Aydınlatma Tasarımcısının (katma) Değeri

Metin: Mary Claire Frazier

Roche Harbour Projesinin gece aydınlatması: aydınlatma tasarımcısının projenin erken aşamasında görsel olarak en ince ayrıntısına kadar ışık konseptini gösterebilmesi, tasarım ekibi için çok önemlidir. Giderek daha çok görsel bilgileri oluşturan grafikler üzerinde çalışma imkanları ortaya çıkmaktadır. Bu fotoğraf Adobe Photoshop ile hazırlandı ve mimar tarafından çalışılan bir perspektif üzerinden yaratıldı.

Proje ekibine profesyonel bir aydınlatma tasarımcısının dahil edilmesi, projenin büyük bir olasılıkla görsele uygun, keyifli, ekonomik, enerji tasarrufu sağlayan ve kalıcı bir proje olacağı anlamına gelmektedir. Yapı sahipleri, mimarlar, mühendisler, inşaat firmaları ve kullanıcılar; görsel algılama, en yeni teknolojiler, finansal planlama, gün ışığı entegrasyonu ve enerji tasarrufu sağlayan ışık tasarımı ve profesyonel ihalelerde aydınlatma tasarımcısının uzman bilgilerinden faydalanıyorlar. Aydınlatma tasarımcısı, projeye ve ekibe önemli katkılar sağlıyor.

Aydınlatma tasarımcıları ışığa aşık olanlardır. Işığın her fiziki ortama getirebildiği sihir, onların düşünme tarzını ve ruhlarını etkiler ve mekanın veya yapının algılamasını, kendilerinin gördükleri şekilde başkalarına da algılattırma dürtüsünü uyandırır. Tek başına bu tür vizyonları gerçekleştirmek her zaman mümkün olmaz.

Günümüzde inşaat projeleri büyük planlama ekipleri ve inşaat firmaları tarafından gerçekleştiriliyor. Tüm işletmelerde teknolojiler giderek karmaşık bir yapıya büründüğü için, planlama ekiplerinde bulunan kişi sayısı da giderek artıyor. Birkaç asır önce olmayan uzman tasarımcılar ve planlamacılar ekibe dahil ediliyor. Tüm bu olayların dışında kalan bağımsız aydınlatma tasarımcılığı mesleği henüz on beş yıl önce ortaya çıktı.

Birlikte nasıl çalışıyorlar? Karşılıklı saygıya dayanan iyi bir iletişim ve anlayış çok önemli. Katkının sağlanabileceğine dair güven ve bu katkının projede yerini alabileceği konusunda deneyim de ayrıca başarıya götüren yollar. Tabii ki her zaman kolay olmuyor. Aydınlatma tasarımcısı için bu durum, kendisinin ışığa aşık olmasından çok farklı bir şey.

Aydınlatma tasarımı sanat ve bilimin bir kombinasyonu. Çoğu zaman başka aktörler ile daha sıkı işbirliği gerektiriyor. Dolayısıyla aydınlatma tasarımcılarının doğuştan işbirlikçi ve en uygun ekip üyeleri oldukları düşünülebilir. Aydınlatma tasarımcısı nadiren proje lideri olur, ancak katkısı, projenin başarısı açısından önemlidir. Bunu anlamak için aydınlatma tasarımcısını ekibe dahil etmek ile farklı ekip üyelerini incelemek ve çalışmalarının nasıl etki bıraktığını ve tüm projenin bundan nasıl fayda elde ettiğini görmek lazım.

Çoğu projelerde mimarlar yapı sahipleri ile birlikte çalışarak, planı, uygun mekanı ve projenin hedeflerini birlikte tanımlarlar. Mimar, projenin nihai görüntüsünü sergilemek ve hangi fonksiyonları yerine getireceğini göstermek için bir vizyon geliştirir.

Tüm planlama ekibi, mimarın vizyonunu önceden tanımlanan plan ve hedeflere uyacak şekilde yorumlamaya ve uygulamaya çalışırlar.

Binalar giderek karmaşık yapılarda tasarlandıkları için tüm çalışma alanları daha küçük uzmanlık bölgelerine ayrılır. Genel olarak inşaat, makina ve elektronik mühendislerinin, peysaj mimarlarının, iç mimarların ve yapı sahiplerinin katıkılarının sonuca büyük bir değer kattığı bilinmektedir. Ancak aydınlatma tasarımcıları, teknik ve akustik planlamacılar, enerji danışmanları ve iş organizatörlerine çok daha az ilgi gösterilir. Bu durum da, kendisini kanıtlamış olan ekip üyelerinin, projeye katılan yeni üyeler sayesinde sistemlerinin nasıl daha iyi çalışabileceği ve kendi işlerinin nasıl daha kolaylaşacağı konusunda herhangi bir fikirleri olmadıklarını göstermektedir.

Aydınlatma tasarımcısının değerini ilk anlayanlar mimarlar oldu. İyi mimarlar tasarımlarında binalarını ışık ile entegre etmek üzere duygu yaratırlar. Işığın mekanda nasıl bulunduğu veya içinden nasıl geçtiği konusu çoğu zaman içgüdüseldir ve mimara, mekanın hacmi ve şekli konusunda bilgi verir. Aynı duygu, ışık için mimarın gece vizyonunun bir parçası iken, yeni aydınlatma teknolojilerini öğrenmek için gerekli olan zaman, planlama hedefleri içinde uzman bilgilerini engelleyebilir.

İyi aydınlatma tasarımcıları, mimarın kafasındaki vizyonu yorumlar, önce kağıda döker ve daha sonra uygular. Mimar ile soyut bir seviyede iletişim kurma yetisi aydınlatma tasarımcısından beklenen önemli bir özelliktir. Aslında aydınlatma tasarımcısı ve elektronik mühendisi arasındaki fark burada yatmaktadır. Bu yetinin değerini bilenler, aydınlatma tasarımcılarını en etkin şekilde kullanabilmektedir. Estetik hedefler için ortak bir anlayışın olması halinde mimar, aydınlatma tasarımcısının teknik yetisi ve pazar deneyimlerine güvenerek vizyonunun gerçekleştirilmesini sağlayabilir.

Hem estetik hem de fonksiyonel amaçları yerine getirebilmek için, aydınlatma tasarımcısının farklı teknik alanlarda bilgisi olması ve görsellik konusunda duygularının güçlü olması gerekmektedir. Teknik knowhow olmadan, estetik konusunda sonuçlar alınamaz. Zira estetik duygusu olmadan teknik know-how mimar için faydalı olacaktır, ancak aydınlatma tasarımcısı, mimar ile elektronik mühendisi arasında bir ilişki kuramayacaktır, ki bu çok önemli bir noktadır.

Aydınlatma tasarımcıları ile elektronik mühendisleri, ışıklandırmayı fonksiyonel ve de kullanıcı için keyifli ve kabul edilebilir şekilde oluşturmak üzere birlikte çalışırlar. Uzman olarak aydınlatma tasarımcıları en uygun çözümleri geliştirebilir ve aydınlatma teknolojileri uygulayarak mimarın sanatsal vizyonunu gerçekleştirebilirler ve aynı zamanda projenin akışını profesyonel olarak takip eder ve bütçe dahilinde bulunmaya gayret ederler. Aydınlatma planlamasını tüm elektronik şemasına dahil etmek için, elektronik mühendisi ve aydınlatma tasarımcısı arasında doğru bir iletişim olması gerekmektedir.

Mimar ile iletişim, estetik alanların yorumlanmasını gerektirirken, elektronik mühendisi ile iletişim sırasında uzman teknik bilgileri gerekmektedir. Aydınlatma tasarımcısının elektro teknik alanında temel bilgilere sahip olması, problemsiz bir koordinasyon ile kendisini gösterir. Bu sayede ışıklandırma elektro teknik ile uyumlu çalışır. Aynı şekilde elektronik mühendislerinin de teknik olarak yeterli bilgiye sahip olmaları ve yeni teknolojileri yakından takip etmeleri gerekmektedir. Mühendis özellikle, her iki uzman planlamacının çalışma alanlarının kesin tanımlanması halinde aydınlatma tasarımcısının çalışmalarından fayda sağlayacaktır. Çalışma alanlarının kesin tanımlanmaması genellikle, bazı işlerin iki kere yapılması veya hiç yapılmaması hatta proje kalitesinin tamamının etkilenmesi ile sonuçlanacaktır.

Elektro teknikte, görünürde küçük ancak önemli olan koordinasyon sorusu için bir audio-video danışmanının görevlendirilmesi gerekir. AV ve aydınlatma yönetim sistemleri arasında uygun bir bağlantı ile çoklu sistemlerin üzerinden yönetilebilen Touch Screen’lerin problemsiz çalışması sağlanır.

Bu tür sistemler arası iletişim araçlarının koordinasyonu, bunların fonksiyonlarını doğru yapması açısından önemlidir.

Makina mühendisleri, aydınlatma tasarımcılarının bilgilerine iki önemli alanda ihtiyaç duyarlar: ısı miktarının doğru belirlenmesi ve cihazlar daha doğrusu yapı parçaları arasında kalan ara alanların koordinasyonu. Dim etme tertibatına sahip teknik oda veya sanat veya diğer objeler ile donatılmış sergi odaları gibi yan odaların güvenliğini sağlamak için, ısıya dayanıklı makina yapı sistemlerinin aydınlatma ekipmanları ile oluşan fazla ısıyı alması için geliştirilmesi gerekmektedir.

Makina mühendisi lambalar ile oluşan gerçek ışık miktarını değerlendirerek, etkin ve verimli bir sistem geliştirebilir.

Ekipmanların koordinasyonu, çoğu zaman makina, elektronik, inşaat mühendisleri ve teknik planlamacılar tarafından mimar ile birlikte üstlenilen zor bir konudur. En ince ayrıntısına kadar uzmanca işlenmesi, özellikle tavanda boş alanları olan laboratuvar türü binalarda çok zahmet gerektirir. Bu koordinasyon içinde aydınlatma tasarımcısının sorumluluğu, aydınlatma ekipmanının boyutu ve konumu konusunda en doğru bilgilere sahip olmasını gerektirir. Ayrıca, gerektiğinde alternatif çözümleri de önerebilmelidir. Bu tür bir koordinasyonun ön koşulu, ekipte bulunan tüm üyelerin diğer uzmanlık alanlarına ait literatürü okumuş ve anlamış olmalarıdır. Çalışmanın ödülü ise tüm bina sistemlerinin ortak optimizasyonudur.

Peyzaj mimarları; renkler, strüktürler, şekiller ve alanlar ile çalışır. Çoğu zaman ışığın bitkiler ile entegrasyonu sayesinde nasıl bir gece görüntüsü yaratacağı konusunda iyi bir duyguya sahiptirler. Aydınlatma tasarımcısı bitki örtüsünün, yapı ve dokusunun daha iyi algılanmasını sağlayabilir. İnce aydınlık kontrastları ile, göz ilgili objeye yönelir. Işığın gece algılanması, aydınlık bir ortamda aydınlanmasından tamamen farklı olduğundan, aydınlatma tasarımcısı dış alan aydınlatması için farklı yardımcı araçlar kullanmak zorunda kalır. Aydınlatma tasarımcısının öncelikle bu durumu anlaması ve çözümü uzmanca uygulamaya koyması, peyzaj mimarı için son derece önem kazanır. Öncelikle peyzaj mimarı önemli gördüğü bakış açılarını, kullanıcıyı mekan içinde nasıl yönlendireceği ve gece ortamında kamusal trafik bölgeleri için hangi normların geçerli olacağını tanımlamalıdır.

Amerikan Green Building Council’ın LEED (Leadership in Energy and Environmental Design / Enerji ve Çevre Tasarımında Liderlik) programı, dünyanın diğer bölgelerinde, başka kalıcı programların yanı sıra her zaman yapı sürecinin önemli bir elemanı haline geldi. LED danışmanları artık birçok proje ekibine dahil ediliyor. Bilgi, belge ve özellikle haberleşme konusunda birçok uzman planlamacıya ihtiyaç duyuyorlar. Aydınlatma tasarımcıları bu sürece önemli katkılar sağlamalı.

İşletime alınma ve bununla birlikte ısı miktarı çoğu zaman doğal bir soğutmanın etkin ve ekonomik olup olmadığını belirliyor ve bina içindeki toplam enerji kullanımını etkiliyor. Gün ışığı ile yönetilen aydınlatma sistemleri, bireysel kullanıcı yönetim sistemleri ve de iç ve dış alanlarda ışık dağıtımı, projeye değer katan aydınlatma elemanlarıdır. Mekanik, elektrik, kırsal ve mimari elemanlar ile birbirine geçişli aydınlatma iyi çalışan bir ekibin nasıl olması gerektiğini sergiliyor.

Yapı sahipleri ve işletmeleri uygun zaman planları ve bütçeler yapmaya hazırlıklı olmalıdır. “Olumlu” zaman planları ve bütçeler bazı yapı sahiplerine maliyetler açısından çekici gelebilir ancak sonunda hem sonuçlar hem de ekipler bundan etkilenecektir. Bir aydınlatma tasarımcısının sunacağı hizmetler, en ince ayrıntısına kadar çalışılmış teklifler, zaman önerileri ve de etkili bakımı kolaylaştıracak tasarımlar ve şartlardır. Aydınlatma tasarımcısının bu tür hizmetlerinin karşılığı kısa süre içinde kendisini gösterecektir. Günümüzde yapı sahipleri, çoğu zaman proje ekibini kendi kendilendilerine oluşturmak ister. Bu nedenle yapı sahibine aydınlatma tasarımcısının ücreti gibi bir yatırımın, uzun vadede ne kadar önemli olduğunu açıkça anlatmak gerekmektedir.

Yukarıda belirtilen çalışmalara ek olarak, ekip içinde işbirliğinin önemli bir başka kısmı da proje sürecinin her aşamasında yeterli bilgi ve hizmeti sunmaktır. Tabii ki her aşamada nelerin olup biteceği tespit edilemez. En genel konseptten en küçük ayrıntıya kadar, planlamanın zamana uygun şekilde yapılmasını sağlamak ve buna göre, ücret ve hizmetleri dengelemek için genel kural olarak aşağıdaki açıklamalar yol gösterici olabilir.

- Programlama aşaması

Aydınlatma tasarımcısının programlama aşamasında vermiş olduğu değerli katkılar, uygulanabilir kuralların tespiti ve belirli aydınlık seviyeleri için gereklilikler ve de istenilen ışık kaynakları konsepti ile ilgili teklife dahil edilir. Ayrıca proje mekanı ve mevcut bina ortamında proje çalışmaları yapabilir ve gün ışığı entegrasyonu için gerekli ışık yönetimini kurgulayabilir. Bu aşamada aydınlatma tasarımcısının katılımı en az gerekmektedir. Çoğu zaman kullanıcılar, yapı sahipleri ve mimarlar, projenin tümünde takip edilecek program ihtiyaçlarını belirlerler. Aydınlatma tasarımcıları için burada kendi uzmanlık bilgilerini kullanmaları önemlidir. Binada gün ışığının çok daha yoğun kullanılmasının istenmesi halinde, aydınlatma tasarımcısı programlama aşamasında önemli katkılarda bulunabilir, çünkü gün ışığı ve elektrik kaynaklı ışığın entegrasyonu için binanın konumu önemlidir.

- Şematik tasarım aşaması

Bu aşama muhtemel tüm fikirlerin konuşulduğu arama aşamasıdır. İdeal durum, aydınlatma tasarımcısının mimarı desteklemesidir. Böylece ışığın kalite ve miktarını sağlayacak mekansal geometriler ortaya çıkar ve mimari konsept vurgulanır ve fonksiyonel ihtiyaçlar yerine getirilir. Bu aşamada, ışığın oda içinde nasıl hareket edeceğinin önceden konuşulması, şekil, renk ve yapıyı nasıl öne çıkaracağının, insan gözünü nasıl yönlendirdiğinin ve mekan içinde yön bulmayı nasıl desteklediğinin değerlendirilmesi gerekir. Işıktan beklenen kalite konusunda görüşüldükten sonra, lambaların seçimine geçilir. Ayrıca, ışıktan beklenen ve kullanıcının ihtiyacına göre şekillenen ihtiyaçlar ve enerji ile ilgili kurallar, bakım, plana uygun bütçenin hesaplanması için görüşülmesi gereken diğer konulardır. Aydınlatma tasarımcısının bu zaman diliminde tam bir bütçe hesabı çıkarma yeteneği önemli bir artı puandır. Bütçe teklifinin yüksek olması halinde, ayrıntılar uygulamaya alınmadan maliyetlerin düşürülmesine gidilir. Bu herkes için moral kırıcıdır.

Bütçenin düşük verilmesi halinde, tasarım çalışmalarının tamamen uygulanamaması tehlikesi doğar.

Tasarım ekibi ve yapı sahipleri için aydınlatma tasarımcısı tarafından hazırlanan iyi grafik çizimler çok önemlidir. Elle hazırlanan çizimler ve bilgisayar destekli çizimler konseptleri daha belirgin hale getirir ve sunulan aydınlatma konsepti uygulamasının mümkün olduğu konusunda diğerlerini ikna etmek için çok yararlıdır.

- Tasarım geliştirme aşaması

Bu, kendisini sürekli tekrarlayan bir aşamadır. Fikirler tekrar tekrar ele alınır, optimize edilir, değiştirilir, başka şekle bürünür ve yok edilir. Önyargısız olarak fikirleri görüşmek üzere ele almak ve de kendi deneyimlerini katmak en uygun durumdur. İyi ekipler sürekli fikir alışverişinde bulunurlar, uzman planlamacılar ise ekip içindeki diğer üyelerin fikirlerini planlamalarına entegre ederler. Bu süre Mock Up (maket çalışmalar) için uygundur. Bazen birçok uzman planlamacının teçhizatını aynı Mock Up üzerinde uygulamak mümkündür, böylece sorular anında cevaplanabilir. Bu çalışmalardan sadece görsel olarak faydalanılmaz, çünkü Mock Up’lar sayesinde ayrıntılar daha kolay geliştirilebilir.

Kısa bir süre önce Candela Architectural Lighting Consultants firması bir üniversitenin laboratuvarının maketi üzerinde çalıştı. Bu makette dolap sistemleri, mekanik sistemler, tavan yapısı ve iç yerleşim ve de ışık tasarımı ve yönetimi konusunda kararların alınması gerekiyordu. Üniversite bu tür bir maketin hazırlanması ile görüntü ve enerji tasarrufu açısından tamamen yeni bir aydınlatma sisteminin oluşturulacağını kabul etti. Üniversite maketi görerek, aydınlatma sisteminin, beklentilerini karşılayabileceği konusunda ikna oldu. Candela, makina mühendisleri, laboratuvar tasarımcıları ve mimarlar, herkesin anlayacağı türde gerçek bilgilere dayanarak mekan ve tavan tasarımının birbirine uyumlu olarak şekillendirilmesini sağlayacaklardı. Yapı sahipleri, kullanıcılar, mimarlar ve tasarım ekibinde olan herkes öngörülen lambalar hakkında bilgi ile donanımlı olarak bunların diğer sistemlere olan etki ayarını yapabilecekti.

Aydınlatma tasarımcısının; lambalar, ışığın yapısı, fotometrik veriler, kurallar, algılama ve insan davranışları hakkında uzman bilgileri önemli bir rol oynuyor. Sinerjilerin oluşması için aktif katılım çok önemli. Ancak konseptlere uygun hale getirebilmek için ancak burada da uzun süreli takılı kalmadan, yeterli sürenin planlaması gerekiyor .

Dikkatlice yapılan ışık hesaplamaları, aydınlatma ekipmanlarının performansını tahmin etmede faydalı olabilir. Artık çoğu ışık hesaplama programları sağlayacakları fonksiyonları içeriyor, böylece bu konulara yabancı olanların dahi sonuçları anlayabilmesi sağlanıyor. Aydınlatma tasarımcısının bu tür teknik araçları hızlı ve doğru uygulama kabiliyeti, ortaya çıkan görsel ortamın genel olarak anlaşılmasını sağlıyor. Ancak aydınlatma tasarımcısı her zaman kendisine sunulan özelliklere bağlıdır, bunlar örneğin fotometrinin doğruluğu, iç alan yerleşim konusunda uzman bilgiler veya en son yerleşim tasarımları gibi değerlerdir. Bu tür kesin olmayan veriler nedeniyle aydınlatma tasarımcısının bilgisayar hesaplamaları sonuçlarını analiz etme ve yorumlama becerisi, yardımcı araçları uygulama becerisi kadar önemlidir.

Bu zaman diliminde alınan kararlar, projenin kalıcılığına, enerji ve bakım hedeflerine uygun olmalıdır. Görsel algılama ile ilgili temel kurallar hakkında bilgi sahibi olan aydınlatma tasarımcısı, lambaları doğru konumlandırarak enerji tüketimini azaltabilir ve bunu yaparken görsel önemin aynı kalmasını sağlayabilir. En yeni teknolojileri uygun yerlerde kullanma becerisi ayrıca enerji tasarrufuna yönelik çözümler üretmeye de yardımcı olabilir. Bina işletmesi ve kullanıcıları ile iletişim içinde olmak avantajdır, bu sayede hangi teknolojileri kullandıkları hangilerini kullanmadıkları konusunda bilgi alınabilir veya hangi olumsuz deneyimleri yaşadıkları öğrenilebilir.

Projenin bu aşamasında bütçelerin daha sık kontrol edilmesi gerekir. Maliyetlerin gözden kaçması halinde, gerçek olmayan rakamlar temel beklentilere eklenebilir. Bu diğer ekip üyelerinin ihtiyaç duyduğu veya vazgeçmek istemedikleri talepler açısında sonradan problemlere neden olabilir.

- Sözleşme belgeleri

Bu aşamada grafik ve yazılı iletişim daha ayrıntılı olarak ortaya çıkmaya başlar, ki bu yapı aşamasını kolaylaştırır. Projenin, tüm beklentileri yerine getirmesi için proje şartname ve çizimlerinin açık, anlaşılır ve tamam olması gerekir.

Şartname uzmanları ve hazır standart şartnamelerinin olmasına rağmen şartname hazırlama ve yapı aşamasında ve teçhizat açısından, aydınlatma tasarımcısının uzman bilgileri her zaman başarının anahtarıdır. Tasarımcının bilgisi, planlanan sistemlerin istenildiği şekilde çalışmasını garanti eder. Aydınlatma tasarımcısının bir projeye ve tüm ekibe olan en önemli katkılarından biri, en yeni teknolojiler hakkında sürekli bilgi sahibi olmasıdır. Piyasadaki hangi ürünlerin uygun olduğunu bilmek aydınlatma tasarımcısı için çok önemlidir.

Şartnamelerde problemli olan ürünlerin kullanılmayacağı ve birlikte iyi çalışan ürünler belirtilmelidir. Şartnamelerde örneğin lamba ve balast kombinasyonları gibi bilgiler veya balast ve dimmerler yer alabilir.

Aydınlatma yönetim sistemleri tanımlanırken, sadece uygun teçhizatın alımını ve montajını içeren bilgiler değil, programlama, kalibrasyon ve sistemin çalıştırılmasına yönelik parametrelerin de belirtilmesi gerekmektedir. Gün ışığı ortamında çalışan bir ışık yönetim sisteminin uygulamaya alınması en çok, tasarım hedeflerini bilen, yapı sahibi ile birlikte koordine eden, enerji tasarrufundan ve yaşama konforundan faydalanan aydınlatma tasarımcısı tarafından uygulamaya alınır. Aydınlatma tasarımcısı ve Audio-Video danışmanı ile işbirliği sayesinde sistemlerin en uygun fonksiyonelliği sağlanır.

En iyi aydınlatma şartnameleri, aydınlatma tasarımcıları tarafından hazırlanan şartnamelerdir ve ayrıntılı belgeler, optik sistemler hakkında bilgi, lambaların kurulumu ve ışık kaynakları hakkında bilgi içerirler. İyi çalışılmış şartnameler, projenin görsel, teknik ve finansal hedeflerinin tutturulması ile kendisini gösterir.

Yedek lambalar ile ilgili sorulara ilişkin cevaplar kontrol edilecek ise ve aydınlatma tasarımcısı tercihinin nedenini belirtecek ise, her bir lambanın fiziki ve fotometrik özellikleri hakkında tam bilgiler bulunmalıdır. Eğer aydınlatma tasarımcısı, yapı sahibi ve daha önceden verilen bütçenin çıkarı için lamba üreticisi ile bir fiyat üzerinde anlaşmış ise ve koordine edebiliyorlarsa, bu durum şartname sürecini kolaylaştırır ve şartnamede belirtilen lambalar projeye alınır. Aydınlatma tasarımcısının projede estetik başarısı, gerçekten şartnamede belirtilen lambaların uygulanıp uygulanmayacağına bağlıdır.

Aydınlatma sistemleri ile ilgili çizimlerde montaj ve lamba yerleşimi konusunda bilgilerin yer alması gerekir. Birbiri ile çelişen bilgilerin olmaması için, aydınlatma planlarının mimar tarafından oluşturan planlara uygun olması gerekir.

- Şartname / Karşılıklı görüşmeler

Yedek soruları kontrol etmek, belgeler içinde hataları düzeltmek ve sorulara açıklık getirmek için şartname hazırlığı süreci içinde halen yeterli zamanın olması çok önemlidir. Aydınlatma tasarımcısının ürünler hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olması ve de bir lambanın hangi kalite özelliklerine sahip olduğunu bilmesi bu aşamada büyük bir avantajdır. Dakiklik ve kararlılık önemlidir.

- İnşaat aşaması

İnşaat aşamasında çoğu zaman aydınlatma tasarımcılarına yeterince hareket özgürlüğü tanınmaz. Bu da kaçınılmaz olarak aydınlatma kalitesini etkileyen hızlı verilmiş kararlar ile sonuçlanır. İnşaat aşamasında istisnasız uygulanmadıkça önceki koordinasyonların tümü kullanılamaz hale gelir. Aydınlatma uygulamasının doğru ve başarılı şekilde yapılabilmesi için, aydınlatma tasarımcısının sürece dahil edilmesi çok önemlidir.

Açık ve saygın iletişim, inşaat aşamasında kaçınılmaz sorunları kolaylaştırır. Bu da tüm ekip üyelerinin her tür değişiklik konusunda derhal bilgilendirilmeleri gerektiği anlamına gelir. Bu aşamada her kararın birçok başka sistemleri etkileyeceği gözönünde bulundurulmalıdır.

Ofis mekanlarını açık griden siyaha çeviren bir iç mimar, bu işlemin düşük bir aydınlatma seviyesi ile sonuçlanacağını düşünmez, sadece yapı sahibinin mekanların güzel görünmesi yönünde talebine yönelik hareket etmiştir. Işık yansıtıcı elemanları bakır kaplı çelik ile sarmalayan bir mimar, yüzey yapısı ile ilgili bir probleme çözüm üretmiştir ve buradan ortaya çıkacak kontrol edilemeyen yansımalara ve doğal gün ışığının azlığının farkında olmayacaktır. Aynı durum, zaman ve paradan tasarruf etmek için ağır bir lamba kullanan aydınlatma tasarımcısında görülür. Taşıyıcılar yetersiz kaldığında uzun vadede bir hayli problemler ile karşı karşıya kalacaktır. İnşaat mühendisi ile kısa bir görüşme yapı sahiplerini birçok sıkıntıdan kurtarmış olacaktır. Tüm ekip üyelerinin, açıklığa kavuşturulması gereken konularda önceden gerekli bilgilendirmeyi yapma yükümlülüğü bulunur, böylece zaman planını etkileyecek gecikmeler engellenir, hızlı verilmiş kararlar çoğu zaman problemleri çözmez, çünkü tüm sistemler dikkate alınmamıştır. Lambaların diğer sistemler ile birlikteliğini anlayan bir aydınlatma tasarımcısı gerçekten ekibin değerli bir üyesidir.

Örnek lambaların kontrol edilmesi, prototiplerin koordinasyonu, mekansal problemlerin görüşülmesi, Punch listelerinin tamamlanması ve hatta ışık planlamasında düzeltmelerin yapılması, inşaat aşamasında hemen ilgi gerektiren işlemlerdir. Bu görevlerin her biri projenin tamamlanması için çok önemlidir.

Her bir ekip üyesinin sağlayacağı en iyi katkı tüm süreç içinde ayrıntılara dikkat etmektir. Özellikle Punch listeleri ve her projenin ziyaret edilmesi ekipteki her planlamacı için bilgileri çerçevesinde katkıda bulunma olanağıdır. Mimar muthemelen lambaların doğru istikamette yerleştirilmediğini görecek, aydınlatma tasarımcısı ise, yanlış bir lambanın yansıma konisinde kamaşma yaptığını veya duvara yerleştirilen ışıklığın lensinin doğru ayarlanmamış olduğunu görecektir.

- İnşaat aşamasından sonra

Aydınlatma tasarımcısı mutlaka lambaların son ayar aşamasında orada bulunmalıdır, çünkü mimar projesinin görsel kalitesi konusunda emin olmayabilir. Bu çalışmanın en güzel kısmıdır. Projenin en son aşamasında nasıl birbiri ile uyumlu hale geldiğini görmek muhteşemdir. Mimarlar ve yapı sahipleri bir tur atarak, projenin gelişimi konusunda hayretlerini ifade ederken, inşaat aşamasından projenin en son aşamasına kadar gelinmiş olmasını görmek, en büyük ödüldür. Kalibrasyon işleminin bakımı ve gün ışığı yönetim sistemlerinin uygulamaya alınması ve de ışık yönetim sistemlerinde ışık senaryolarının programlanması, inşaat aşamasının sonlanmasından sonraki diğer önemli görevlerdir ve bu aşamada bir aydınlatma tasarımcısının ekipte yer alması çok faydalıdır. Bu tür uygulamalar için ilgili bilgiler en ince ayrıntısına kadar projenin şartnamesinde belirtilmiş ise, ince ayarlar problemsiz gerçekleştirilir. Yapı sahiplerinin de bu aşamaya dahil olmaları kullanıcıların beklentilerini yerine getirme açısından önemlidir.

Bağımsız aydınlatma tasarımcıları bir projeye sadece zekice fikirler ve koordinasyon değil, ayrıca üreticiler veya ürünlerden bağımsız görüşler de katabilirler. Sürekli en yeni teknolojileri takip ederek piyasadaki ürünler konusunda bilgiler edinen ışık uzmanı, projeye en büyük değeri katan ekip üyesidir. Genelde üreticiler ve bunların temsilcilerinde çalışan aydınlatma tasarımcılarının ücretleri her ne kadar uygun gelse de, sınırlı görüş tarzları için de bir bedel ödenecektir. Lambalar konusunda görünmeyen giderlerin olması muhtemeldir ancak, planlama daha dar bir çerçevede yapılmış ise, görsel kalite ve projenin ekonomisinin daha çok tehlikede olması mümkündür.

Başlangıçta ücreti çok yüksek olarak algılanacak bir aydınlatma tasarımcısı için yapı sahibi uzun vadede çok daha tasarruflar elde edecektir. Enerji tasarrufu sağlayan tasarım metodlarının ve bakım ihtiyacı ile kombine edilen maliyet kontrolleri hem yapı hem de işletme giderlerini düşürecektir. Uzun vadede tasarruf sağlayan görsel kaliteden daha iyi ne olabilir?

Dergide s. 70.