Aydınlatma tasarımında karanlığı sınırlamaktan nasıl kurtuluruz?

Metin:

Araştırma

Dark-Art hareketinin açıklamış olduğu hedef, “yaratıcı özgürlük ile rasyonel standardizasyon arasındaki dengeyi iyileştirmek” için karanlığın kullanımı. Müze aydınlatmasına olan ilgim beni, karanlığı yaratıcı özgürlük kapsamında kullanıma itti.

Sergi ürünlerinin aydınlatması için geçerli olan muhafazakâr kısıtlamaların, mekânda genel aydınlatmanın azaltılması ile güvenli hareketi mümkün kılmak üzere belirlenen aydınlatma gücü açısından, etkili bir sergi aydınlatmasının anahtarı olduğu anlamına gelebilir. Ancak bu fikir, aydınlatma normları ile doğrudan çatışabilir. O nedenle özellikle bu alana dikkat etmemiz gerekecektir. Çünkü normlar hiç de akıllıca olmayabilir. Daha kötüsü, giderek daha yoğun uygulanmaktalar. Kalıcılık konseptine söylenecek herhangi bir şey yok ancak, mimar veya yapı sahibi, LEED, BREAM veya başka ekolojik talimatlarda ve ürünlerde karar kılarsa, tüm gerekli normları da sağlamalıdır. Aksi takdirde aydınlatma tasarımcıları sadece akıl dışı olaylarla değil, doğrudan absürd şeylerle karşı karşıya gelir. Bugün geçerliliği olan aydınlatma normları, son on yılın iş yerleri için geliştirilmişti.

Söz konusu normlar fiktif yatay çalışma seviyelerine eşit şekilde dağılan, asgari aydınlatma gücü şeklinde belirlendiler. Artık tüm iç mekân türleri için geçerliler. Aslında belirlenen aydınlatma güçleri, genelde güvenli bir mekân kullanımı için gerekenin hayli üzerinde. Işık dağılımı; mekânı, içindekilerini ve amacını tamamen göz ardı eden bir aydınlatma konseptine dayanmaktadır.

Bu tür uygulamalar, zorunlu olarak aydınlatma planlamasının temel amaçları için bile bir engel. Farklı yayınlarda (bkz. Makalenin sonunda listelenen referanslar) iç mekân aydınlatmasına yönelik normların, ana kriterinin yeterli miktarda algılanan aydınlatma (PAI= perceived adequacy of illumination) olması gerektiğini, bunun mekân yüzeylerinin ortalama ışık yansıması (MRSE= mean room surface existance) şeklinde belirlenmesi gerektiğini savundum.

Bu fikirden yola çıkıldığında, içinde uzun, sürekli çalışılan ve sadece ziyaret, belki ilgi veya sohbet amacıyla girilen mekânlar arasında fark oluşturulabilir.

PAI birimleri; sağlık, kendini rahat hissetme ve güven gibi insani gereksinimlerle ilgili olabilir. MRSE değerleri ise görme işlevinin gerektirdiği ışığı, sayısal olarak ölçmek için kullanılabilir.

Bu arada, MRSE ölçüm birimine mekân yüzeylerinden difüz yansıtılan ışık ve lambalardan veya pencerelerden giren, metre kare başına lüks veya lümen olarak gösterilen doğrudan ışık hariç kabul edilebilir. Önemli olan, MRSE’nin ışık dağılımını tanımlamaması. PAI kriterlerine dayanan ve MRSE birimleri olarak belirtilen aydınlatma normlarının değiştirilmesi ile, aydınlatma tasarımcılarının görevleri ve çalışmalarında da büyük bir değişiklik olmayacaktır.

Christopher Cuttle.
Christopher Cuttle.

Tabii ki, yatay çalışma seviyesinin eşit aydınlatılması için belli bir düzene göre yerleştirilmiş lambalarla, aydınlatma şartlarının sağlandığı düşünülen durumlar olacaktır. Ancak gerçek fark, tasarımcıların ışığı hayallerine göre, yaratıcı veya sade olmayan bir şekilde tasarlarken karşılarına herhangi bir normun çıkmamasıyla oluşacaktır. Bir PAI kriterini bir çözümle sağlamak her zaman mümkün olacaktır. Bunu yaparken, ışık belli yüzeylere veya objelere yönlendirilmiş olacaktır.

Böyle bir uygulamada insani ihtiyaçları karşılayacak yeterli yansıma yapan ışığın olması şarttır.

Resmi örnek olarak alabilirsiniz: Bu mekânda ışık eksikliği yoktur. Mekânın bazı bölümleri neredeyse tamamen karanlıkta kaybolur gibi görünürken, yön tayini ve sergilenene odaklanmak mümkün oluyor. İyi seçilmiş bir PAI kriteri, mekânın içinde yapılacak faaliyetler için aydınlatmanın yeterli olarak algılanmasını ve oradaki MRSE değerleri ise gözümüzün yeterli ölçüde ışığı almasını sağlayacaktır. Aydınlatma normlarında kullanılan ölçü birimleri artık değişime uğramalıdır. Bu tür bir değişiklik ise ancak ortak ve sürekli çabalar ile sağlanacaktır.

Koyu sergi ortamında seçici biçimde aydınlatılan nesneler.
Koyu sergi ortamında seçici biçimde aydınlatılan nesneler.

Referanslar

  • Cuttle C, 2013. A New Direction for General Lighting Practice. Lighting Research & Technology;45(1): 22-39.
  • Cuttle C, 2012. A Shared Purpose for the Lighting Profession. Mondo*arc, Aug/Sept 2012; 68:125128.
  • Cuttle C, 2011. Perceived Adequacy of Illumination:a new basis for lighting practice. Proceedings der dritten PLDC Professional Lighting Design Convention, Madrid. 81-83.
  • Cuttle C, 2010. Towards the Third Stage of the Lighting Profession. Lighting Research & Technology, (42), pp. 73–93.

Dergide s. 76–77.

PLD Türkiye, sayı 50 (PDF)