TVZEB, Vicenza/İtalya

Metin: Joachim Ritter

Fotoğraf: Chemollo, Joachim Ritter

Tabii ki enerji tasarrufu yapmak istiyoruz veya hiç enerji tüketmeyen bir ev yaratmak ve kalıcı olmak istiyoruz. Bunun için çöpleri mi değmeliyiz? Evet. Çünkü çöp atık değil, keşfedilmesi gereken çok değerli bir ham madde. Dünyanın birçok köşesi henüz bilmiyor ancak örnekleri artık fazlasıyla mevcut. Bu makalede eski plastik !iğeler ve bir miktar alçıdan sıfır enerji tüketimli bir evin nasıl yapıldığını göstereceğiz. Bunun yanı sıra ışık da fazlasıyla mevcut olan merkezi bir element ve sadece doğru yönlendirilmesi gerekiyor. Zira, ışık çöp değil ve elimizde fazlasıyla mevcut sadece değerini bilmemiz gerekiyor.

İyi ışık mekânla ilgili. Kalıcı ışık zaten öyle. Günışığı kullanımı ve de malzeme ve yüzeylerin seçimi bir mekânın teknik, enerji ve görsel olarak işlevini yapıp yapmayacağını belirler. Işığın aşırı belirgin olmaması, geri planda kalması gerekir. Mimari teknoloji odaklı değil, insan odaklı olmalı.

Böylesine bir projenin genel konseptinin temeli ilk planlama aşamasında her şeyi kapsayacak şekilde oluşturulmalı. Peyzaj veya kentsel bağlamdaki konumlandırılma dahi son derece önemli. Kulağa doğal gelse de gerçekler, özellikle “dünyaca tanınmış” mimarların prestij objeleri değil de günlük görevleri yerine getirecek küçük projeler söz konusu olduğunda, başka. Küçük birimler şeklinde projelerin kalıcı mimari ve enerji fazlası sunmak için yeterli hacim oluşturmadığı anlaşılıyor. Ancak, Vicenza’da bulunan küçük bir planlama ofisi örneğinde görüldüğü gibi bunun yanlış bir düşünce olduğu ortada.

Kısa adı ile TVZEB, “traverso-vighy zero energy building” olarak adlandırılan sıfır enerji tüketimli bina Traverso- Vighy mimarlık ofisi ile İtalya’nın Padua Üniversitesi Fizik Bölümü tarafından gerçekleştirildi.

Tarihi Vicenza kent merkezinin yakınlarında yer alan bol ağaçlı bir tepeye yerleştirilen ev, yeni çevre dostu bir mimarinin örneği olarak tasarlandı. Planlama hedefi, bulunduğu çevreye problemsiz bir şekilde entegre olacak, doğa dostu bir bina geliştirmekti. Biçimi ve işlevleri açısından görsel ihtiyaca göre tasarlanmış mekânlar için örnek oluşturacaktı. Mekânlar kullanıcının kendisini iyi hissetmesini sağlayacak, yenilenebilir enerjileri kullanacak ve binanın kullanımına uygun kaynaklardan faydalanacaktı.

Bina küçük sanayi firmaları ve ustalardan oluşan bir grup tarafından küçük parçalar şeklinde tasarlandı ve önceden üretildi. Yapı parçaları kısmen CNC (Computer Numerical Control) ve kısmen elle üretildi.

Tüm yapı malzemeleri yeniden kullanılabilir olup olmadıkları veya geri dönüşüm ürünlerinden oluşup oluşmadıkları açısından değerlendirildi. İç ve dış mekândaki tüm malzeme, doğal hallerinde bırakıldı.

Hiç bir yüzey cilalanmadı veya lake olarak işlenmedi. Kullanılan malzemenin doğal olarak çürümeye veya eskimeye bırakılması hedeflendi. Bu da, binanın özelliğini oluşturuyor. İzolasyon plakaları 40.000 geri dönüşüme verilmiş PET şişeden oluşan 180 mm kalınlıklı polyester dolgu malzemesinden yapılmış. Binanın daha küçük alanının çatısına monte edilen fotovoltaik modül tüm bina fonksiyonlarının yıllık enerji ihtiyacını karşılıyor.

Tvzeb-Projesi, Traverso-Vighy firmasının “Işık binaları” serisinin en yenisi. Mimarlık ofisinin çalışmaları, zekice tasarlanmış günışığı planlamaları, yapının çevresi ile ilişkisi ve hazır yapı şekilleri ile öne çıkyor.

Yaklaşık 15 yıl önce bir gözlük tasarımcısı için atölye tasarladılar. Bir nehre bakan küçük ev, ahşap tahta katmanları ve paslanmaz çelikten oluşan bir ahşap yapı. 2006 yılında Spidi için gün içinde hava şartlarını ve doğal ışığın nüanslarını mekân içine alan bir sergi salonu tasarladılar. 2011 yılında yaptıkları Casa Ceschi projesi karmaşık, en ince ayrıntısına kadar tasarlanarak önceden üretilmiş, ahşap plaka katmanlarından oluşan hafif bir yapı. Bu yapı Vicenza’nın orta çağdan kalma kent duvarları içinde, tarihi bir binanın içine yerleştirildi. Mimarlar yeni TZVEB’yi bugüne kadar yapmış oldukları günışığı projelerinden edindikleri deneyimlerinin bir sentezi olarak görüyorlar. TZVEB enerji ve kalıcılık konularını çok daha fazla işliyor.

TZVEB projesinde, kontraplaktan (meşe) ve galvanizlenmiş çelikten oluşan yapı, temele göre uzunlamasına konumlandırılmış ve inşaat alanında birleştirilmiş. Yapı malzemelerinin tamamı yeniden kullanılabilir atık malzemelerden oluşuyor. Bu yapı şekli, geri dönüştürülerek yapılandırma potansiyelini öne çıkarıyor. Kullanım ömrüne göre yapı yine sökülebiliyor. Tüm yapı malzemesi ayrılabiliyor, yeniden kullanılabiliyor ve arazi tekrar doğal haline dönüştürülebiliyor. Uygulama temel çalışmaları hariç dört ayda tamamlanmış.

Tvzeb yapısının yönü ve şekli, gün ışığının mevsime bağlı farklılıklarını ve binanın performans özelliklerini tespit etmek için yapılan kapsamlı simülasyon sonuçlarına göre belirlendi. Binanın biçimini ortaya koymak ve enerji verimliliği ile azami günışığı verimini hesaplamak için planlamanın ilk aşamasında günışığı hesaplamaları ve günışığı faktör tahminleri yürütüldü. Bir simülasyon yazılımı yardımı ile günün ve mevsimin farklı zamanlarında güneş ışığının girişi analiz edildi.

Sonuç olarak yapı güney yönüne bakan “günışığı filtresi” olarak tasarlandı. Yapının kış aylarında güneş ışınlarını azami alması ve yazın almaması sağlandı.

Zemin ve duvarlar dahil iç mekândaki tüm yüzeyler de güneye bakıyor. Bu yüzeyler %90’ın üzerinde yansıma derecesine sahip ince zımparalanmış alüminyum plakalar ile kaplandı. Kış güneşi ofisin derinliklerine kadar yönlendiriliyor, böylece bina içindeki tüm alanlar günışığından faydalanıyor. Çalışma odalarında istenilen ışığı sağlamak için alüminyum üzerindeki desenlerin biçimi, yapısı ve yönü tam olarak ayarlandı. Zemine yerleştirilen LED rayları ile duvar yüzeyleri hafifçe aydınlatıldı. Günışığı, kullanıcıya rahatlık verirken enerji tüketimini asgariye indiriyor.

Mevcut günışığı, verimli bir aydınlatma sistemi ile tamamlanıyor. Işık üç farklı LED kaynağı (günışığı beyazı 4000°K, soğuk beyaz 6000°K ve kehribar renkli ışık) ile kombine ediliyor ve içeri giren günışığı tamamlanıyor veya günışığı tayfı dinamik olarak taklit edilmiş oluyor. Aydınlatma sistemi güneşin durumunu takip ediyor ve iç mekânda tayfın renklerini ve dış mekânda günışığının renk ısılarını tamamlayarak 24 saatlik ritme uyarlanmış ışık konseptini destekliyor.

Kışın, kapalı havalarda ve akşamları ayrıca elektrik ışığına ihtiyaç duyuluyor. DMX ile kumanda edilen LED aydınlatması ışık gücünü ve renk ısılarını çok yavaşça değiştirerek, gün ışığının dinamik tayfı ile gökyüzünün difüz ışığını taklit edecek şekilde programlanmış. Işık, doğal olarak gün/yıl içinde değişiyor. Kullanıcının ışık ile ilgili özel istekleri veya ihtiyacı olması halinde sisteme bir akıllı telefon üzerinden “müdahale” edilebiliyor.

Projenin sonuçları itibariyle ilk bakışta özel bir ışık çözümü ile karşı karşıya olunduğu görülmüyor. Ancak daha yakından izlendiğinde o kanaate varılıyor. Çünkü deneyimlerimize dayanarak LED’lerle tasarlanmış, bulundukları mekânın bir parçası olarak etki bırakan ve bir mobilya gibi mekâna damga vuran lamba çözümleri bulma beklentisi içindeyiz. Demek ki çözüm ön plana çıkan değil, aksine geri planda kalan. Ofis ve integrasyon ile doğal dış ortama geçişler planlamanın temel çıkış noktaları. Projenin ana fikri günışığı ile mekân atmosferi yaratmak ki burada iklim ve ısı atmosferin bir parçası.

Suni ışık da belli şartlar gerektiriyor ancak tamamlayıcı bir öge veya doğal ışığa paralel olarak doğal ışığın eksikliklerini tamamlayan bir kaynak olarak işlev görüyor... Asıl öne çıkan yapı içinden dışarı bakış. Burada görmeyi engelleyici kaynak sadece camın yansımaları olabilirdi. Ancak sanayi artık bu problemi de asgariye indirecek yeterli teknik bilgi birikimine sahip.

TZVEB projesi sadece sözde iç enerji kaynakları kullanıyor. Bunlar yakıt olarak ahşap, güneş enerjisi ve jeo-termal enerji. Enerji konsepti, teknolojik uzmanlığı olan iş ortaklığı yapılan firmalarla yakın işbirliği içinde geliştirildi. Bu nedenle bina, enerjisini kendi üretiyor ve AB’nin 2010/31/EU sayılı yönergesinin şartlarını şimdiden sağlıyor. Yönergeye göre 31 Aralık 2020 tarihine kadar tüm yeni yapıların “uygulama itibariyle sıfır enerji tüketen binalar” olması gerekiyor.

Bina kaplamasının işlevlerinin tamamlanması için mevsim geçişlerinde iç mekân ısısı otomatik kumanda sistemi aracılığı ile ayarlanıyor. Açılabilir pencereler sensörlere bağlı. Sensörler üzerinden iç mekânların doğal havalandırması ölçülüyor. Binanın merkezine yerleştirilen bir jeotermik su pompası, havanın ısıtılması veya soğutulmasını ve de su akışını kontrol ediyor. Kumanda, bir zemin ısı sensörüne göre çalışıyor. Sistem yerin 1,5 m altına yerleştirilmiş. Binanın ormana yakınlığı sistemin etkisini artırıyor. Kış ayları süresince izolasyon ve de bilgisayarlarla yaratılan ısı, iç mekânın ısısını sabit tutuyor. Bunun yanı sıra, ısı yayıcı plakalarla bağlantılı bir odun sobası, binanın tamamının sıcak kalmasını sağlıyor. Yağmur suyu, kurak dönemlerde bahçe sulaması için toplanarak saklanıyor.

Padua Üniversitesi Fizik bölümü uzmanları kapsamlı enerji analizleri ile bina kaplaması ve bina tekniğinin tanımlanmasına yardımcı oldular ve böylelikle mimarinin hedeflerine ulaşması sağlandı. Uygulanan enerji konsepti ve binanın işlevlerini yerine getirip getirmediğini incelemek için uzun vadeli bir izleme yapılması hedefleniyor. Sonuçlar, daha sonra yapılacak araştırmalar, binaların enerji verimliliği ve mikro iklim kalitesini en uygun hale getirmede belirlenecek stratejiler için büyük katkı sağlayacak.

Proje verileri

Kurulum yeri ve tamamlanma yılı: Vicenza (İtalya) 2012 Toplam alan: 190 m² Hacim: 940 m² Enerji performansı:

Toplam tüketim: 10200 kWh/y Isıtma: 17,3 kWh/(m2y)

Toplam karbondioksit çıkışı: 2.73 KgCO2/(m2y) Mekanik havalandırma: 4,2 kWh/(m2y)

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Traverso Vighy Architetti associati Mimarlar: Giovanni Traverso ve Paola Vighy, Giulio Dalla Gassa, Elena Panza ile birlikte, Traverso-Vighy Enerji konsepti ve simülasyon: – Alberto Zecchin, Michele De Carli, Valeria De Giuli, Giuseppe Emmi, Massimiliano Scarpa, Giacomo Villi, Angelo Zarrella, Padua Üniversitesi Fizik Ana Bilim Dalı Yapı tasarımı: Loris Frison Sistem planlama ve geliştirme: Lorenzo Barban, Marco Sabbatini

Dergide s. 44.