaza oranlarının veya hastalanmaların belirgin bir ölçüde azaltılabileceğini, gün ışığı tekniği rapörtörü Wolfgan Cornelius deneyimlerine dayanarak söyleyebiliyor. Işık koşulları açısından mimarinin, insani ihtiyaçları çoğu zaman karşılamadığını Profesör Gerhard Auer (Braunschweig/Almanya Teknik Üniversitesi) 1991 yılında yayınladığı “Sezmek ve Planlamak” başlıklı yazısı ile şikayet ediyor. Yazısından yedi yıl sonra ışık konusunda bilinçlenmeye doğru bir eğilim olduğunu kaydediyor ancak daha önce de olduğu gibi “Işığı tasarlama olanaklarına karşı duyarsızlığın” genelde sürdüğünü de belirtiyor.

Bu bizi hiç şaşırtmıyor, çünkü inşaat sektöründe ışık bilinci sadece, eğitimleri çerçevesinde ışık planlamasına yeterli ilgiyi göstermeyen mimarların, ışığın önemine hassasiyet kazanmaları ile oluşturulabilir. Andreas Schulz’un (Aydınlatma planlamacısı ve Hildesheim/Almanya Yüksek Okulunda Profesör) “Mimarına bağlı” cümlesindeki kilit vurgusu buna işaret ediyor. Schulz’a göre

“yeni inşa edilen binaların belki yaklaşık yüzde 99’u, aydınlatma tasarımcısı planlamaya dahil edilmeden yapılıyor”.

Suni ışık kalitesi Günışığı genelde insanların ihtiyacını karşılamak için yeterli olmadığında, bu eksiklik suni ışık ile tamamlanmaya çalışılıyor. Ancak doğru düşünülmemiş yöntemler de istenmeyen yan etkiler doğurabilir: Yıllar önce, foto biyolojik araştırmaların öncüsü Dr. John Ott güneş ışığının tüm dalga boylarının insanlar üzerinde olumlu etkisi olduğunu tespit etmişti. Buna karşın sunulan çeşitli suni ışık kaynakları, doğal ışığı sadece taklit etmekten öte gitmiyor. Bazen başarılı olunuyor ve bazen olunamıyor. Farklı ışık kaynaklarının insan organizması üzerinde etkisini araştıran Alexander Wunsch, “aydınlatmada doğanın sunduğu tayfın dışındaki her sapmanın bir patojen potansiyeli olduğu” sonucuna varıyor. Bu konu ile ilgili araştırmaları John Ott, zaten 1973 yılında gerçekleştirdi. Araştırma için okul çocuklarını deney amaçlı penceresiz odalara soktu. Çocuklar bir odada kendisi tarafından geliştirilen ve günışığının dalga tayfına benzer tam tayf lambası altında öğrenirken, bir diğer oda geleneksel flüoresanlar ile aydınlatıldı. Sonuçlar kesindi: Flüoresan ışığı altında öğrenen

PraTİK TASARIM KONULARI Yeni Bir Işık Bilinci 71 çocuklar hiperaktivite, yorgunluk ve dikkat eksikliği gösterdi. Dr. Harr Wohlfarth tarafından Kanada’da yapılan bir başka araştırma aynı sonuçları gösterdi. Dr. Wohlfarth, tam tayf ışık veren lambalar yerine geleneksel flüoresanlar kullandı. Çocukların düşük olan tansiyonları yükseldi ve davranışları olumsuzlaştı.

Alexander Wunsch (PLD Nr. 53) günümüzde kullanılan lambaların biyolojik etkilerini araştırdı ve güneş ışığı kalitesi ile karşılaştırdı. Elde ettiği sonuçlar, ampul ışığının görülebilen güneş ışığı alanında insan için en uygun dalga tayfına yakın olduğunu gösterdi.

Bu tür araştırma sonuçları çoğunlukla kamu ile paylaşılmıyor. Peki, neden? Öncelikle insanlara bu

Normal bir akkor ampulün ve güneşin ısısında iyice ısınmış siyah bir gövdenin tayfı. Dr. Alexander Wunsch: “Yaydığı ışınları tam tayflı ışık olarak tanımlanabilecek tek ampul akkor ampulüdür, çünkü boşluklar olmaksızın veya üst noktalara erişmeksizin tüm dalga boylarını yayar. © Grafik: A. Wunsch konu ile ilgili olarak yeterli hassasiyet kazandırılmadı. Dolayısıyla, genelde ışığın önemi de bilinmiyor. Tabiki kültürel farklılıklar ve doğal kaynaklar ile ilişkiler de büyük önem taşıyor. Örneğin, batı toplumlarında suyun olması doğal bir durum iken, diğer toplumlarda dünyanın en değerli elementi olarak kabul ediliyor. Temel olarak, doğaya yakın ve doğada yaşayanlar ezelden beri sahip olunan elementlerle daha bağlantı içindeler. Çoğumuz için ışık öyle doğal ki, insan biyolojisi ve psikolojisi açısından çeşitliliği, etkisi ve önemi konusunda hiçbir başka düşünce üretmiyoruz.

Işığın varlığını olduğu gibi kabul ediyor ve görme işlemimiz için kullanıyoruz. Nefes aldığımız havayı ve nefes alma sürecini düşünmediğimiz gibi. Ancak tüm bunlar olaylar dengesinde olduğu kadar işliyor. Hava örneğinde kalacak olursak: ne zaman havanın bileşiminde olağandışı birşey olursa veya yanlış birşeyi kokladığımızda dikkatimiz açılır.

Hava kalitesi belirgin bir biçimde kötüleştiğinde insanlar sağlıklarının tehdit edilebileceğini anlıyorlar. Benzer tepkiyi ışıkta gösteriyoruz, örneğin gözümüz rahatsız edici ışık tarafından kamaştığında. Doğrudan güneş veya açık renkte yansıyan ışık kaynaklarına bakmamaya çalışıyoruz.

İşyerindeki kötü ışık ortamlarını ise (titreşme, penceresiz ortamlar) neredeyse çoğu insan hemen algılamıyor. Belli bir süre sonra kötü ışık koşullarına tepki gösterdiğinde ise birey kötü ışık koşullarının nedenini araştırma konusunda çaresiz kalıyor. Bunun böyle olması gerekmiyor, çünkü artık çeşitli bilimsel araştırmalara sahibiz. Işık kaynakları ve bunların insan sağlığı üzerine etkisi farklı değerlendiriliyor. Dolayısıyla artık, aydınlatma tesislerinin sağlığı etkileyen unsurlar olması durumunda, bunun sorumluluğunu kimin üstleneceği konusu ortaya çıkıyor. ABD’de tütün sanayisine karşı açılan davalar istikameti gösteriyor. Eğer, uygunsuz ışık kaynakları nedeniyle kullanıcılarda hastalıklar arttığında, lamba üreticilerine karşı da benzer davalar açılabilecek mi?

Farklı suni ışık kaynaklarının kalitesi hakkında bilgi ne kadar az yaygın ise, enerji verimliliği nedeniyle ampulün yasaklanması konusunda şu sıralarda yaşanan tartışmalar da muhtemelen az biliniyor. Halk, yine vidalanan duylara sahip, alternatif olarak göklere çıkartılan flüoresanların yüksek miktarda zehirli maddeler içermesine veya kötü renk yansıması olduğuna önem vermiyor. Ancak artık yazılanların satır aralarında ümit verici sesler duyuluyor gibi. Tartışmalarda ışık kalitesi, yaşam kalitesi ve sağlık gibi unsurlar suni ışık kaynaklarının merkezi unsurlarına dönüşecek gibi. Çevre ile ilgili ürünlerini gönderi usulünde satan bir Avusturyalı firma, ekolojik ürünler talep eden müşterilerinden şöyle özür diliyor: “Tabii ki temelde enerji tasaruffu sağlayan ışık kaynaklarını tercih ediyoruz ve Edison ve Goebel’in kömür iletkenli ampulü bu felsefeye uymuyor”. Diğer taraftan aynı kişi, müşterilerine ağızla üflenmiş bir camdan yapılmış ve genel bir servis ampulü ile donatılmış lambayı övüyor. Karbon iletken sayesinde ışık parlamıyor, yüksek kırmızı içeriğe ve iyi dalga uzunluğuna sahip.

Demek ki; elektrik, enerji tüketen şeytan icadı bir şey değil, aksine, iyi aydınlatılmış bir çevreye olan ihtiyacı karşılayan bir ışık kaynağı. Kullanıcının kendisini iyi hissetiği ışıklı bir ortam için her ne kadar utangaçlıkla formüle edilse de, açık bir tespit. Bu tespit içinde kullanılan uyum veya kamaşmama gibi terimler ışık ile bağlantılı ilginç bir unsura dikkat çekiyor: Satıcı ışık durumunu tanımlamak için, duygularla ilgili ifadeler kullanıyor. “Işık duygu demek. Duyguların da iyi olması gerekir” cümleleri Münihli aydınlatma tasarımcısı Ingo Mauerer’i şu sonuca vardırıyor: “Kötü ışık mutsuz ediyor”.

Tasarımcıya göre “ampul, sanayi ve şiirin bir sembiyozu”. Thomas Alva Edison’un keşfinden bugüne tasarımcı bundan vazgeçmek istemiyor.

Işık sanayisinin rolü Çoğu tıp bilimcisi ve profesyonel

Ingo Mauer tarafından tasarlanan “Lucellino” – Akkor ampule bir methiye. Akkor ampul ile ilgili halen dünya çapında süren tartışlmalar kapsamında giderek daha fazla kişi ışıkk kaynaklarının biyolojik ve fizyolojik unsurlar açısından değerlendirilmesini istiyor. © Fotoğraf: Ingo Maurer’in Basın Arşivi aydınlatma planlamacısı giderek daha kaliteli ve sağlık açısından zararsız ışık kaynaklarına dikkat çekerken, sanayi, ısrarla ve sadece satış optimizasyonu açısından bakıldığında, anlam kazanan pazarlama konseptlerine tutunuyor.

Aşırı talep yaratılması ile para kazandıran ve enerji tasarrufu sağlayan lamba örneğinden hareketle Philips sözcüsü Bernd Glaser ve Osram sözcüsü Reglindis Pfeiffer “enerji tasarruflu lambaların getirisi bizim için daha yüksek” diyorlar. Üretici açısından bakıldığında, bunlar gayet anlaşılır ifadeler, çünkü sonuç olarak ekonomide kâr optimizasyonu hedeflenir. Ancak, sanayinin siyasi sinyallere ve alıcı davranışlarına da tepki gösterdiği bilinir. Bu en azından bilinen en basit ekonomi kuralıdır. Buna göre, kalitesi yüksek ışık kaynaklarına belli talep olan yerlere, üreticilerin uygun teklifler getirmesi gerekir. Brighton’daki çocuk hastanesinde (makaleyi bu sayıda okuyabilirsiniz) görülen örnekte, insanların sağlığına uygun kaliteli ürünlerin, sanayi ile işbirliği içinde geliştirilebildiği ortadadır. Her ne kadar bu örnekte de flüoresanlar kullanılmış olsa dahi, aydınlatma tasarımcıları ve sanayi arasındaki başarılı işbirliği sayesinde geleceğe doğru istenilen yol bulunmuştur: Çevremiz için daha iyi ışık istiyorsak, uygun lambaları geliştirmeli ve sanayi üzerinde gerekli talebi yarattırmalıyız. Tabii ki burada nostaljik nedenlerden dolayı bir ışık kaynağını kullanmaya devam etmek söz konusu değil. Kimse bir ampulün enerji tüketiminin diğer lambaların çok altında olduğuna itiraz edemez.

Aydınlatma tasarımı - Geleceğe giden yol Aydınlatma tasarımı dünyasından sayısız örnek, insana odaklı ışık kullanımının çeşitli olanakları olduğunu gösteriyor. Okullarda, iş ortamlarında, ev ortamlarında, müzelerde, ticarethanelerde veya başka durumlarda olsun ışık, tüm bu projelerde atmosfer, ortam havası ve insanların kendisini iyi hissetmesini etkiliyor. Işık ile ilgili birçok (algılama) fenomen önemsenmeden geçiştirildiği için, belli etkilerin nasıl oluştuğu konusuna genelde pek ilgi göstermiyoruz. Ancak, bu etki biçimlerinin iyice incelendiği ve araştırıldığı noktalarda, uzmanların elinde ışığın bilinçli olarak uygulanabileceği ve insanların kendisini iyi hissetme duygusunu artıracağı bir araç mevcut. Bu durum özellikle insanın doğası itibariyle kendisini çok rahat hissetmediği ortamlardaki aydınlatma tasarımında görülüyor örneğin tünellerde. Çoğu kişi tünelden geçerken kendisini rahatsız hisseder. Kendisini çevreleyen tonlarca ağırlıktaki taş, monoton ışık koşulları ve kötü havalandırma ile sıkışmış duygusu ortaya çıkar.

Dünyanın en uzun araç tüneli olan ve Bergen ile Oslo arasında bulunan 24,5 kilometrelik Laerdal tünelinde sorumlu planlamacılar alışılmadık bir yöntem önerisi getirdiler. Tüneli dört bölüme ayırdılar. Bölümler arasında yaklaşık 30 metre genişliğinde mağaralara benzer yapılar oluşturdular. Aynı zamanda ışık planlaması işini verdiler. Mağaralar arasındaki düzenli yol kesimleri için aydınlatma planlamacıları klasik bir aydınlatma konsepti hazırladılar. Buna göre öncelik görme işleviydi ve öngörülen ışık yoğunluğu ön plandaydı.

Bölümler arasına inşa edilen üç mağara için Norveçli aydınlatma tasarımcısı Erik Selmer, olumsuz etkilerin algılanmasını olumlu ilişkilendirmeler ile değiştirecek bir aydınlatma tasarımı yaptı.

Erik Selmer’in konsepti geleneksel ışık planlamasından tamamen farklı çünkü, kullanıcının ihtiyaçlarını gözetiyor.

Mağaraların planlamasında, araç sürücülerinde her bir bölümle yeni bir tünelin başladığı duygusu yaratılmak istendi. Bu ilüzyon ancak, aydınlatma tasarımcısının mağaralar için geliştirdiği aydınlatma konseptinin devreye girmesi ile sağlandı. Konsept, Kuzey yarım kürede güneşin doğuşunu andırıyor, “hepimizin deneyimlediği ve hepimizin bununla ilgili iyi duygulara sahip olduğu bir görüntü: sakin, teselli edici ve güzel” diyor aydınlatma tasarımcısı. Araç sürücülerinin bu sahneyi anında anlaması, doğadaki ışık ve ışık durumlarını zaten bilmemizden kaynaklanıyor. Hepimiz güneşin doğuşunu sayısız kere izledik ve mevcut ortamı ile ilgili belli bir bilgi birikimine sahibiz. Deneyimsiz izleyici genelde bu ışık durumunu sözlü olarak anlatamayabilir ve çoğumuz doğa deneyimlerimizi sözlü olarak suni ışık ortamlarına aktarmakta güçlük çekeriz, ancak hepimiz bu ortamı hissedebiliriz. Bu örnekte hem aydınlatma tasarımcısı hem de tünelde aydınlatma sisteminin testlerinde birlikte çalışan trafik idaresinin çalışanları için Erik Selmer şöyle diyor: “Herkes, nedenini söyleyemedi ancak çok etkilenmişlerdi. Entellektüel detaylar yoktu, sadece muhteşem bir ortam”. Bu tür kelimeler bir kere daha ışığın duyguları açığa çıkardığını veya tetiklediğini ve bu tür bir ortamın teknik terimler ile anlatılamayacağını gösteriyor.

İletişim ve ağ yapısı Bu tür projeler kapsamında ışığın psikolojik ve fizyolojik etkisi ön planda duruyor. Işık uzmanlarının bilgi alabilecekleri kaynaklar temelde mevcut. Işık fenomeni konusunda biyoloji, fizik, tıp, aydınlatma tasarımcılarının laboratuvarları ve başka ortamlardan elde edilen bir çok bilimsel bilgi var. Artık kongreler, paneller veya sempozyumlar çerçevesinde bu birimler arasında bilgi alışverişi de yapılıyor. Ancak yine de yeterince ağ oluşturulamıyor. Farklı branşların temsilcileri biraraya geldiklerinde genelde ortak bir dili konuşamıyorlar, böylece birbirlerinin bilgilerinden faydalanamıyorlar. Bazıları kendi laboratuvarlarında giderek küçülen renkli ışık kaynakları geliştiriyor ve bu ürünleri hemen piyasaya sürerek, mimaride aydınlatma aracı olarak kullanmak için zekice metodlar geliştiriyorlar.

Diğerleri ki bunlar kullanıcılar, bu gelişmelerden faydalanıyorlar ancak dikenlerine de katlanıyorlar. En kötü ihtimalle tıp bilimcilerinin; bilim adamlarının bir sonraki adımda araştıracakları hastalıkları kaydetmeleri gerekir... Sanki bir kısır döngü, çünkü döngünün parçaları aslında birbiri ile ilişkili değil. Bunun nedeni ise genel olarak tamamı için, bilincin oluşmaması ve bunlar arasında bir ağın olmaması.

Göstergeler...

Bir başka örnek: Son on yıl içinde artan göğüs kanseri vakaları ile ilgili olarak kanser araştırmacısı Profesör Richard Stevens, çalışmalarında özellikle geceleri, karanlık olduğunda vücutta salgılanan melatonin hormonuna odaklandı. Melatonin hormonu insanların yorgunluk hissetmesine sebep

Bilinçli veya değil: her gün doğal ışık koşullarını algılıyor, bunları değerlendiriyor ve beynimize, farklı duygularla ilişkilendirilmiş olarak kaydediyoruz. Profesyonel aydınlatma tasarımı, doğadan edindiğimiz referansları insanın geliştirdiği projelere aktararak, olumlu ilişkilendirmelerin yaratılmasını sağlıyor.

Norveç’teki Laerdal tünelinin aydınlatma konsepti için aydınlatma tasarımcıları, Norveç’in geniş mavi gökyüzünde tipik güneş batışını örnek aldılar. Bu sayede, araç sürücülerinin tünelden geçerken korku duymamaları sağlandı. Aydınlatma tasarımı ve fotoğraf: Erik Selmer oluyor. Melatonin vücuttaki diğer hormonları da etkiliyor. Tümörlerin büyümesini yavaşlatıyor ve göğüs kanserinin oluşması ile ilgili önemli bir role sahip olan östrojen üretimini azaltıyor. Gece saatlerinde ışık, karşılaştırmalı olarak daha düşük melatonin seviyesi anlamına geliyor. Bu şüphe üzerine bir dizi araştırmalar başlatıldı. Avusturyalı doktor Eva Schernhammer’in ampirik araştırması, çoğunlukla gece çalışan hemşirelerde göğüs kanseri vakalarının daha fazla görüldüğünü kanıtladı. Bu bağlantının ayrıntılarını araştırmak için Profesör George Brainard öğrencileri gece renkli ışığa baktırdı. Değerlendirme amacıyla, deneklerin kan değerlerini ışık etkisinden önce ve sonra karşılaştırdı. Ve sonuç: Kırmızı

PraTİK TASARIM KONULARI Yeni Bir Işık Bilinci 73 ışık görünürde nötr olarak sonuç verirken, özellikle mavi ışığın melatonin üretimini engellediği ve deneklerin hormon dengesini altüst ettiği görüldü.

Peki, bu tür sonuçlar neye yarıyor? Kim bunları dikkate alıyor?

Profesör Stevens tedbir olarak geceleri mavi ışık kaynaklarından uzak durulmasını tavsiye ediyor. Başkaları ise, mavi ışık efektini araç trafiğinde kullanmaya çalışıyorlar. Bu sayede araç içi mavi uyandırma ışığı ile araç sürücülerinin melatonin üretimini bastırması ve böylece performanslarını artırması hedefleniyor. Bu tür bir lambanın etkisi ve kullanımının altını, Berlinli bir tıp bilimcisi şu ifade ile çiziyor: “ İnsanın dikkatini artırabildiği gibi iç saatini de etkileyebilir” diyor Charite Üniversite Kliniği Psiyatri Bölümü Başhekimi. Ancak bazı uzmanların mavi ışık kullanımı konusundaki ifadelerinden bahsetmiyor.

Herhangi bir doktorun, hastasına kendi biyolojik saati ile oynamasını tavsiye edeceğine şaşırıyor olabilirsiniz. Sonuç olarak uyandırma ışığı, aydınlatma dünyasında iyi niyetle geliştirilmiş ve inovatif birçok fikrin olduğunun iyi bir örneği.

Ancak bilgi akışına ve uzman bilginin paylaşılması konusuna daha çok dikkat çekilmeli.

Işık dili Disiplinler arasında yeterli iletişim ağı olmamasının yanı sıra, ortak bir dilin olmaması da sürecin hızını yavaşlatıyor. Profesör Rudolf Schricker (Coburg/Almanya Yüksek Okulu) farklı sektörlerden gelen aydınlatma tasarımcıları ve bilim adamlarının, aynı dili konuşmadığına dikkat çekiyor. Karşılaştırılabilir bir durumdan Prof. Dr. Heinrich Kramer bahsediyor: “Bir taraf, ışığı fiziksel ölçüler (ölçülebilir ve hesaplanabilir) ile tanımlanabilecek elektro manyetik dalgalar olarak tanımlıyor. Bu bakış açısı, ışığın tüm duygusal, estetik ve psikolojik etkilerini dikkate almıyor. Diğer bakış açısı ise insan algılarına odaklanıyor ve özellikle mimarlar, sanatçılar ve belli aydınlatma planlamacıları tarafından geliştiriliyor”.

Aydınlatma planlamasını gelecekte kullanıcıların ihtiyaçlarına göre yapmak için, her iki bakış açısı da disiplinler arası karşılıklı bilgi alışverişini ve ortak bir dilin öğrenilmesini gerektiriyor.

Heinrich Kramer, ışığı tüm ortaya çıkış biçiminde ve etki türünde dil açısından karşılayacak yeni bir “Aydınlatma Kodu”ndan bahsediyor. Burada hedef, belli duygu ve ortamlara uygun olarak istenilen ışık koşullarını sözlü olarak ifade etmek. “Şeffaf, havadar, evcil veya törensel” gibi terimler tüm katılımcılar arasındaki ilişki ve tasarım sürecinin temeline hizmet edebilir.

Dergide s. 70.