Blue Lagoon, İzlanda

Metin: Guöjon L. Sigurisson, Kai Becker

Fotoğraf: Rafn Sigurbjörnsson

İzlanda bambaşka! Kuzey kutbu yakınında bulunan Atlantik adası birçok uç nokta ile kendisini gösteriyor. Bunlardan ateş ve buz muhtemelen en sık görünenleri. Ancak ışık durumu da görmeye değer: gündüz gibi geçen yaz geceleri, gökyüzünde hayranlık uyandıran kuzey ışıkları ve etkileyici karanlığı ile kış ayları. İzlanda’lı aydınlatma tasarımcısı Guöjon L. Sigurösson adadaki ışık durumu ve uygulamada olan aydınlatma tasarım trendleri hakkında bilgi veriyor. Uygulamada İzlanda usulü aydınlatma tasarımının ne anlama geldiğini en iyi şekilde Blue Lagoon’dan çekilen nefis fotoğraflar aktarıyor.

İzlanda’yı düşündüğümüzde belki ilk akla gelenler Kızıl Erik, Leif Eriksson ve Björk oluyor. Ancak ateş ve buzdan olan ülke bundan çok daha fazlasını sunuyor. Yaklaşık yüzde onbiri buzullar ile kaplı olan 103.000 kilometre karelik alana sahip İzlanda, İngiltere’den sonra Avrupa’nın ikinci büyük ada ülkesi ve aynı zamanda dünyanın en büyük volkanik adası. Yaklaşık 307.000 nüfusun 192.000’i başkent Reykjavik’te yaşıyor. Son yıllarda turizm, güçlü ekonomik bir faktör haline geldiğinden, İzlanda’lılar gelirlerini uzaklardan gelen misafirlerinden sağlıyorlar. 2000 yılında yapılan resmi istatistikler, adada kendi halkından daha çok turist yaşadığını gösteriyor. Ziyaretçiler özellikle eşsiz doğal güzelliklere, buzullara, at binme olanaklarına ve de geçmişten beri bilinen İzlanda’nın banyo kültürüne hayranlar. En sevilen banyolardan biri başkente yakın Grindavik’de açık havada kurulu Blue Lagoon.

Bir İzlanda Başarı Hikayesi: Blue Lagoon Lagünün 1990’lı yıllardan beri kaydettiği başarı, tedavi edici etkisi olduğu söylenen yeraltı kaynaklarının kullanımına dayanıyor. Jeotermal deniz suyunun iyileştirme gücü ise mineral ve su yosunlarının benzersiz karışımından kaynaklanıyor. Sağlık merkezine yapılan bina eklemeleri ile, projenin başarı hikayesi artık bir bölümle tamamlanmış.

Ana binadan yaklaşık yarım kilometre mesafede, volkanik adasının tuhaf doğasında yer alan bir başka banyo mekanı artık ziyaretçilerin hizmetine sunuluyor.

Yeni sağlık merkezi volkanik lav ile örtülü tuhaf bir çevreye sahip. Büyük pencereler, binayı yeterli gün ışığı ile besliyor ve dışarıdaki muhteşem görüntüye bakış olanağı sunuyor. Resmin solunda yer alan otel alanının da ayrıca bir avlusu var. Teras biçimli yerleşimi sayesinde, odalardan direkt çevreye çıkış var. Lagün direkt binaya bitişik ve girintili çıkıntılı çevreye doğru farklı istikamette ilerliyor.

Yeni binanın bulunduğu yosunlaşmış lav kaplı alanın adı “illahraun” ve “kötünün lavları” anlamına geliyor. Arka cephede Atlantik Okyanusu görülüyor. Tek katlı bina, çevrenin aşağı ve yukarı kıvrımlarına uyum sağlayacak şekilde inşa edilmiş. Çatısı çevredeki lav taşları ile kaplı. Fotoğrafın sağında, küçük teraslarından direkt olarak lavla kaplı bölgeye çıkılabilen otel odaları görülüyor.

500 metrekareyi bulan ve lagünü andıran banyo, lav bölgesinin doğal girintilerini çevreliyor ve havuzu iki alana bölen bir tepeden oluşuyor. Havuzlardan biri direkt kliniğe bitişik iken, diğeri biraz daha uzakta doğaya sınır yapıyor.

Proje yöneticilerinin asıl hedefi, binayı doğa ile uyumlu olacak şekilde planlamak ve daha sonra bölgeye entegre etmekti. Dolayısıyla 2.700 metrekare zemine inşa edilen yeni bina tek bir seviyeyi kaplıyor. Ancak bu seviyede hem klinik alanı hem de kalıcı misafirler için 15 otel odası bulunuyor. Her bir binanın yüksekliği birbirinden çok az farklı, böylece tuhaf tepelere sahip çevrenin ritmi de değerlendiriliyor. Çevredeki doğaya olan ilişkiyi kullanılan malzeme de yansıtıyor: önceden hazırlanan, dışardan izole edilen beton birimleri, yüzeyleri çevredeki lav parçacıkları ile özel olarak sıvanarak üretilmiş.

Düz çatı da iri lav parçacıkları ile kaplı. Bina, üzerinde kullanılan malzemeleri itibariyle de çevresiyle uyum içinde. Aslında bu şekilde ayrıca malzemenin rüzgarı kırıcı ideal özelliklerinden de faydalanılmış olunuyor.

Kullanıcıların Kuzey Işıklarının eşsiz kalitesinden sınırsız yararlanabilmeleri için, mimar iç mekanların azami ölçüde günışığı almasına önem vermiş. Bu hedefin sonuçları, bariz biçimde geniş alanlı pencere önlerine yansıyor. Tedavi mekanları ve hizmet alanları lagüne bitişik. Otel odalarından ise, lav kaplı çevre görülüyor. Uzun süreli kalan konuklara tahsis edilen odalarda büyük pencereler ve doğaya direkt geçiş sağlayan birer teras yer alıyor. Otelin bir kanadında ise kapalı bir avlu, binanın dışındaki vahşi lav görüntüsüne kontrast oluşturuyor.

Sağlık merkezinden geçen beyaz bir duvar, konukları giriş alanından lagüne kadar yönlendiriyor. Duvarın rengi, kaynak suyundaki silisyum ile benzer renkte. Kliniğin tedavi olanakları hem otelin konukları hem de günübirlik gelen konuklara açık olduğundan, duvar, sadece otel konuklarına açık olan tedavi alanlarını ayırıyor.

Işık ve Gölge Arasında Yeni sağlık merkezinin aydınlatma konsepti için aydınlatma tasarımcısı Guöjon L. Sigurösson görevlendirildi. Aydınlatma konsepti için yerel günışığı koşulları baz alınmış. Her aydınlatma planlaması için bir kilit fonksiyon mevcut. Izlanda halkının yerel ışık koşulları ile ilgili verdikleri tanımlamalar çok enteresan. Özellikle, örneğin Merkez Avrupa halkının tanıdığı günışığı ile karşılaştırılamayacak olan aşırı uçlar etkileyici. Örneğin İzlanda’lı Unnur Jökulsdottir yaz ortasında günışığı ile ilgili gözlemlerini bize şöyle aktarıyor: “Evimin önündeki çim alandan beyaz kumsala doğru yürüdüğümde kuzeye bakıyorum. Güneşe doğru. Gece, saat 01:30. Her şey bu güneş tarafından altın veya kızıl yansıyan bir ışığa gömülmüş. Uzun bir günün ardından yorgun ve şişkin bir şekilde deniz ufkuna doğru batıyor. Ama sonra, bir anda ufuk çizgisine değecekken, güneş görüntüsünü değiştiriyor. Berrak bir sarı renk içinde ve masumca yine yukarı doğru dans ederek yükseliyor. Dansı yeni bir güne doğru. Ve sonra, sekiz saat sonra uyandığımda, güney doğuda bir yerde gökyüzünde güneşi yine görüyorum.”

Dolayısıyla, yaz aylarında dış alan için suni ışığa ihtiyaç yok. İç mekanlarda ise, aydınlatma tasarımcısı, pencere olmayan bölgelerin suni ışık ile desteklenmesi gerektiğini biliyor. İzlandalılar bu dönemin değerini çok iyi biliyor, çünkü ışık koşulları doğayı gün boyu doğal renklerinde gösterme ve algılanma olanağı yaratıyor.

Ancak ışık olmayan yerde gölge de yoktur! İzlanda yazı kısa sürüyor ve kış aylarında ışık durumları tamamen aksi yönde değişiyor. Sanki “karanlık kış günleri” tabirinin buradan çıktığı düşünülebilir. Kış aylarında ada kademe kademe kalıcı bir karanlığa dalıyor. Dışarıdan gelenler için önce ürkütücü olarak algılanan bu durum, yerel halk için çok çekici, ki Guöjon L. Sigurösson bunu vurgulayarak belirtiyor. Guöjon L. Sigurösson’a göre ada halkı karanlığın bu güzelliğinin, yıldızların ışıklarının ve gökyüzünde kuzey ışıklarının hareketinin tadını çıkartıyor. Çok yakın bir çevreyi biraz aydınlatan bir mum ile insanların kendilerini çok iyi hissettiklerini belirtiyor. Üstüne üstlük bir de kar yapmış ve ay ışığı ile çevre aydınlanmış ise, karanlık nedeniyle depresyona giren kişilerin dahi bu dönemi aşmalarına yardımcı olacağını söylüyor.

Kış döneminde sahne suni ışığa ait. Eksik olan günışığının tamamen yerini alıyor. Aydınlatma tasarımcısının gözlemlerine göre, suni ışık ile çalışma biçimi son yıllarda bir hayli değişmiş. İnsanlar, günışığının kendilerine sağladığı ortamdan vazgeçmek istemediklerinden dolayı, suni ışığa olan talep artmış. Sözkonusu eğilimin, ev kullanımında olduğu kadar iş alanlarında da mevcut olduğunu belirtiyor. İnsanların giderek daha fazla ışık kalitesi, örneğin lambaların renk ısıları ve yansımaları ile ilgilendiklerinden bahsediliyor. Ayrıca, suni ışığın, günışığının kalitesinden neden farklı olduğunu anlamadıkları belirtiliyor. Müşterilerin ihtiyaçlarını karşılmak için, günümüz İzlandalı aydınlatma tasarımcıları kalite açısından yüksek değerli lambalar kullanmak zorunda. Ada çok kuzeyde bulunduğundan (66o), adalı olmayanlar, güneşin doğuş ve batışını deneyimlemek için aydınlatma tasarımcılarının özellikle düşük renk ısısı olan lambalar kullandıklarını yorumlayabilirler. Ancak, gerçekte Guöjon L. Sigurösson birbiri ile bağlantılı çalışmalarda giderek daha fazla renk ısısı olan, örneğin 4.000 Grad Kelvin özellikli lambalar kullanıyor. Bu lambalar ile, vücudun melantonin üretiminin azaltılması ve günışığı duygusuna yakın bir noktada suni ışığın algılanması hedefleniyor.

Üst sol: Ahşap iç alanlarda kullanılan başlıca yapı malzemesi. Karanlık duvarlar, çevre koşullarının görüntüsü ile örtüşüyor. Tavan alanına monte edilen spotlight’lar mekanda belirgin ışık kümelerinin oluşmasını sağlıyor. Sol alt fotoğraf: Tavana monte edilen spotlight’lar, kaba sıva ile sıvanmış duvarlarda çizgisel ışık efektleri yaratıyor. Alt fotoğraf: Otel odaları büyük pencere yüzeylerine ve bir terasa sahip. Odaların duvarlarına da kaba sıva uygulanmış ve duvarlar toprak rengi tonlarda boyanmış. Ayaklı lambanın ışığı, ahşap zeminin sıcak renklerini öne çıkartıyor.

İşte burada kalınır! Mavi saatlere doğru, kaynak suyun buharı tuhaf kayalıkların arasından yukarı doğru yükseliyor. Sarkıt lambalar mimarinin şekil dilini en uygun biçimde tamamlıyor. Havuz boyunca oturma alanlarının altı, gizli olarak monte edilmiş soğuk katod lambaları ile donatılmış.

Taleplerde yaşanan değişiklikler aydınlatmaya olan yatırımların artmasına neden oluyor. Sonuç olarak, adadaki aydınlatma tasarımının tamamen değişmesine sebep oldu. Bugün birçok eğitimli ve deneyimli aydınlatma tasarımcısı yeni trendleri ve bunlar ile ilgili teknik biliyor ve bunları sunuyor. İzlandalı aydınlatma tasarımcıları çoğunlukla bağımsız danışman olarak görev alıyor, elektronik mühendislerinin ofislerinde çalışıyor ve ücretlerini direkt olarak inşaat sahiplerinden alıyorlar. Uygulamada mimarlar ile yakın çalışmalar yürütüp, her bir proje için ayrı aydınlatma çözümleri geliştiriyorlar. Bazı toptan satıcılar sadece lamba değil, ayrıca aydınlatma tasarımı ile ilgili de hizmet veriyorlar. Çalışmalarının gelirini, tavsiye edilen ürünlerden düşüyorlar.

İzlanda üretimi aydınlatma tasarımı: Blue Lagoon Guöjon L. Sigurösson, Blue Lagoon sağlık merkezi projesinin aydınlatma tasarımı konusunda çalışırken geçirdiği süreci, mimarlar ve yapı sahibi arasındaki iyi işbirliğinin mükemmel bir örneği olarak görüyor. Bu projede aydınlatma tasarımcılarından, konseptlerini geliştirirken, sağlık unsurlarını da dikkate almaları beklendi. Tasarım aşamasının başında, aydınlatmanın merkezde tedavi gören hastalar üzerinde önemli bir etkisi olabileceği ortaya çıktı. Hastalardan birçoğunun deri şikayetleri var. Sağlık merkezine gelenlerin çoğunun vücudunda geniş bölgeye yayılı yaralar olabileceğinden, bu yaraların aydınlatma tasarımı sayesinde mümkün olduğu kadar az görülmesi istendi. Proje geliştirme çalışmaları kapsamında aydınlatma tasarımcıları, İzlanda’nın Resmi Psoriasis ve Egzama Hastaları

Derneği’ni, SPOEX’i aradılar. Dernek, aydınlatma tasarımcılarına, sağlık merkezinde uygulamaya alınacak en uygun renk ısısının tespiti için yapılan deneylerde destek verdi. Deneyler 2.400 ve 6.500 Grad Kelvin arasında renk ısısı olan ve renk yansıması Ra90’a kadar olan ampuller ile yapıldı. Test sonuçları, daha düşük renk ısısı kullanılan lambalar ile hastalardaki yaraların daha az göründüğünü gösterdi. Diğer taraftan, ışığın kırmızı miktarı azaltılıp, mavi oranı artırıldığında yaralar çok daha fazla görülüyordu. Deneylerin sonucunda, tedavi uygulanan alanlarda ağırlıklı 2.400 Kelvin derecesinde soğuk katod kullanılmasına karar alındı. Buna karşılık, örneğin görüşme odalarında 3000 Kelvin derecesinde lambalar kullanıldı. Soğuk katodlu aydınlatmanın bir diğer avantajı da, lambaların, elektrik gücüne göre 50.000 ve 100.000 saat arasındaki yüksek kullanım ömrüydü. Ayrıca dimerler kolay monte edilebildi ve ışık azalma ve çoğalmaları olmadı. Işık yanarken titreşmiyor ve radyo dalgalarının rahatsız edici etkileri bulunmuyordu.

Blue Lagoon’un hizmet alanlarından birinde ise özel bir dinlenme odası bulunuyor. Bu oda, özellikle karanlık kış ayları ile ilişkili olarak gelişen depresyon tedavisi için kullanılıyor. İzlanda’nın karanlık kışına alışık olmayan yabancı ziyaretçilerin çoğu da buradan faydalanıyor ve günışığının taklit edildiği bir ortamda geçici bir çevrede bulunma olanağına kavuşuyorlar. Odada çok büyük bir pencere ve tavanında çatı pencereleri yer alıyor. Burada bir tür ışıklı ara tavan oluşturulmuş ve bu ara katmana ışık geçirgen bir kumaş gerilmiş. Dokunun arkasında 20 cm’lik mesafelerde farklı ısı renklerine (3.000 ile 8.000 derece Kelvin) sahip flüoresanlar monte edilmiş. Gerdirilmiş kumaş hem çatıdan gelen günışığını hem de dört kademede aydınlatılabilen suni ışığı geçiriyor. Bu özel aydınlatmasından dolayı mekan çok beğeniliyor. Ayrıca hastalar, lav kaplı bir duvarı andıran pencereden dışarı bakmanın keyfini yaşayabiliyor.

Blue Lagoon sadece ziyaretçilerin değil, Kuzey Işıkları Ödülü’nün (Nordic Lighting Award 2006) jürisini de etkilemiş. Ödülü veren hakemlerin görüşlerine göre, aydınlatma tasarımı, iç alandan doğadaki havuzlara olan mimari ve mekansal geçişi hassas bir şekilde vurguluyor. Bundan dolayı proje Kuzey Işıkları Ödülü 2006 ile ödüllendirilmiş.

Üstteki fotoğraf: Restoranda otururken de ziyaretçiler doğayı izleme şansına sahip. Çatı penceresinden giren günışığı mekana ek ışık sağlıyor. Daha basık tavana sahip alana geçişi vurgulamak üzere tavana soğuk katod lambaları yerleştirilmiş.

Alt fotoğraf: Otel odalarının kapılarının üzerleri, gömülü olarak yerleştirilmiş soğuk katod lambaları ile endirekt olarak aydınlatılıyor.

Kış aylarında ışık eksikliği depresyon yaratabilir. Bu mekan buna karşı bir çözüm yaratıyor. Farklı renk ısılarına sahip (3.000 - 8.000 derecelik Kelvin) flüoresanlar ile arkadan aydınlatılan bir tür ışıklı ara tavan oluşturulmuş. Duvar ve zeminde açık renkler kullanılmış, dolayısıyla ışık en uygun şekilde yansıma yapıyor. Büyük pencerelerden ziyaretçiler lav kaplı çevrenin keyfini çıkartabiliyorlar.

Projeye katılanlar

İnşaat sahibi: Eldvörp fasteignafélag Mimar: VA-Architekten / Sigridur Sigforsdottir, architect FAI Tasarım takımı: Ingunn Lilliendahl, architect FAÍ / Olga Gudrun Sigfusdottir, architect FAÍ Aydınlatma tasarımcısı: Guöjon L.

Sigurösson / Rafteikning hf iGuzzini - Comfort 26 Watt TC-D; Radius 70 Watt HIT-DE; Linea-Luce 1x28 Watt T5; Light-Up Walk 1x50 Watt white SON İç alanlar:

Kullanılan ürünler

Dış alanlar

Antrox - Kaltkathoden Lampen 2.400 K iGuzzini - Laser Pixel 50 Watt QR CBC 51 Fagerhult - Pleiad SLD 215 1x26 Watt FSM-I Schmitz - Box 3x24 Watt PL-H Ansorg - Tecno TRS 1x100 Watt QPAR 30 Lival Cyli - Con 1x100 white SON Menvier - Ben 3/IS 2x10 Watt (Notlicht) Flos - Stylos 120 Watt PAR 38 ve 150 Watt IAA Üst fotoğraf: Yola döşenen lambalar, suda süt renginde bir görünümü ortaya çıkartıyor.

Sağ sayfa: Blue Lagoon’un mavi saatler içinde dış alandaki havuzları. Ahşap iskeleye monte edilen uplight’lar sayesinde karanlık cephede çizgisel ışık efektleri yaratılmış. Dış cephedeki duvarların sıvası hemen yakın çevreden alınan lav kırıntıları içeriyor. Ön cepheye yerleştirilen lambalar süt görünümlü mineral zengini suyu aydınlatıyor.

Dergide s. 28.