İncelik
The Rookery, Şikago – ABD
Bu yazıda
Metin: Enrique Peiniger, Joachim Ritter
Şikago kentinde yer alan Rookery binası ilk cephe aydınlatmasına kavuşuyor Tarihi binaların cephe aydınlatması son yıllarda köklü bir değişim yaşamadı. Hala tanımlanması gereken mimari ayrıntılar var. Bina cephesindeki kafes dokusu sıklaştıkça geleneksel lamba ve projektörler ile aydınlatmak zor oluyor. Kafes üzerine uygulananlar havaleli ve kısmen bina cephesinde yabancı bir malzeme olarak görünüyor. Boyut konusunda LED’lere karşı artık söylenecek herhangi bir şey yok. Artık hassas ayar da mümkün. Bunun en iyi örneği Şikago’daki The Rookery binası.
İnşaatı 1888 yılında tamamlanan The Rookery binası, modern gökdelenlerin öncüsü olarak kabul edilir. Mimari açıdan bir cevher niteliğindeki yapı, Kuzey Amerika’nın mimarlık tarihinde bir mihenk taşıdır. 12 katlı bina Burnham & Root tarafından tasarlandı. Binanın duvar ve tavanları; inşa edildiği tarihlerde en son yenilik gibi görülen bir çelik konstrüksiyon tarafından taşınıyor. Bu sayede o tarihlerde başka bir örneği olmayan bina yüksekliği oluşturuldu. The Rookery binası, 1970 yılından beri tarihi eser koruması altında ve 1972 yılından beri Şikago’nun resmi simgesi olarak kabul ediliyor.
Uzaktan bakıldığında görülmemesi imkansız olan kırmızı ateş tuğlalı bina cephesi, 100 yıl boyunca aydınlatılmadan kaldı. Bu şekilde bina geceleri gözle algılanamadı. Artık tarihi binanın cephesindeki tüm süslemeler hafifçe canlandırılıyor. Işığa boğmadan binayı uygun bir şekilde ışıklandırmak için aydınlık, gölge ve kontrastlar oluşturuluyor. Bina görsel olarak simetrik bir görüntü veriyor olsa da, her pencerenin ölçüsü farklı. 100’den fazla farklı pencere pervazı ile standart bir armatür kullanmak mümkün olmadı. Bunun yerine, bina cephesini istenilen simetride aydınlatmak için her biri 14W olan küçük, özel LED modülleri geliştirildi ve yerleştirildi. Aydınlatma için kullanılacak donanım sayısının ve bununla ilgili maliyetlerin düşürülmesi ile projenin dar bir bütçe içinde gerçekleştirilmesi sağlandı.
Projenin kilit başarılarından biri; aydınlatmanın tarihi eser koruması altında olan binalara yönelik kurallara aykırı gelmeden istenilen aydınlatmanın sağlanmasıydı. Şikago’nun simgelerinden sorumlu olan komisyon, aydınlatma için gereken teknik tesisatın, yayaların görmeyeceği ve görüntü hattı içinde olmayacağı şekilde monte edilmesini talep etti. Talep doğrultusunda sadece göze çarpmayan, küçük formatlı özel armatürler kullanıldı. Sadece 36,8 cm yüksekliğe sahip armatürler en uygun şekle getirildi ve binanın her üçüncü kata yerleştirildi. Işık demeti cepheye ve pencerelerdeki süslemelere doğru yansıyor; binanın tamamı yumuşak ve zarif bir şekilde aydınlatılmış oluyor.
Tarihi eserleri koruma komisyonu için bir başka önemli konu ateş tuğlası ile kaplı cephenin hasar görmemesi ve tarihi yapının yüzeyinde herhangi bir delik açmak zorunda kalmadan özel armatürlerin yerleştirilmesiydi. Bunun yanı sıra her pencere pervazının önüne uygulanan profil farklıydı ve duvarda oluşturulan kafes sistemi özel bir düzeni takip etmiyordu. Her bir armatürün kafes yapısına uygun şekilde yerleştirilmesi ve istenilen simetrik aydınlatmayı sağlamak için yönlerinin doğru ayarlanması gerekiyordu. Binanın bütünlüğünü korumak için farklı pervaz boyutlarına kolayca uyarlanan özel bir teleskopik kanca geliştirildi ve yerine sabitlendi. Bu şekilde armatürler bina cephesi yerine granit pervaza monte edildi. Bağlantı parçaları poliüretandan yapılmış ayaklara sahip, böylece tarihi yapı dokusu ile doğrudan bir temas içinde değiller. Mafsallı bağlantı, bina cephesi ile aynı renkte: Rookery Kırmızısı. Pencerelerden bağlantı parçasına erişilebiliyor.
Özel armatürlerin her bir ayrıntısı yüksek performans ve şık bir estetik sağlamak üzere özenle geliştirildi. Yerinde yapılan ışık denemelerinden toplanan deneyimlerden yola çıkarak aydınlatma tasarımcıları, elektrik tüketimini azaltan; gece gökyüzüne ışık saçmasını önleyen ve aynı zamanda binayı kullananları rahatsız etmeyecek özel mikro optikli bir lambada karar kıldılar. Bu kalıcı tasarım stratejik olarak LED başına sadece 14,4W kullanıyor. Bu şekilde toplam performansı 2.304W’a ulaşıyor. Zekice geliştirilmiş optiği sayesinde üç kat boyunca geniş yansımalı bir ışık dağılımı elde ediliyor. LED’lerin mikro teknolojisi sayesinde bir el büyüklüğündeki özel bir lamba ile aydınlatma tasarımı yapılabiliyor. 3000K olarak seçilen renk ısısı, gecenin karanlık saatlerinde binanın karakteristik ateş tuğla kırmızı rengini öne çıkartıyor.



The Rookery binası çok uzun bir tarihe sahip ve zaman içinde yapı belgelerinin çalışılma şekli değişiyor. Eski, elle çizilen yerleşim planları ve kesitler bugünün CAD çizimleri gibi hassas değil. Bugünün çizimlerinde farklı ölçüler hemen anlaşılıyor. Sonuç olarak küçük formatlı lambalar yerleştirilirken boyutların hassasça ayarlanması, yerinde incelemelerin yapılması ve uygulama yapılacak yerlerin doğru belgelenmesi için orijinal planların yeniden çizilmesi gerekti.
The Rookery binasının yeni aydınlatması törenle hizmete açıldı. Binanın iç avlusunda „Işıldayan bir geçmiş, parlayan bir gelecek” başlığı altında bir davet verildi. La Salle sokağı birkaç saatliğine kapatıldı. Böylece ilgilenenler binanın önünde toplanıp binanın tarihi cephesini aydınlatma ile tekrar izleyebildiler ve gördüklerine hayran kaldılar. Şikago gibi bir büyük şehrin sevilen simgesi haline gelen kızıl renkli bina kaplaması o güne kadar karanlıkta kaybolmaktaydı. Ancak şimdi tüm heybetiyle gözler önünde. The Rookery binasının şık ve zarif görüntüsü binayı inşa edildiği tarihe geri götürüyor, değerli ve son derece güzel olan mimarisini öne çıkartıyor.
The Rookery binasının aydınlatma tasarımı Illuminating Engineering Society (IES) tarafından Lümen Mükemmeliyet Ödülünü aldı. Proje, World Architecture News tarafından 2012 yılının Aydınlatma Projesi seçildi.
2012 WAN Aydınlatma Ödülleri Jürisi, planlanarak tasarlanan ve bir dönemi temsil eden binanın inanılmaz zarif aydınlatma tasarımı fikri için ve projenin başarıyla uygulanmasına ilişkin görüş bildirdi. Proje sadece başarıyla uygulanmadı aynı zamanda „yapıya olan hayranlık uyandıracak anlayışı ve bir tarihi eser olarak binanın değerini” de göstermiş oldu.




Dergide s. 56–59.
Proje künyesi
- Aydınlatma tasarımı
- Office for Visual Interaction (OVI)
- Mimari
- Daniel Burnham, John Wellborn Root
- Ürün tedariki
- Zumtobel
- Elektrik projesi
- Environmental Systems Design
- Yapı sahibini temsilen
- Stefan Boehme
- Statik
- Klein and Hoffman
- Proje türü
- Kamu/Şehir
- Konum
- Şikago, ABD