Fuar Alanı: David L. Lawrence, Pittsburgh
Metin: Keith J. Yancey
Fotoğraf: Lam Partners Arşivi
Gün ışığına sahip çıkan bir fuar alanı: David L. Lawrence. IIDA 2005 Mükemmelik ve AIL 2005 Başarı ödüllü. İnsan psikolojisini, foksiyonel ihtiyaçlar kadar ciddiye alan profesyonel bir ekibin uzun süren test aşamalarını geride bırakarak yarattıkları dev bir heykel.
Günümüz teknolojisi, mimarlara ve mühendislere, büyük bina projelerinin gün ışığı analizlerini yapmak için pek çok araç sunuyor. Tasarım sürecinde gün ışığı ve ışığın oluşturduğu şekillerin miktarı çok net olarak öngörülebiliyor ancak gün ışığı alan bir binanın tasarlanmasındaki başarı, halen sanat ve bilimin dikkatli dengesinin kurulmasında, verilerin dahice ve yaratıcılıkla uygulanmasında yatıyor.
David L. Lawrence Fuar Merkezi’nin uygulamaya alınan kısmı gün ışığı alan sergi salonu. İlk konseptin uygulanmasının dışında, gün ışığı miktarını, güneş ışığının yaratacağı şekilleri ve büyük salonda elektrikli aydınlatma efektlerini önceden belirlemek için fiziki ve bilgisayar üzerinde modeller kullanıldı. Toplanan tüm veriler incelendikten sonra, tasarım ekibi muhtemel zorlukları tanımlayabiliyor ve iç alandaki aydınlatma ortamının ince ayarını yapma fırsatını yakalayabiliyordu.
Başlangıçtan bu yana, David L. Lawrence Fuar Merkezi’nin gün ışığı ile aydınlatılan bir mekân olması istendi. Rafael Vinoly Mimarları binanın ana yapısını tasarladı. Burt Hill Kosar Rittelmann, göz kararı ile gün ışığı aydınlatma tasarımını geliştirdi. Gerçekleştirilen bu ilk konsept test edildi ve Lawrence Berkeley Laboratuvarları’ndan Vladimir Bazjanac’ın difüz ışık analizlerine dayandırılarak gerekli ince ayarları yapıldı. Zaman içinde projeye Lam Partners, Inc. de dahil oldu ve binanın genel tasarımı temel olarak oluşturuldu. Mimarlar, sergi salonu için bilgisayarda üretilen tasarımlar sundular. Bu tasarımlar çok güzeldi ancak teknik açıdan hatalıydı. Ayrıca model testlerinde yapılan gün ışığı faktörlerinin ölçümü virgülden sonra beşinci ondalığa kadar doğruydu ancak kapsam olarak sınırlıydı. Burada LAM Partners’dan beklenen, mimarinin ruhunu anlamak, önerilen tasarımın performansını gözden geçirmek ve bilgiler ışığında bunu anlaşılabilir bir iç mekân aydınlatma ortamına dönüştürmekti. Çünkü bu mekânın, projenin diğer unsurlarını karşılarken, konforlu ve faydalı bir alan olarak hizmet vermesi isteniyordu.
İnsanlar binalarda gün ışığı olmasını isterler, çünkü gün ışığı onları dış dünyaya bağlar. İyi iç mekân aydınlatması basitçe, insanların görmek istediklerini ve görmeleri gerekeni veren ve bunu konfor içerisinde yapan aydınlatma olarak tanımlanabilir. LAM Partners da, iç mekânların aydınlatma tasarımı esnasında her zaman, tesisin programlanabilir ihtiyaçları kadar, bu mekânlarda bulunacakların, görsel ihtiyaçlarını göz önünde bulunduruyor.
Mühendislerden mimariyi ve teknik veriler alınarak bunları incelendi. Süreci başlatmak için, hem difüz hem de güneşli ortamlarda önerilen bina tasarımı performansının müşteriye ve tasarım ekibine gösterilmesi gerekiyordu. Bu sunum için bir model, güneş saati, yana yatık bir masa ve bir dijital video kamera kullanıldı.
Bu sunum için bilgisayar üzerinde bir model kullanmak yerine fiziksel bir model tercih edildi, çünkü hava şartları, günün saatleri ve mevsimsel dönemler gibi birçok farklı senaryonun analizi çok daha hızlı gerçekleştirilebiliyordu. Bunun yanısıra aydınlığın konfigürasyonu, gölgelendirmeyi etkileyen birimler ve parlama türleri ile ilgili farklı mimari faktörlerde, daha hızlı analiz edilebiliyordu. Model testleri ile ilgili videoların, tasarım ekibi ve yapı sahibi temsilcileri ile izlenmesi, gün ışığı konularını aktarmak için en etkin yöntemdi. Sergi salonunun tabanına gelen direkt güneş ışığının çizgileri gibi bazı gölge türlerini engelleme konusunda, test videoları ihtiyaçları anında tespit ediyordu. Temel olarak uzun gökyüzü boşlukları için sabit bir yönlendirici sistemi ile deneyler yapıldı, ancak tamamıyla solar karartma sağlamak için programlı gereksinimlere dayanılarak, ayarlanabilen bir gölgelendirme sistemi tercih edildi. Gökyüzüne bakışı mümkün kılan ve aynı zamanda güneş ışığı geçirgenliğini %85 oranında azaltan dokuma kumaşlar gibi çeşitli malzemeler ile testler gerçekleştirildi. Zeminde halâ daha direkt güneş ışığının yansıttığı şekiller görülüyordu ancak kontrast oranı büyük ölçüde azaltılmıştı.
Yine yarı saydam bir malzemenin test işlemi sırasında, bu malzemenin salonun içine yansıyan direkt güneş ışığını, difüz ve yayarak vermesinde etkisi görüldü, ancak gökyüzüne bakılamıyordu. Aktif bir gölgelendirme sistemi ile mevcut güneş ışığının içeri giriş ve değişim koşullarını değiştirme olanağı sağlandı. Bu nedenle üç farklı gölgelendirme modunun kombinasyonu önerildi: Gölgesiz, difüz ve karartma. “Difüz” modunda opak gölge oranı artarak üst üste bindirilebilir ve böylece alandaki gün ışığı miktarı tamamen karartma sağlanana kadar kısılabilirdi bir tür solar dimmer.
Aslında çok az fuar merkezi, temel aydınlatma kaynağı olarak gün ışığını kullanıyor. Ancak bunlardan hiç biri floresanlarla aydınlatma için elektrik kaynağını bu boy- utta uygulamıyorlar. Floresanların kullanımına dayanan asıl tasarım konsepti, binanın mimarisine bir tepki olarak ortaya çıktı. T5 yüksek güçlü floresanlar sayesinde, küçük bir alana çok daha fazla ışığın verilmesi sağlandı. Kumaştan yapılı borular çift olarak merkeze büyük ölçekli aydınlatıcılar olarak yerleştirildi. Bunların içinde genelde kullandığımız aydınlatma donanımı entegre edilebiliyordu. Model, binanın temel enerjisine uygun olacak şekilde yapılandırıldı.
Lamba konstrüksiyonunu da destekleyen montaj ayrıntıları, kumaş boruların, hava akımı olmadığı koşulda da temel yapıları bozulmayacak şekilde kalmalarını sağladı. Bu önemli bir özellikti, çünkü lambaların yanında bulunan kumaş boruların, ışığı çok parlak ışık yansıtan floresanlardan çekmesi ve tekrar dağıtması amaçlanıyordu. Konsept, tam ölçekli çeşitli maketler üzerinde test edildi.
İlk elektrikli aydınlatma hesaplarına göre taban üzerinde ortalama 50 fc’lik bir değere ulaşacağı görülüyordu. Tavandan yansıyan elektrik ışığının endirekt komponenti, sadece zemin seviyesinde aydınlatma değil ayrıca gün ışığının az olduğu, bulutlu günlerde veya kış aylarının öğleden sonralarında, görsel bir parlaklığın verilmesini sağladı.
Çoklu ve aralıksız uzunlukta oluşturulan floresan sıraları dört aşamalı düz bir anahtarlama ile kolayca kontrol edilebildi. Böylece mümkün olduğu kadar çok gün ışığı elde etmek üzere dört seviyede aydınlık sağlandı. Bu, sadece HID kaynakları ile yapılamazdı, çünkü metal halojenür-lerin ısınması veya tekrar yanma süresi 15 dakikalık bir süre alıyordu. Floresanlarla aydınlatma, anında yanma kapasitelerinden dolayı acil ışıklandırma için de kullanıldı. Sonuç olarak, bu aydınlatma türü problemsiz olarak gün ışığı ile aydınlatma tasarımına uydu. Metal halojenür kaynaklar ile karşılaştırıldığında, floresanlar, daha düşük genel cıva miktarı, floresan tüpleri için tekrar kullanım programları ve daha iyi lamba ömürleri nedeniyle çok daha çevreyi koruyucu çözümler sunuyordu.
Dergide s. 22.