Pera Müzesi
Metin: Yük. Mimar Nergis Arifoğlu
Fotoğraf: Burak Olçaylı
İstanbul’un zengin kültürel geçmişindeki renkliliği en güzel yansıtan bölgelerden biri olan Galata ve onun devamındaki Pera, Haliç’in diğer kıyısında bulunan tarihi yarımada ile karşılaştırıldığında, bir Avrupa kenti izlenimi vermektedir. Yakın bir geçmişe kadar, tarihi ve kültürel zenginliğinin üzerinin örtülmesi sonucunda ortaya çıkan karanlık sokaklar ve caddeler, artık resmi kuruluşlar, sivil toplum örgütleri ve akademisyenlerin de desteği ile gerçekleştirilen kültür-sanat etkinlikleri ve sosyal aktivitelere ev sahipliği yaparak tek tek aydınlanılıyor, İstanbul’un bu nezih mekanına, “Pera”ya yakışan bir nitelik kazanmaya başlıyor.
Pera’nın eskisi gibi kültür ve sanat merkezi olma yolunda yapılan çalışmalara bir yenisini ekleyen Suna ve İnan Kıraç Vakfı, “Pera Müzesi” ile bölgeye ve çevresindeki yapılara yeni bir değer katmıştır.
Meşrutiyet Caddesi üzerinde yer alan müze, mimar Sinan Genim denetiminde eski cephesi korunarak içinin yeniden bir müze olarak yapılandırılması ile başlayan çalışmaların bitiminde 8 Haziran 2005 tarihinde ziyarete açılmıştır. Müze yalnızca aile koleksiyonlarını sergilemekle kalmayıp, çok amaçlı sergi salonları, oditoryumu ve çeşitli ağırlama mekanları ile bir “kültür evi” gibi hizmet verecek yedi kullanım katından oluşmuştur ve uygulanan ileri teknoloji ile Türkiye’deki örnek müzelerden biri olma yolundadır.
Tarihi bölge üzerindeki bu yapı müze olarak ele alınsa da çok işlevli bir bina niteliğindedir. Mekana ve o zaman dilimindeki işleve göre aydınlatması tasarlanan binada; birbirinden farklı, ama aynı zamanda birbiriyle kombine halde çalışan bir düzenek getirilmiştir.
Binanın iç aydınlatma projesi, tüm dünyadaki benzeri birçok müzede kullanılan Erco marka ürünler ile profesyonel bir tasarım anlayışı içerisinde hazırlanmıştır. Müzenin ikinci katında, vakfın oryantalist koleksiyonundan seçilerek oluşturulmuş “İmparatorluktan Portreler” sergisinde yer alan resimlerin her birinin aydınlatması ise, müzenin sergi düzenleme sorumluları denetiminde, ışık ayarları ayrı ayrı yapılarak gerçekleştirilmiştir. Sergileme düzeninde Erco Optec serisinin farklı işlevlere uygun ışık ve aksesuar seçenekleri ile istenilen efektler sağlanmıştır. Genel duvar aydınlatmasında, Optec Wallwasher halojen spotlar belli oranda dim edilerek tüm duvarlarda düzgün yayılmış zayıf bir fon ışığı ile istenilen “wallwasher” efekti oluşturulmuştur. Tablolar boyutlarına ve üzerlerindeki koyuluk/açıklık kriterlerine uygun olarak Optec Spotlight serisi ve önlerinde ışık sınırlama kapakları konularak üzerlerinde homojen vurgular elde edilip, hafif ışıklı duvardan ön plana çıkmaları sağlanmıştır. Boyutuna ve duvardaki sergilenme kompozisyonuna göre bazı tablolar Erco Stella marka çerçeve efektli halojen spotlar ile aydınlatılmıştır. Bir ışık çerçevesi içerisinde vurgulanması sağlanan tablolar, “Stella Contour Spotlight” özelliği ile duvarın homojen ışığından ön plana çıkarılmıştır. Önemli bir not olarak; tüm Optec spotların içerisine müzelerdeki temel sorunun çözülmesini sağlayan morötesi ve ısı kesme filtreleri kullanılarak ışığın sergi alanlarına ve değerli koleksiyonlara zarar vermesi engellenmiştir.
Spotların esnek hareketini ve enerji alımını sağlayan Erco beyaz raylar asma tavana gömme olarak monte edilerek tavanda gizlenmesi ve temiz bir görüntü elde edilmesi sağlanmıştır. Mekan içinde, bakım ve temizlik süresinde devreye alınan genel aydınlatma armatürleri ise, Erco Lightcast Downlight gömme ürünler serisinden seçilmiştir.
Binanın üst katlarında yer alan ve belli zaman dilimlerinde değişik eserlerin sergileneceği, daha çok modern tarzdaki tablo ve objelerin aydınlatılması, ikinci kattan daha farklı bir anlayış içerisinde düzenlenmiştir. Mekanda, duvarlarda homojen bir ışık dağılımı ile dim yapılmadan daha yüksek bir aydınlık düzeyi sağlanarak Erco Optec Wallwasher serisi ve Erco Lightcast Downlight’lar kullanılmıştır. Mekanın belli noktalarında yer alan ve sergileme konularına bağlı olarak düzenlenen objeler Erco Optec serisi dar ve geniş açılı spotlar ile vurgulanmaktadır.
Binanın ana ulaşım merdivenlerinde Erco Floor Washlight serisi armatürler ile basamak aydınlatması sağlanırken, asansör koridorlarında Louis Poulsen Beat downlight serisi ile genel aydınlatma yapılmıştır.
Tepebaşı’nda Haliç’e hakim bir noktada bulunan ve karşı taraftan bakıldığında tarihi dokusu ile siluette kendini gösteren binanın, gün ışığında olduğu kadar, hava karadıktan sonrada belirgin olması için, etkili ve anlamlı bir biçimde aydınlatılması düşünülmüştür.
Binanın dış mekan aydınlatmasında tarihi cephede vurgulanmak istenen düşey elemanlar, zemin katta bulunan kolonlar ve ikinci katta bulunan sütunlar aynı renk sıcaklığındaki ışık kaynakları ile aydınlatılarak dış cephe genel olarak belirginleştirilmiştir. Zemin katta kolonları vurgulamak amacı ile Erco Tesis serisi yere gömme metal halide lambalı armatürler kullanılırken, yanından geçen yayaların gözünde kamaşma yapmayan ve istenilen ışık ayarlarını sağlayan hareketli sürgü ile kaliteli ve görsel konfora uygun bir aydınlatma sağlanmıştır. Sütunların dramatik olarak ön plana çıkmasını sağlamak amacı ile Erco Beamer metal halide projektörler kullanılarak sütun arkasında bir fon ışığı oluşturulmuştur. Cephenin tarihi dokusunu vurgulamak ve detaylarını ön plana çıkarmak amacı ile yatay çizgilerde, dünyadaki benzeri birçok tarihi yapıda kullanılan Agabekov marka Lineer ışık sisteminlerinden yararlanılmıştır. Sistem; sıcak renkli ve istenilen uzunlukta dramatik, etkileyici bir ışık sağlarken, oldukça uzun ömürlü ve küçük boyutlu olması da tarihi cephede kullanım olanağını cazip kılan önemli bir unsurdur.
Türkiye’ye mimari aydınlatma tasarımı kavramını yerleştiren ilk firmalardan biri olan Total Aydınlatma, müşterilerine bilgisayar destekli proje hizmeti verirken, iki ve üç boyutlu sunumları ile, proje bitiminde ortaya çıkacak efektlerin fotogerçekçi bir taslağını hazırlamaktadır. Böylece daha ilk aşamalarda elde edilmesi istenen efektleri belirlemek mümkün olur.
Proje katılımcıları
İşveren: Kar İnşaat AŞ Mimar: Sinan Genim Aydınlatma projesi: Total Aydınlatma Kullanılan ürünler:
İç Mekan Duvar aydınlatması: Erco Optec wallwasher Tablo ve obje aydınlatma: Erco Optec spotlight serisi, UV filtre, IR filtre Çerçeve efektli tablo aydınlatması: Erco Stella Contour spotlight Genel aydınlatma: Erco Lightcast downlight Acil çıkış armatürleri: Erco yönlendirme armatürleri Merdivenler: Erco Floor washlight Asansör holleri: Louis Poulsen- AH sistem Dış Mekan Zeminde kolon aydınlatma: Erco Tesis yere gömme armatür Sütun aydınlatması: Erco Beamer projektör Genel cephe aydınlatması: Agabekov lineer Xenon ışık sistemi
Dergide s. 56.